ebook Ubezpieczenia społeczne. Vademecum Grażyna Szyburska-Walczak

Spis treści ebooka Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

Spis treści „UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE VADEMECUM”


Zawartość
Nr strony


&nbsp,
&nbsp,


Wykaz skrótów
21


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział I Zagadnienia wstępne
25


1. Dlaczego ubezpieczenia społeczne są takie skomplikowane?
25


1.1. Jak narodziły się ubezpieczenia społeczne?
25


1.2. Uwarunkowania demograficzne, ekonomiczne, prawne i społeczne polskiego systemu ubezpieczeń społecznych
25


2. Zabezpieczenie społeczne, ubezpieczenie społeczne, zaopatrzenie społeczne, pomoc społeczna – rozróżnienie podstawowych pojęć
26


2.1. Zabezpieczenie społeczne
26


2.2. Ubezpieczenie społeczne
27


2.3. Zaopatrzenie społeczne
28


2.4. Pomoc społeczna
28


2.5. Czy ubezpieczenie zdrowotne należy do ubezpieczeń społecznych?
29


3. Charakterystyczne cechy regulacji polskiego systemu ubezpieczeń społecznych jako elementu zabezpieczenia społecznego
30


3.1. Konstytucja RP jako wzorzec regulacji w sprawach dotyczących zabezpieczenia społecznego
30


3.2. Kto jest obowiązany do realizowania konstytucyjnych praw podmiotowych?
30


3.3. Charakterystyka uregulowań dotyczących ubezpieczeń społecznych jako elementu zabezpieczenia społecznego
31


3.4. Podstawowe akty prawne regulujące funkcjonowanie systemu ubezpieczeń społecznych i system świadczeń z ubezpieczenia społecznego
33


4. Konwencje i umowy międzynarodowe jako źródło międzynarodowego prawa socjalnego
33


4.1. Podstawowe źródła międzynarodowego prawa zabezpieczenia społecznego
33


4.2. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
36


5. Prawo unijne. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego
37


5.1. Zasada bezpośredniego stosowania norm unijnych
37


5.2. Zasada swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii
37


5.3. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jako instrument służący ochronie interesów pracownika przemieszczającego się wewnątrz Unii. Gdzie szukamy norm koordynujących?
38


5.4. Zakres podmiotowy i przedmiotowy rozporządzenia nr 883/2004
39


5.5. Podstawowe zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
40


5.5.1. Zasada jedności stosowanego ustawodawstwa
40


5.5.2. Zasada sumowania okresów ubezpieczenia (zatrudnienia i zamieszkania)
44


5.5.3. Zasada równego traktowania
45


5.5.4. Zasada zachowania praw nabytych (transferu)
45


5.5.5. Zasada równego traktowania świadczeń, dochodów, okoliczności i zdarzeń
45


6. Pytania
45


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział II Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym
47


1. Zakres przedmiotowy ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
47


1.1. Co tam znajdziemy?
47


1.2. Zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny i rodzinny (art. 2a u.s.u.s.)
48


1.3. Rodzaje ubezpieczeń społecznych wyodrębnione w polskim prawie ubezpieczeń (art. 1 u.s.u.s.)
49


1.4. Podmioty realizujące zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 3 ust. 1 u.s.u.s.)
49


1.4.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – status
49


1.4.2. Fundusze emerytalne i towarzystwa emerytalne
50


1.4.3. Rodzaje funduszy emerytalnych
51


1.4.4. Płatnicy składek
52


1.5. Co oznacza pojęcie ubezpieczonego?
52


1.5.1. Definicja zawarta w ustawie systemowej
52


1.5.2. Status osób, które w dniu wejścia w życie ustawy systemowej i po tej dacie nie podlegały ubezpieczeniu
53


2. Obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe
53


2.1. Podstawowe zasady podlegania obowiązkowym (przymusowym) ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym
53


2.2. Zamknięty katalog podmiotów podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz okresy podlegania temu obowiązkowi (art. 6 i 13 u.s.u.s.)
55


2.3. Kim jest osoba współpracująca?
88


2.4. Istotne znaczenie kwalifikacji stosunku prawnego łączącego strony umowy
90


3. Zbieg tytułów do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych
91


3.1. Umowa o pracę jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz rozszerzona definicja pracownika (art. 9 ust. 1, art. 8 ust. 2a u.s.u.s.)
92


3.2. Bezwzględne tytuły do ubezpieczeń łączące się z obowiązkiem ubezpieczenia każdego z nich i brakiem możliwości zwolnienia z takiego obowiązku (art. 9 ust. 1 u.s.u.s.)
94


3.2.1. Obowiązkowe podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w przypadku osób wykonujących umowę o pracę, realizujących umowę agencyjną, zlecenia, inną umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, umowę o dzieło na rzecz pracodawcy, z którym łączy je stosunek pracy, i innych szczególnych podmiotów (art. 9 ust. 1 u.s.u.s.)
95


3.2.2. Uzależnienie obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z innych tytułów – nie bezwzględnych, ale tzw. ogólnych – od podstawy wymiaru składek z tytułu bezwzględnego (stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni itd.)
95


3.3. Status osoby spełniającej warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, z których żaden nie jest bezwzględnym tytułem ubezpieczenia (art. 9 ust. 2 i 2c u.s.u.s.)
97


3.3.1. Szczególna rola tytułu, który powstał najwcześniej
97


3.3.2. Szczególny skutek wysokości podstawy wymiaru składek (art. 9 ust. 2a u.s.u.s.)
99


3.3.3. Osoba wykonująca pracę nakładczą (art. 9 ust. 2b u.s.u.s.)
100


3.3.4. Marynarz (art. 9 ust. 2d u.s.u.s.)
101


3.3.5. Najniższe a minimalne wynagrodzenie
101


3.3.6. Prowadzący kilka rodzajów działalności pozarolniczej (art. 9 ust. 3 u.s.u.s.)
101


3.3.7. Emeryci i renciści
102


3.3.8. Pobierający zasiłek macierzyński i zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 9 ust. 1c, 1d, 1e i 6b u.s.u.s.)
103


4. Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe
104


4.1. Objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi na podstawie art. 7 u.s.u.s.
104


4.2. Dobrowolne ubezpieczenie wynikające ze zbiegu tytułów (art. 9 u.s.u.s.)
105


4.3. Praktyczne skutki przystąpienia do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych (art. 10 u.s.u.s.)
105


4.4. Dobrowolne ubezpieczenie w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 36a u.s.u.s.)
106


5. Ubezpieczenie chorobowe
106


5.1. Cel ubezpieczenia, narzędzia ochrony
106


5.1.1. Świadczenia przewidziane w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – kompleksowy system pomocy pieniężnej
107


5.1.2. Kto ustala prawo do zasiłków określonych w ustawie, wysokość zasiłków i dokonuje ich wypłaty?
107


5.1.3. Kiedy przedawnia się roszczenie o wypłatę zasiłków?
108


5.1.4. Czy można kontrolować korzystających z zasiłków?
108


5.2. Podmioty podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 1 u.s.u.s.)
110


5.3. Podmioty uprawnione do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym na swój wniosek (art. 11 ust. 2 u.s.u.s.)
110


5.4. Zasiłek chorobowy
112


5.4.1. Komu i kiedy przysługuje? (art. 4, 6 ust. 1, art. 7 u.ś.p.u.s.)
112


5.4.2. Jak długo przysługuje zasiłek chorobowy? (art. 8, 9,12 ust. 3 u.ś.p.u.s.)
113


5.4.3. Okresy, za które zasiłek chorobowy nie przysługuje, ponieważ ochrona ubezpieczeniowa jest wyłączona, a prawo nie powstaje (okresy wyłączenia – art. 12 ust. 2 u.ś.p.u.s.)
114


5.4.4. Okresy po ustaniu tytułu ubezpieczenia, za które zasiłek chorobowy nie przysługuje (dotyczy to niezdolności powstałej w czasie trwania i po ustaniu tytułu ubezpieczenia – art. 13 ust. 1 i 2 u.ś.p.u.s.)
115


5.4.5. Okresy pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego (art. 14, 15, 16 i 17 ust. 2 u.ś.p.u.s.)
116


5.4.6. Okresy utraty prawa do zasiłku chorobowego (art. 17 ust. 1 u.ś.p.u.s.)
116


5.4.7. Obowiązek dostarczenia zaświadczenia lekarskiego
119


5.4.8. Wysokość zasiłku (art. 11 ust. 1 i 2 u.ś.p.u.s.)
120


5.4.9. Co to jest podstawa wymiaru zasiłku i jak ją obliczyć?
120


5.5. Świadczenie rehabilitacyjne
123


5.6. Zasiłek wyrównawczy
125


5.7. Zasiłek macierzyński (art. 29–31 u.ś.p.u.s.)
126


5.7.1. Komu i jak długo przysługuje zasiłek macierzyński?
126


5.7.2. Wysokość zasiłku macierzyńskiego
128


5.8. Zasiłek opiekuńczy
129


5.8.1. Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy? (art. 32 ust. 1 i 2, art. 32a u.ś.p.u.s.)
129


5.8.2. Przez jaki okres i w jakich warunkach przysługuje zasiłek opiekuńczy?
131


5.8.3. Wysokość zasiłku
131


6. Ubezpieczenie wypadkowe
132


6.1. Cel ubezpieczenia
132


6.2. Podmioty podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu
132


6.3. Jakie zdarzenie wyczerpuje znamiona wypadku przy pracy?
133


6.3.1. Zdarzenia zrównane z wypadkiem przy pracy w zakresie uprawnienia do świadczeń określonych w ustawie (art. 3 ust. 2 u.u.s.w.p.)
136


6.3.2. Kto i w jakim trybie stwierdza wypadek przy pracy?
136


6.4. Co nazywamy chorobą zawodową?
137


6.5. Świadczenia przewidziane w ustawie przysługujące z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej
139


6.5.1. Zasiłek chorobowy
139


6.5.2. Świadczenie rehabilitacyjne
140


6.5.3. Zasiłek wyrównawczy
140


6.5.4. Jednorazowe odszkodowanie
140


6.5.5. Jednorazowe odszkodowanie dla członków rodziny zmarłego wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej
142


6.5.6. Renta z tytułu niezdolności do pracy
142


6.5.7. Renta szkoleniowa
144


6.5.8. Renta rodzinna
144


6.5.9. Dodatek do renty rodzinnej
144


6.5.10. Dodatek pielęgnacyjny
145


6.5.11. Pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne (art. 6 ust. 1 pkt 11 u.u.s.w.p.)
145


6.5.12. Czy zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe wpływa na możliwość uzyskania świadczeń?
145


6.5.13. Uszczerbek na zdrowiu w rozumieniu ustawy (art. 11 ust. 2 i 3 u.u.s.w.p.)
146


6.6. Okoliczności wyłączające prawo do świadczeń na rzecz ubezpieczonego (art. 21 ust. 1 i 2 u.u.s.w.p.)
147


6.7. Kiedy ZUS wydaje decyzję o odmowie świadczenia z tytułu wypadku przy pracy? (art. 22 ust. 1 u.u.s.w.p.)
148


6.8. Zbieg prawa do świadczeń (art. 24–26 u.u.s.w.p.)
149


6.9. Wypadki powstałe w innych okolicznościach niż wymienione w ustawie wypadkowej
151


7. Kiedy ustają ubezpieczenia?
152


7.1. Ustanie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i chorobowego na wniosek
152


7.2. Ustanie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i chorobowego z mocy prawa (art. 14 ust. 2 u.s.u.s.)
153


8. Pytania
154


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział III Zasady ustalania i egzekwowania składek na ubezpieczenia społeczne
157


1. Wysokość składki
157


1.1. Stopy procentowe składek (art. 22 ust. 1 u.s.u.s.)
157


1.2. Podział składki na ubezpieczenie emerytalne – subkonto
158


2. System finansowania składek, czyli kogo właściwie obciąża składka?
161


2.1. Składki finansowane w równych częściach z własnych środków przez płatników składek i ubezpieczonych (art. 16 ust. 1, 1a u.s.u.s.)
161


2.2. Współudział w finansowaniu składki (art. 16 ust. 1b u.s.u.s.)
162


2.3. Składki finansowane w całości z własnych środków przez ubezpieczonych (art. 16 ust. 2, 4 i 11)
162


2.4. Składki finansowane w całości z własnych środków przez płatników składek (art. 16 ust. 1d, 3, 5a, 9a u.s.u.s.)
163


2.5. Składki finansowane przez płatników składek, ale nie z własnych środków (przykłady)
163


2.6. Składki finansowane w całości przez budżet państwa
164


2.7. Szczególny rodzaj finansowania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe duchownych podlegających obowiązkowo tym ubezpieczeniom (art. 16 ust. 10 u.s.u.s.)
164


2.8. Odrębne zasady finansowania składek zatrudnionych osób niepełnosprawnych oraz niepełnosprawnych podejmujących działalność gospodarczą
165


3. Podstawa wymiaru składek
165


3.1. Przychód jako zasadnicza kategoria służąca wyznaczeniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (art. 18 ust. 1 u.s.u.s.)
165


3.2. Katalog przychodów wyłączonych z podstawy wymiaru składek należnych za okres od 1.01.1999 r.
169


3.3. Wyznaczanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla podmiotów szczególnych (art. 18 ust. 4–6, 14–15, art. 18b u.s.u.s.)
171


3.4. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących działalność pozarolniczą
173


3.5. Podstawa wymiaru składki osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, i osób z nimi współpracujących oraz podlegających dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 7 u.s.u.s.
174


3.6. Preferencyjne zasady ustalania podstawy wymiaru składek (art. 18a–18c u.s.u.s.)
174


3.7. Górna granica podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym roku kalendarzowym
176


3.8. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe
177


3.9. Weryfikacja podstawy wymiaru składek
177


3.10. Zmniejszanie podstawy wymiaru składek (art. 18 ust. 9 i 10 u.s.u.s.)
178


3.11. Wakacje składkowe (art. 17a, 17b i 18d u.s.u.s.)
179


4. Odsetki za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek (art. 23 u.s.u.s.)
180


5. Opłata dodatkowa (art. 24 ust. 1a–1d u.s.u.s.)
181


6. Przedawnienie należności z tytułu składek
182


6.1. Terminy przedawnienia
182


6.2. Hipoteka przymusowa (art. 26 u.s.u.s.)
183


6.3. Zastaw (art. 27 u.s.u.s.)
184


6.4. Przerwanie biegu przedawnienia
185


6.5. Zawieszenie biegu przedawnienia
185


6.6. Odroczenie terminu płatności składek i układ ratalny (art. 29 ust. 1–4 u.s.u.s.)
187


7. Co się dzieje z nienależnie opłaconymi składkami? (nadpłata)
187


7.1. Skąd płatnik poweźmie wiadomość o kwocie nienależnie opłaconych składek podlegających zwrotowi?
188


7.2. Jakie działania powinien podjąć płatnik, aby uzyskać zwrot?
189


7.3. Czy te należności ulegają przedawnieniu?
189


8. Składka na fundusze pozaubezpieczeniowe (art. 32 u.s.u.s.)
191


9. Umarzanie należności z tytułu składek
191


9.1. Fakultatywny charakter umorzenia
191


9.2. Całkowita nieściągalność jako przesłanka umorzenia
192


10. Odpowiedzialność innych osób za należności z tytułu składek oraz odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe
193


10.1. Odpowiedzialność innych osób za zobowiązania składkowe
193


10.1.1. Odpowiedzialność małżonka
193


10.1.2. Następstwo prawne powstałe w wyniku łączenia, przekształcenia i przejęcia podmiotów (art. 93, 93a–93c, 93e, 94 o.p.)
194


10.1.3. Odpowiedzialność spadkobierców za zobowiązania składkowe (art. 97 § 1 i 1a, art. 97a § 1–3, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5, 7, art. 100, 101, 105 § 1 i 2 o.p.)
196


10.1.4. Odpowiedzialność zapisobiercy (art. 106 o.p.)
197


10.2. Odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe
197


10.2.1. Odpowiedzialność rozwiedzionego małżonka płatnika (art. 110 § 1, 2 pkt 2 i § 3 o.p.)
198


10.2.2. Odpowiedzialność członków rodziny płatnika (art. 111 § 1–4 i 5 pkt 1 o.p.)
199


10.2.3. Odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części (art. 112 § 1–5 o.p.)
200


10.2.4. Odpowiedzialność firmanta (art. 113 o.p.)
201


10.2.5. Odpowiedzialność właściciela, samoistnego posiadacza lub użytkownika wieczystego rzeczy lub prawa, wynajmującego, wydzierżawiającego, strony umowy leasingu i innych o podobnym charakterze (art. 114 o.p.)
202


10.2.6. Odpowiedzialność wspólników spółek prawa cywilnego, jawnych, partnerskich, komplementariuszy spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej (art. 115 o.p.)
202


10.2.7. Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych (art. 116 o.p.)
204


10.2.8. Odpowiedzialność osoby prawnej lub spółki komandytowo-akcyjnej przejmującej lub powstałej w wyniku podziału (art. 117 o.p.)
209


10.2.9. Odpowiedzialność zarządcy sukcesyjnego oraz zarządcy faktycznego (art. 117d o.p.)
210


10.2.10. Odpowiedzialność fundacji rodzinnej (art. 117e o.p.)
210


10.2.11. Przedawnienie prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej i zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej (art. 118 § 1 o.p.)
211


11. Pytania
212


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział IV Obowiązki ubezpieczonych i płatników składek
213


1. Podstawowe obowiązki związane ze zgłaszaniem do ubezpieczeń, rozliczaniem składek i zasiłków
213


2. Obowiązki ubezpieczonych związane z ustalaniem prawa do świadczeń i ich wysokości (art. 80 u.s.u.s.)
216


3. Obowiązki płatników składek związane z realizacją uprawnień inspektorów kontroli ZUS (art. 88 u.s.u.s.)
217


4. Czy ZUS może zastępować płatnika w jego obowiązkach i czy istnieje norma kompetencyjna pozwalająca Zakładowi na podejmowanie działań z urzędu?
218


5. Pytania
219


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział V Postępowanie przed organem rentowym – decyzje zakładu ubezpieczeń społecznych
220


1. Wszczęcie postępowania
220


2. Przebieg i charakterystyka postępowania przed organem rentowym
221


3. Forma decyzji
224


4. Katalog indywidualnych spraw, w których ZUS wydaje decyzje (art. 83 ust. 1 u.s.u.s.)
224


5. Prawo do zaskarżenia decyzji jako realizacja zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 78 Konstytucji RP
226


6. Interpretacje indywidualne (art. 83d u.s.u.s.)
228


7. Czy zaskarżona decyzja zawsze będzie rozpoznawana przez sąd?
231


8. Szczególna instytucja ponownego rozpoznania sprawy na wniosek lub z urzędu (art. 83a ust. 1 i 2 u.s.u.s.)
232


9. Swoiste instytucje przewidziane w przypadku przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia okoliczności mających wpływ na prawo albo zobowiązanie w sprawach już rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu (art. 83a ust. 3 u.s.u.s.)
235


10. Wypłata świadczeń
236


11. Ustawa systemowa jako samodzielna podstawa żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych w prawie cywilnym
240


12. Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia (art. 84 ust. 2 u.s.u.s.)
241


13. Dochodzenie należności
243


13.1. Odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń
245


13.2. Odroczenie terminu płatności i rozłożenie jej na raty
246


14. Orzekanie dla celów świadczeń, zasady i tryb wydawania orzeczeń
246


15. Pytania
249


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział VI Emerytury i renty z funduszu ubezpieczeń społecznych, emerytury kapitałowe i pomostowe
250


1. Podstawowe zasady zreformowanego systemu emerytalnego
250


1.1. Charakterystyka systemu filarowego
251


1.2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako I filar
252


1.3. Otwarte fundusze emerytalne – II filar
253


1.3.1. Podstawowe zasady funkcjonowania otwartych funduszy emerytalnych
254


1.3.2. Rozporządzanie środkami zgromadzonymi na rachunku w OFE
255


1.4. Dobrowolne formy przezorności – III filar
256


1.5. Źródła regulacji
256


2. Zakres przedmiotowy ustawy emerytalnej
257


2.1. Obszary regulacji
257


2.2. Świadczenia przysługujące z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uregulowane ustawą emerytalną
257


3. Okresy składkowe i nieskładkowe jako podstawowe pojęcia stosowane przy ustalaniu warunków nabycia prawa do świadczeń z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych
258


3.1. Okresy składkowe (art. 6 ust. 1 pkt 1–10, ust. 2 pkt 1–17 u.e.r.)
258


3.1.1. Okresy składkowe bez składki
261


3.1.2. Okresy składkowe zaliczane w wymiarze podwójnym
262


3.2. Okresy nieskładkowe (art. 7 u.e.r.)
263


3.3. Okresy uzupełniające (art. 10, 10a u.e.r.)
268


3.4. Okresy ubezpieczenia za granicą
270


4. Emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
271


4.1. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1.01.1949 r.
271


4.1.1. Emerytury w wieku podstawowym (art. 27 u.e.r.)
271


4.1.2. Emerytury z urzędu zamiast pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 27a u.e.r.)
272


4.1.3. Emerytury przy obniżonym stażu (art. 28 u.e.r.)
273


4.1.4. Emerytury wcześniejsze (art. 29–31 u.e.r.)
273


4.1.5. Emerytury w wieku obniżonym (art. 32, 33 u.e.r.)
275


4.1.6. Emerytury kolejowe (art. 40–45 i 50 u.e.r.)
278


4.1.7. Emerytury górnicze
279


4.1.8. Emerytury wcześniejsze przyznawane na podstawie odrębnych przepisów (art. 30 u.e.r.)
280


4.2. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r., a przed 1.01.1969 r. (art. 46 u.e.r.)
281


4.3. Emerytury przyznawane bez względu na wiek
281


4.3.1. Emerytura przyznawana na podstawie art. 58 ust. 3 u.ś.r.
281


4.3.2. Emerytury dla osób opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki
282


4.3.3. Emerytury górnicze przyznawane bez względu na wiek (art. 50e u.e.r.)
283


4.3.4. Emerytury nauczycielskie przyznawane bez względu na wiek (art. 88, 88a KN)
284


4.4. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r. (art. 24 i 24a u.e.r.)
286


4.5. Emerytury częściowe
287


4.6. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające (tzw. emerytura matczyna)
288


5. Emerytury pomostowe
290


5.1. Charakter świadczenia
290


5.2. Nowe definicje pracy w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze oraz pracownika wykonującego takie prace
291


5.3. Warunki przyznania emerytury pomostowej (art. 4 pkt 1–6 u.e.p.)
293


5.4. Rekompensaty
295


6. Renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
295


6.1. Niezdolność do pracy, niezdolność do samodzielnej egzystencji
295


6.2. Tryb orzekania o niezdolności do pracy
299


6.3. Warunki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy
301


6.3.1. Wypadek w drodze do pracy lub z pracy (art. 57b u.e.r.)
304


6.3.2. Warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego
304


6.3.3. Warunek powstania niezdolności w okresie objętym ochroną ubezpieczeniową
306


6.3.4. Przywrócenie prawa do renty (art. 61, 72 u.e.r.)
307


6.4. Renta szkoleniowa (art. 60 u.e.r.)
307


6.5. Renta rodzinna
309


6.5.1. Renta rodzinna dla dzieci zmarłego
310


6.5.2. Renta rodzinna dla przyjętych na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuków, rodzeństwa i innych dzieci (art. 67 ust. 1 pkt 2 u.e.r.)
313


6.5.3. Renta rodzinna dla wdowy (wdowca)
314


6.5.4. Renta rodzinna dla rodziców
316


6.5.5. Wysokość renty rodzinnej (art. 73, 76 u.e.r.)
316


6.5.6. Renta wdowia (art. 95a u.e.r.)
317


7. Dodatek pielęgnacyjny, zasiłek pogrzebowy
318


7.1. Dodatek pielęgnacyjny – komu przysługuje i ile wynosi?
318


7.2. Zasiłek pogrzebowy
319


7.2.1. W jakiej sytuacji przysługuje zasiłek pogrzebowy? (art. 77 ust. 1–3 u.e.r.)
319


7.2.2. Komu przysługuje zasiłek pogrzebowy i w jakiej wysokości?
320


8. Ustalanie wysokości świadczeń
321


8.1. Pojęcia niezbędne dla zrozumienia procesu ustalania świadczeń
321


8.1.1. Kwota bazowa
321


8.1.2. Podstawa wymiaru emerytury i renty
321


8.1.3. Podstawa wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy
324


8.1.4. Podstawa wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do emerytury
324


8.1.5. Kapitał początkowy
324


8.1.6. Podstawa obliczenia emerytury. Wypłata gwarantowana
327


8.1.7. Pomniejszanie podstawy wymiaru emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur
328


8.1.8. Tak zwane emerytury czerwcowe
331


8.2. Ustalanie wysokości rent
333


8.2.1. Renta dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy (art. 62 ust. 1, 1a, 3, art. 63 ust. 1 u.e.r.)
333


8.2.2. Renta dla osoby częściowo niezdolnej do pracy (art. 62 ust. 2 u.e.r.)
334


8.3. Ustalanie wysokości emerytur
334


8.3.1. Wysokość emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1.01.1949 r. i ubezpieczonych urodzonych w latach 1949–1968, którzy spełnili warunki do przyznania emerytury na starych zasadach
334


8.3.2. Wysokość emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r.
337


8.3.3. Wysokość emerytury mieszanej dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r. (art. 183 u.e.r.)
338


9. Emerytury kapitałowe
339


9.1. Zakres przedmiotowy ustawy o emeryturach kapitałowych (art. 1 u.e.k.)
339


9.2. Rodzaje emerytur kapitałowych, charakterystyka świadczenia
339


9.2.1. Okresowa emerytura kapitałowa
340


9.2.2. Dożywotnia emerytura kapitałowa
341


10. Zmiana wysokości świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ponowne ustalenie prawa do świadczeń
342


10.1. Waloryzacja (art. 88–94 u.e.r.)
342


10.2. Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów
343


10.3. Zmiana wysokości świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy
344


10.4. Zmiana wysokości nowej emerytury z art. 24 i 24a (art. 108 u.e.r.)
344


10.5. Zmiana wysokości renty i emerytury obliczonej na starych zasadach
345


10.5.1. Ponowne ustalenie emerytury lub renty od podstawy wymiaru świadczenia ustalonej według reguł art. 15 u.e.r. z zastosowaniem nowej kwoty bazowej do części socjalnej i stażowej
345


10.5.2. Ponowne obliczenie emerytury u osób, wobec których zastosowanie miało ograniczenie wysokości podstawy emerytury do 250% przeciętnego wynagrodzenia
346


10.5.3. Przeliczenie podstawy wymiaru świadczenia (art. 111 u.e.r.)
346


10.5.4. Doliczenie nieuwzględnionych okresów składkowych (art. 112, 113 u.e.r.)
347


10.5.5. Przeliczenie z wyeliminowaniem „lat pustych”
347


10.5.6. Ponowne ustalenie wysokości emerytury zawieszonej od 1.10.2011 r. z powodu kontynuowania zatrudnienia u pracodawcy, na rzecz którego emeryt wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury (art. 194c–194h u.e.r.)
348


10.6. Ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości poprzez wzruszenie prawomocnej decyzji rentowej
349


11. Podstawowe zasady ustalania świadczeń objętych ustawą emerytalną i ich wypłaty
354


11.1. Powstanie i ustanie prawa do świadczenia
354


11.2. Zawieszenie prawa do świadczenia
355


11.3. Zmniejszenie prawa do świadczenia
359


11.4. Wstrzymanie i wznowienie wypłaty świadczeń (art. 134 ust. 1, art. 135 u.e.r.)
359


11.5. Wypłata świadczeń niezrealizowanych (art. 136 u.e.r.)
361


11.6. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń (art. 138–138a u.e.r.)
361


11.6.1. Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia (art. 138 ust. 2 i 3 u.e.r.)
363


11.6.2. Szczególne obowiązki banków
364


11.7. Potrącenia ze świadczeń (art. 139–141 u.e.r.)
366


12. Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie finansowane z budżetu państwa
367


13. Pytania
369


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział VII III filar – indywidualne formy przezorności
372


1. Pracownicze programy emerytalne
372


1.1. Formy prowadzenia pracowniczych programów emerytalnych (art. 6 ust. 1 u.p.p.e.)
373


1.2. Jak funkcjonuje pracowniczy program emerytalny?
374


2. Indywidualne konta emerytalne
376


3. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego
378


4. Pracownicze plany kapitałowe
380


5. Ogólnoeuropejskie indywidualne produkty emerytalne (OIPE)
384


6. Pytania
385


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział VIII Inne świadczenia zlecone zakładowi ubezpieczeń społecznych do wypłaty
386


1. Podstawowe akty prawne
386


1.1. Świadczenie przedemerytalne
386


1.2. Renta socjalna
393


1.3. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne
397


1.4. Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji
399


1.5. Świadczenie wyrównawcze dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi
401


1.6. Świadczenie wyrównawcze dla działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych
402


1.7. Świadczenie wspierające
403


1.8. Świadczenie honorowe
405


2. Pytania
406


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział IX Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych
408


1. Pojęcie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych
408


1.1. Definicja ustawowa sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 i 3 k.p.c.)
409


1.2. Skarga na bezczynność (art. 4779 § 4 k.p.c.)
409


1.3. Odwołanie w sprawie decyzji wydanej na skutek rozpoznania wniosku o interpretację
410


1.4. System orzekania o niepełnosprawności
411


2. Gdzie, jak i kiedy wnieść odwołanie?
411


2.1. Właściwość rzeczowa sądów (art. 4778 § 1 k.p.c.)
411


2.2. Właściwość miejscowa sądów (art. 461 § 2–3 k.p.c.)
413


2.3. Termin do wniesienia odwołania, wymogi formalne, treść odwołania
413


3. Strony postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych
416


3.1. Ubezpieczony (art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c.)
416


3.2. Inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja
417


3.3. Organ rentowy (art. 476 § 4 k.p.c.) i wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (art. 47711 § 1 k.p.c.)
418


3.4. Zainteresowany
419


3.5. Reprezentacja stron w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych
421


4. Przebieg postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i jego odrębności
421


4.1. Wezwanie do usunięcia braków pisma wszczynającego postępowanie i zwrot akt organowi rentowemu (art. 467 k.p.c.)
421


4.2. Zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sądu (art. 47713 k.p.c.)
424


4.3. Inne odrębności mające na celu przyspieszenie postępowania
424


4.4. Odrębności mające na celu ochronę interesów ubezpieczonych
425


5. Rozstrzygnięcie sądu
427


5.1. Przedmiot rozstrzygnięcia
427


5.2. Sposoby rozstrzygnięcia
429


5.3. Zaskarżanie orzeczeń sądu pierwszej instancji, nadzwyczajne środki zaskarżenia
431


6. Pytania
433


&nbsp,
&nbsp,


Rozdział X Podstawowe informacje o ubezpieczeniu społecznym rolników
435


1. Podstawowe źródło regulacji i jego główne założenia
435


2. Zakres podmiotowy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników
437


2.1. Rolnik – definicja ustawowa
438


2.2. Domownik (art. 6 pkt 2 u.u.s.r.)
439


2.3. Pomocnik rolnika
440


2.4. Pojęcie działalności rolniczej i gospodarstwa rolnego
441


2.4.1. Działalność rolnicza
441


2.4.2. Gospodarstwo rolne
441


3. Charakter ubezpieczeń
441


3.1. Powstanie i ustanie ubezpieczenia obowiązkowego
441


3.2. Powstanie i ustanie ubezpieczenia dobrowolnego
443


4. Ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie
444


4.1. Podmioty podlegające ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy (art. 7 ust. 1 u.u.s.r.)
444


4.2. Podmioty podlegające ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu na wniosek
445


4.3. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego (art. 9 u.u.s.r.)
445


5. Ubezpieczenie emerytalno-rentowe
446


5.1. Podmioty podlegające ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z ustawy
446


5.2. Podmioty podlegające dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na wniosek (art. 16 ust. 2 i 3 u.u.s.r.)
447


5.3. Świadczenia i uprawnienia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników
448


6. Zbieg tytułów do ubezpieczeń (art. 5a, 5b i 5c u.u.s.r.)
448


6.1. Możliwość wyboru przez rolnika lub domownika prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą kontynuowania ubezpieczenia rolniczego – warunki
448


6.2. Możliwość pozostania w ubezpieczeniu rolniczym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, zleceniobiorców i członków rad nadzorczych (art. 5b u.u.s.r.)
451


6.3. Możliwość pozostania w ubezpieczeniu rolniczym stypendystów, osób pobierających świadczenie integracyjne, żołnierzy niezawodowych i osób odbywających służbę zastępczą (art. 5c u.u.s.r.)
452


7. Świadczenia z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników
453


7.1. Jednorazowe odszkodowanie
453


7.2. Zasiłek macierzyński (art. 35a i 35b u.u.s.r.)
456


7.3. Zasiłek pogrzebowy (art. 35 u.u.s.r.)
457


7.4. Zasiłek chorobowy (art. 14 u.u.s.r.)
458


7.5. Emerytury rolnicze
459


7.5.1. Emerytura w wieku podstawowym (art. 19 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 i 3 u.u.s.r.)
459


7.5.2. Wcześniejsza emerytura rolnicza (art. 19 ust. 2 i 3 w zw. z art. 20 ust. 1–3 u.u.s.r.)
461


7.5.3. Częściowa emerytura rolnicza
461


7.6. Renty rolnicze z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym
462


7.7. Renta rodzinna
466


7.8. Renta wdowia (art. 33a u.u.s.r.)
466


7.9. Wysokość rent i emerytur rolniczych
467


7.9.1. Ustalanie części składkowej świadczenia (art. 25 u.u.s.r.)
468


7.9.2. Ustalanie części uzupełniającej
469


7.10. Zbieg emerytur i rent
469


7.11. Zawieszanie prawa do emerytury i renty rolniczej oraz wypłaty emerytur i rent rolniczych
471


7.12. Zaprzestanie działalności rolniczej (art. 28 ust. 4 u.u.s.r.)
472


7.13. Świadczenia przyznawane w drodze wyjątku (art. 55 ust. 1–2 u.u.s.r.)
474


8. Pytania
475


&nbsp,
&nbsp,


Literatura
477


Skorowidz przedmiotowy
479

Szczegóły ebooka Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

ISBN:

9788384382790

Wydawca:

Wolters Kluwer

Rok wydania:

2026

Typ publikacji:

Ebook

Język:

polski

Format:

pdf

Liczba stron:

484

ISBN dla wersji papierowej:

9788384382769

Recenzje ebooka Ubezpieczenia społeczne. Vademecum