ebook Ubezpieczenia społeczne. Vademecum Grażyna Szyburska-Walczak

Spis treści ebooka Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

SPIS TREŚCI
Wykaz skrótów   21
Rozdział I
Zagadnienia wstępne   25
1. Dlaczego ubezpieczenia społeczne są takie skomplikowane?   25
1.1. Jak narodziły się ubezpieczenia społeczne?   25
1.2. Uwarunkowania demograficzne, ekonomiczne, prawne i społeczne polskiego systemu ubezpieczeń społecznych   25
2. Zabezpieczenie społeczne, ubezpieczenie społeczne, zaopatrzenie społeczne, pomoc społeczna – rozróżnienie podstawowych pojęć   26
2.1. Zabezpieczenie społeczne   26
2.2. Ubezpieczenie społeczne   27
2.3. Zaopatrzenie społeczne   28
2.4. Pomoc społeczna   28
2.5. Czy ubezpieczenie zdrowotne należy do ubezpieczeń społecznych?   29
3. Charakterystyczne cechy regulacji polskiego systemu ubezpieczeń społecznych jako elementu zabezpieczenia społecznego   30
3.1. Konstytucja RP jako wzorzec regulacji w sprawach dotyczących zabezpieczenia społecznego   30
3.2. Kto jest obowiązany do realizowania konstytucyjnych praw podmiotowych?   30
3.3. Charakterystyka uregulowań dotyczących ubezpieczeń społecznych jako elementu zabezpieczenia społecznego   31
3.4. Podstawowe akty prawne regulujące funkcjonowanie systemu ubezpieczeń społecznych i system świadczeń z ubezpieczenia społecznego   33
4. Konwencje i umowy międzynarodowe jako źródło międzynarodowego prawa socjalnego   33
4.1. Podstawowe źródła międzynarodowego prawa zabezpieczenia społecznego   33
4.2. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej   36
5. Prawo unijne. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego   37
5.1. Zasada bezpośredniego stosowania norm unijnych   37
5.2. Zasada swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii   37
5.3. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jako instrument służący ochronie interesów pracownika przemieszczającego się wewnątrz Unii. Gdzie szukamy norm koordynujących?   38
5.4. Zakres podmiotowy i przedmiotowy rozporządzenia nr 883/2004   39
5.5. Podstawowe zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego   40
5.5.1. Zasada jedności stosowanego ustawodawstwa   40
5.5.2. Zasada sumowania okresów ubezpieczenia (zatrudnienia i zamieszkania)   44
5.5.3. Zasada równego traktowania   45
5.5.4. Zasada zachowania praw nabytych (transferu)   45
5.5.5. Zasada równego traktowania świadczeń, dochodów, okoliczności i zdarzeń   45
6. Pytania   45
Rozdział II
Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym   47
1. Zakres przedmiotowy ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych   47
1.1. Co tam znajdziemy?   47
1.2. Zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny i rodzinny (art. 2a u.s.u.s.)   48
1.3. Rodzaje ubezpieczeń społecznych wyodrębnione w polskim prawie ubezpieczeń (art. 1 u.s.u.s.)   49
1.4. Podmioty realizujące zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 3 ust. 1 u.s.u.s.)   49
1.4.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – status   49
1.4.2. Fundusze emerytalne i towarzystwa emerytalne   50
1.4.3. Rodzaje funduszy emerytalnych   51
1.4.4. Płatnicy składek   52
1.5. Co oznacza pojęcie ubezpieczonego?   52
1.5.1. Definicja zawarta w ustawie systemowej   52
1.5.2. Status osób, które w dniu wejścia w życie ustawy systemowej i po tej dacie nie podlegały ubezpieczeniu   53
2. Obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe   53
2.1. Podstawowe zasady podlegania obowiązkowym (przymusowym) ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym   53
2.2. Zamknięty katalog podmiotów podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz okresy podlegania temu obowiązkowi (art. 6 i 13 u.s.u.s.)   55
2.3. Kim jest osoba współpracująca?   88
2.4. Istotne znaczenie kwalifikacji stosunku prawnego łączącego strony umowy   90
3. Zbieg tytułów do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych   91
3.1. Umowa o pracę jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz rozszerzona definicja pracownika (art. 9 ust. 1, art. 8 ust. 2a u.s.u.s.)   92
3.2. Bezwzględne tytuły do ubezpieczeń łączące się z obowiązkiem ubezpieczenia każdego z nich i brakiem możliwości zwolnienia z takiego obowiązku (art. 9 ust. 1 u.s.u.s.)   94
3.2.1. Obowiązkowe podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w przypadku osób wykonujących umowę o pracę, realizujących umowę agencyjną, zlecenia, inną umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, umowę o dzieło na rzecz pracodawcy, z którym łączy je stosunek pracy, i innych szczególnych podmiotów (art. 9 ust. 1 u.s.u.s.)   95
3.2.2. Uzależnienie obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z innych tytułów – nie bezwzględnych, ale tzw. ogólnych – od podstawy wymiaru składek z tytułu bezwzględnego (stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni itd.)   95
3.3. Status osoby spełniającej warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, z których żaden nie jest bezwzględnym tytułem ubezpieczenia (art. 9 ust. 2 i 2c u.s.u.s.)   97
3.3.1. Szczególna rola tytułu, który powstał najwcześniej   97
3.3.2. Szczególny skutek wysokości podstawy wymiaru składek (art. 9 ust. 2a u.s.u.s.)   99
3.3.3. Osoba wykonująca pracę nakładczą (art. 9 ust. 2b u.s.u.s.)   100
3.3.4. Marynarz (art. 9 ust. 2d u.s.u.s.)   101
3.3.5. Najniższe a minimalne wynagrodzenie   101
3.3.6. Prowadzący kilka rodzajów działalności pozarolniczej (art. 9 ust. 3 u.s.u.s.)   101
3.3.7. Emeryci i renciści   102
3.3.8. Pobierający zasiłek macierzyński i zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 9 ust. 1c, 1d, 1e i 6b u.s.u.s.)   103
4. Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe   104
4.1. Objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi na podstawie art. 7 u.s.u.s.   104
4.2. Dobrowolne ubezpieczenie wynikające ze zbiegu tytułów (art. 9 u.s.u.s.)   105
4.3. Praktyczne skutki przystąpienia do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych (art. 10 u.s.u.s.)   105
4.4. Dobrowolne ubezpieczenie w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 36a u.s.u.s.)   106
5. Ubezpieczenie chorobowe   106
5.1. Cel ubezpieczenia, narzędzia ochrony   106
5.1.1. Świadczenia przewidziane w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – kompleksowy system pomocy pieniężnej   107
5.1.2. Kto ustala prawo do zasiłków określonych w ustawie, wysokość zasiłków i dokonuje ich wypłaty?   107
5.1.3. Kiedy przedawnia się roszczenie o wypłatę zasiłków?   108
5.1.4. Czy można kontrolować korzystających z zasiłków?   108
5.2. Podmioty podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 1 u.s.u.s.)   110
5.3. Podmioty uprawnione do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym na swój wniosek (art. 11 ust. 2 u.s.u.s.)   110
5.4. Zasiłek chorobowy   112
5.4.1. Komu i kiedy przysługuje? (art. 4, 6 ust. 1, art. 7 u.ś.p.u.s.)   112
5.4.2. Jak długo przysługuje zasiłek chorobowy? (art. 8, 9,12 ust. 3 u.ś.p.u.s.)   113
5.4.3. Okresy, za które zasiłek chorobowy nie przysługuje, ponieważ ochrona ubezpieczeniowa jest wyłączona, a prawo nie powstaje (okresy wyłączenia – art. 12 ust. 2 u.ś.p.u.s.)   114
5.4.4. Okresy po ustaniu tytułu ubezpieczenia, za które zasiłek chorobowy nie przysługuje (dotyczy to niezdolności powstałej w czasie trwania i po ustaniu tytułu ubezpieczenia – art. 13 ust. 1 i 2 u.ś.p.u.s.)   115
5.4.5. Okresy pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego
(art. 14, 15, 16 i 17 ust. 2 u.ś.p.u.s.)   116
5.4.6. Okresy utraty prawa do zasiłku chorobowego (art. 17 ust. 1 u.ś.p.u.s.)   116
5.4.7. Obowiązek dostarczenia zaświadczenia lekarskiego   119
5.4.8. Wysokość zasiłku (art. 11 ust. 1 i 2 u.ś.p.u.s.)   120
5.4.9. Co to jest podstawa wymiaru zasiłku i jak ją obliczyć?   120
5.5. Świadczenie rehabilitacyjne   123
5.6. Zasiłek wyrównawczy   125
5.7. Zasiłek macierzyński (art. 29–31 u.ś.p.u.s.)   126
5.7.1. Komu i jak długo przysługuje zasiłek macierzyński?   126
5.7.2. Wysokość zasiłku macierzyńskiego   128
5.8. Zasiłek opiekuńczy   129
5.8.1. Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy? (art. 32 ust. 1 i 2, art. 32a u.ś.p.u.s.)   129
5.8.2. Przez jaki okres i w jakich warunkach przysługuje zasiłek opiekuńczy?   131
5.8.3. Wysokość zasiłku   131
6. Ubezpieczenie wypadkowe   132
6.1. Cel ubezpieczenia   132
6.2. Podmioty podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu   132
6.3. Jakie zdarzenie wyczerpuje znamiona wypadku przy pracy?   133
6.3.1. Zdarzenia zrównane z wypadkiem przy pracy w zakresie uprawnienia do świadczeń określonych w ustawie (art. 3 ust. 2 u.u.s.w.p.)   136
6.3.2. Kto i w jakim trybie stwierdza wypadek przy pracy?   136
6.4. Co nazywamy chorobą zawodową?   137
6.5. Świadczenia przewidziane w ustawie przysługujące z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej   139
6.5.1. Zasiłek chorobowy   139
6.5.2. Świadczenie rehabilitacyjne   140
6.5.3. Zasiłek wyrównawczy   140
6.5.4. Jednorazowe odszkodowanie   140
6.5.5. Jednorazowe odszkodowanie dla członków rodziny zmarłego wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej   142
6.5.6. Renta z tytułu niezdolności do pracy   142
6.5.7. Renta szkoleniowa   144
6.5.8. Renta rodzinna   144
6.5.9. Dodatek do renty rodzinnej   144
6.5.10. Dodatek pielęgnacyjny   145
6.5.11. Pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne (art. 6 ust. 1 pkt 11 u.u.s.w.p.)   145
6.5.12. Czy zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe wpływa na możliwość uzyskania świadczeń?   145
6.5.13. Uszczerbek na zdrowiu w rozumieniu ustawy (art. 11 ust. 2 i 3 u.u.s.w.p.)   146
6.6. Okoliczności wyłączające prawo do świadczeń na rzecz ubezpieczonego (art. 21 ust. 1 i 2 u.u.s.w.p.)   147
6.7. Kiedy ZUS wydaje decyzję o odmowie świadczenia z tytułu wypadku przy pracy? (art. 22 ust. 1 u.u.s.w.p.)   148
6.8. Zbieg prawa do świadczeń (art. 24–26 u.u.s.w.p.)   149
6.9. Wypadki powstałe w innych okolicznościach niż wymienione w ustawie wypadkowej   151
7. Kiedy ustają ubezpieczenia?   152
7.1. Ustanie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i chorobowego na wniosek   152
7.2. Ustanie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i chorobowego z mocy prawa (art. 14 ust. 2 u.s.u.s.)   153
8. Pytania   154
Rozdział III
Zasady ustalania i egzekwowania składek na ubezpieczenia społeczne   157
1. Wysokość składki   157
1.1. Stopy procentowe składek (art. 22 ust. 1 u.s.u.s.)   157
1.2. Podział składki na ubezpieczenie emerytalne – subkonto   158
2. System finansowania składek, czyli kogo właściwie obciąża składka?   161
2.1. Składki finansowane w równych częściach z własnych środków przez płatników składek i ubezpieczonych (art. 16 ust. 1, 1a u.s.u.s.)   161
2.2. Współudział w finansowaniu składki (art. 16 ust. 1b u.s.u.s.)   162
2.3. Składki finansowane w całości z własnych środków przez ubezpieczonych (art. 16 ust. 2, 4 i 11)   162
2.4. Składki finansowane w całości z własnych środków przez płatników składek (art. 16 ust. 1d, 3, 5a, 9a u.s.u.s.)   163
2.5. Składki finansowane przez płatników składek, ale nie z własnych środków (przykłady)   163
2.6. Składki finansowane w całości przez budżet państwa   164
2.7. Szczególny rodzaj finansowania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe duchownych podlegających obowiązkowo tym ubezpieczeniom (art. 16 ust. 10 u.s.u.s.)   164
2.8. Odrębne zasady finansowania składek zatrudnionych osób niepełnosprawnych oraz niepełnosprawnych podejmujących działalność gospodarczą   165
3. Podstawa wymiaru składek   165
3.1. Przychód jako zasadnicza kategoria służąca wyznaczeniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (art. 18 ust. 1 u.s.u.s.)   165
3.2. Katalog przychodów wyłączonych z podstawy wymiaru składek należnych za okres od 1.01.1999 r.   169
3.3. Wyznaczanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla podmiotów szczególnych (art. 18 ust. 4–6, 14–15, art. 18b u.s.u.s.)   171
3.4. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących działalność pozarolniczą   173
3.5. Podstawa wymiaru składki osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, i osób z nimi współpracujących oraz podlegających dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 7 u.s.u.s.   174
3.6. Preferencyjne zasady ustalania podstawy wymiaru składek (art. 18a–18c u.s.u.s.)   174
3.7. Górna granica podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym roku kalendarzowym   176
3.8. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe   177
3.9. Weryfikacja podstawy wymiaru składek   177
3.10. Zmniejszanie podstawy wymiaru składek (art. 18 ust. 9 i 10 u.s.u.s.)   178
3.11. Wakacje składkowe (art. 17a, 17b i 18d u.s.u.s.)   179
4. Odsetki za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek (art. 23 u.s.u.s.)   180
5. Opłata dodatkowa (art. 24 ust. 1a–1d u.s.u.s.)   181
6. Przedawnienie należności z tytułu składek   182
6.1. Terminy przedawnienia   182
6.2. Hipoteka przymusowa (art. 26 u.s.u.s.)   183
6.3. Zastaw (art. 27 u.s.u.s.)   184
6.4. Przerwanie biegu przedawnienia   185
6.5. Zawieszenie biegu przedawnienia   185
6.6. Odroczenie terminu płatności składek i układ ratalny (art. 29 ust. 1–4 u.s.u.s.)   187
7. Co się dzieje z nienależnie opłaconymi składkami? (nadpłata)   187
7.1. Skąd płatnik poweźmie wiadomość o kwocie nienależnie opłaconych składek podlegających zwrotowi?   188
7.2. Jakie działania powinien podjąć płatnik, aby uzyskać zwrot?   189
7.3. Czy te należności ulegają przedawnieniu?   189
8. Składka na fundusze pozaubezpieczeniowe (art. 32 u.s.u.s.)   191
9. Umarzanie należności z tytułu składek   191
9.1. Fakultatywny charakter umorzenia   191
9.2. Całkowita nieściągalność jako przesłanka umorzenia   192
10. Odpowiedzialność innych osób za należności z tytułu składek oraz odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe   193
10.1. Odpowiedzialność innych osób za zobowiązania składkowe   193
10.1.1. Odpowiedzialność małżonka   193
10.1.2. Następstwo prawne powstałe w wyniku łączenia, przekształcenia i przejęcia podmiotów (art. 93, 93a–93c, 93e, 94 o.p.)   194
10.1.3. Odpowiedzialność spadkobierców za zobowiązania składkowe (art. 97 § 1 i 1a, art. 97a § 1–3, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5, 7, art. 100, 101, 105 § 1 i 2 o.p.)   196
10.1.4. Odpowiedzialność zapisobiercy (art. 106 o.p.)   197
10.2. Odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe   197
10.2.1. Odpowiedzialność rozwiedzionego małżonka płatnika (art. 110 § 1, 2 pkt 2 i § 3 o.p.)   198
10.2.2. Odpowiedzialność członków rodziny płatnika (art. 111 § 1–4 i 5 pkt 1 o.p.)   199
10.2.3. Odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części (art. 112 § 1–5 o.p.)   200
10.2.4. Odpowiedzialność firmanta (art. 113 o.p.)   201
10.2.5. Odpowiedzialność właściciela, samoistnego posiadacza lub użytkownika wieczystego rzeczy lub prawa, wynajmującego, wydzierżawiającego, strony umowy leasingu i innych o podobnym charakterze (art. 114 o.p.)   202
10.2.6. Odpowiedzialność wspólników spółek prawa cywilnego, jawnych, partnerskich, komplementariuszy spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej (art. 115 o.p.)   202
10.2.7. Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych (art. 116 o.p.)   204
10.2.8. Odpowiedzialność osoby prawnej lub spółki komandytowo-akcyjnej przejmującej lub powstałej w wyniku podziału (art. 117 o.p.)   209
10.2.9. Odpowiedzialność zarządcy sukcesyjnego oraz zarządcy faktycznego (art. 117d o.p.)   210
10.2.10. Odpowiedzialność fundacji rodzinnej (art. 117e o.p.)   210
10.2.11. Przedawnienie prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej i zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej (art. 118 § 1 o.p.)   211
11. Pytania   212
Rozdział IV
Obowiązki ubezpieczonych i płatników składek   213
1. Podstawowe obowiązki związane ze zgłaszaniem do ubezpieczeń, rozliczaniem składek i zasiłków   213
2. Obowiązki ubezpieczonych związane z ustalaniem prawa do świadczeń i ich wysokości (art. 80 u.s.u.s.)   216
3. Obowiązki płatników składek związane z realizacją uprawnień inspektorów kontroli ZUS (art. 88 u.s.u.s.)   217
4. Czy ZUS może zastępować płatnika w jego obowiązkach i czy istnieje norma kompetencyjna pozwalająca Zakładowi na podejmowanie działań z urzędu?   218
5. Pytania   219
Rozdział V
Postępowanie przed organem rentowym – decyzje zakładu ubezpieczeń społecznych   220
1. Wszczęcie postępowania   220
2. Przebieg i charakterystyka postępowania przed organem rentowym   221
3. Forma decyzji   224
4. Katalog indywidualnych spraw, w których ZUS wydaje decyzje (art. 83 ust. 1 u.s.u.s.)   224
5. Prawo do zaskarżenia decyzji jako realizacja zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 78 Konstytucji RP   226
6. Interpretacje indywidualne (art. 83d u.s.u.s.)   228
7. Czy zaskarżona decyzja zawsze będzie rozpoznawana przez sąd?   231
8. Szczególna instytucja ponownego rozpoznania sprawy na wniosek lub z urzędu (art. 83a ust. 1 i 2 u.s.u.s.)   232
9. Swoiste instytucje przewidziane w przypadku przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia okoliczności mających wpływ na prawo albo zobowiązanie w sprawach już rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu (art. 83a ust. 3 u.s.u.s.)   235
10. Wypłata świadczeń   236
11. Ustawa systemowa jako samodzielna podstawa żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych w prawie cywilnym   240
12. Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia (art. 84 ust. 2 u.s.u.s.)   241
13. Dochodzenie należności   243
13.1. Odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń   245
13.2. Odroczenie terminu płatności i rozłożenie jej na raty   246
14. Orzekanie dla celów świadczeń, zasady i tryb wydawania orzeczeń   246
15. Pytania   249
Rozdział VI
Emerytury i renty z funduszu ubezpieczeń społecznych,, emerytury kapitałowe i pomostowe   250
1. Podstawowe zasady zreformowanego systemu emerytalnego   250
1.1. Charakterystyka systemu filarowego   251
1.2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako I filar   252
1.3. Otwarte fundusze emerytalne – II filar   253
1.3.1. Podstawowe zasady funkcjonowania otwartych funduszy emerytalnych   254
1.3.2. Rozporządzanie środkami zgromadzonymi na rachunku w OFE   255
1.4. Dobrowolne formy przezorności – III filar   256
1.5. Źródła regulacji   256
2. Zakres przedmiotowy ustawy emerytalnej   257
2.1. Obszary regulacji   257
2.2. Świadczenia przysługujące z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uregulowane ustawą emerytalną   257
3. Okresy składkowe i nieskładkowe jako podstawowe pojęcia stosowane przy ustalaniu warunków nabycia prawa do świadczeń z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych   258
3.1. Okresy składkowe (art. 6 ust. 1 pkt 1–10, ust. 2 pkt 1–17 u.e.r.)   258
3.1.1. Okresy składkowe bez składki   261
3.1.2. Okresy składkowe zaliczane w wymiarze podwójnym   262
3.2. Okresy nieskładkowe (art. 7 u.e.r.)   263
3.3. Okresy uzupełniające (art. 10, 10a u.e.r.)   268
3.4. Okresy ubezpieczenia za granicą   270
4. Emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych   271
4.1. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1.01.1949 r.   271
4.1.1. Emerytury w wieku podstawowym (art. 27 u.e.r.)   271
4.1.2. Emerytury z urzędu zamiast pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 27a u.e.r.)   272
4.1.3. Emerytury przy obniżonym stażu (art. 28 u.e.r.)   273
4.1.4. Emerytury wcześniejsze (art. 29–31 u.e.r.)   273
4.1.5. Emerytury w wieku obniżonym (art. 32, 33 u.e.r.)   275
4.1.6. Emerytury kolejowe (art. 40–45 i 50 u.e.r.)   278
4.1.7. Emerytury górnicze   279
4.1.8. Emerytury wcześniejsze przyznawane na podstawie odrębnych przepisów (art. 30 u.e.r.)   280
4.2. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r., a przed 1.01.1969 r. (art. 46 u.e.r.)   281
4.3. Emerytury przyznawane bez względu na wiek   281
4.3.1. Emerytura przyznawana na podstawie art. 58 ust. 3 u.ś.r.   281
4.3.2. Emerytury dla osób opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki   282
4.3.3. Emerytury górnicze przyznawane bez względu na wiek (art. 50e u.e.r.)   283
4.3.4. Emerytury nauczycielskie przyznawane bez względu na wiek (art. 88, 88a KN)   284
4.4. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r. (art. 24 i 24a u.e.r.)   286
4.5. Emerytury częściowe   287
4.6. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające (tzw. emerytura matczyna)   288
5. Emerytury pomostowe   290
5.1. Charakter świadczenia   290
5.2. Nowe definicje pracy w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze oraz pracownika wykonującego takie prace   291
5.3. Warunki przyznania emerytury pomostowej (art. 4 pkt 1–6 u.e.p.)   293
5.4. Rekompensaty   295
6. Renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych   295
6.1. Niezdolność do pracy, niezdolność do samodzielnej egzystencji   295
6.2. Tryb orzekania o niezdolności do pracy   299
6.3. Warunki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy   301
6.3.1. Wypadek w drodze do pracy lub z pracy (art. 57b u.e.r.)   304
6.3.2. Warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego   304
6.3.3. Warunek powstania niezdolności w okresie objętym ochroną ubezpieczeniową   306
6.3.4. Przywrócenie prawa do renty (art. 61, 72 u.e.r.)   307
6.4. Renta szkoleniowa (art. 60 u.e.r.)   307
6.5. Renta rodzinna   309
6.5.1. Renta rodzinna dla dzieci zmarłego   310
6.5.2. Renta rodzinna dla przyjętych na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuków, rodzeństwa i innych dzieci (art. 67 ust. 1 pkt 2 u.e.r.)   313
6.5.3. Renta rodzinna dla wdowy (wdowca)   314
6.5.4. Renta rodzinna dla rodziców   316
6.5.5. Wysokość renty rodzinnej (art. 73, 76 u.e.r.)   316
6.5.6. Renta wdowia (art. 95a u.e.r.)   317
7. Dodatek pielęgnacyjny, zasiłek pogrzebowy   318
7.1. Dodatek pielęgnacyjny – komu przysługuje i ile wynosi?   318
7.2. Zasiłek pogrzebowy   319
7.2.1. W jakiej sytuacji przysługuje zasiłek pogrzebowy? (art. 77 ust. 1–3 u.e.r.)   319
7.2.2. Komu przysługuje zasiłek pogrzebowy i w jakiej wysokości?   320
8. Ustalanie wysokości świadczeń   321
8.1. Pojęcia niezbędne dla zrozumienia procesu ustalania świadczeń   321
8.1.1. Kwota bazowa   321
8.1.2. Podstawa wymiaru emerytury i renty   321
8.1.3. Podstawa wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy   324
8.1.4. Podstawa wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do emerytury   324
8.1.5. Kapitał początkowy   324
8.1.6. Podstawa obliczenia emerytury. Wypłata gwarantowana   327
8.1.7. Pomniejszanie podstawy wymiaru emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur   328
8.1.8. Tak zwane emerytury czerwcowe   331
8.2. Ustalanie wysokości rent   333
8.2.1. Renta dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy (art. 62 ust. 1, 1a, 3, art. 63 ust. 1 u.e.r.)   333
8.2.2. Renta dla osoby częściowo niezdolnej do pracy (art. 62 ust. 2 u.e.r.)   334
8.3. Ustalanie wysokości emerytur   334
8.3.1. Wysokość emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1.01.1949 r. i ubezpieczonych urodzonych w latach 1949–1968, którzy spełnili warunki do przyznania emerytury na starych zasadach   334
8.3.2. Wysokość emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r.   337
8.3.3. Wysokość emerytury mieszanej dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r. (art. 183 u.e.r.)   338
9. Emerytury kapitałowe   339
9.1. Zakres przedmiotowy ustawy o emeryturach kapitałowych (art. 1 u.e.k.)   339
9.2. Rodzaje emerytur kapitałowych, charakterystyka świadczenia   339
9.2.1. Okresowa emerytura kapitałowa   340
9.2.2. Dożywotnia emerytura kapitałowa   341
10. Zmiana wysokości świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ponowne ustalenie prawa do świadczeń   342
10.1. Waloryzacja (art. 88–94 u.e.r.)   342
10.2. Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów   343
10.3. Zmiana wysokości świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy   344
10.4. Zmiana wysokości nowej emerytury z art. 24 i 24a (art. 108 u.e.r.)   344
10.5. Zmiana wysokości renty i emerytury obliczonej na starych zasadach   345
10.5.1. Ponowne ustalenie emerytury lub renty od podstawy wymiaru świadczenia ustalonej według reguł art. 15 u.e.r. z zastosowaniem nowej kwoty bazowej do części socjalnej i stażowej   345
10.5.2. Ponowne obliczenie emerytury u osób, wobec których zastosowanie miało ograniczenie wysokości podstawy emerytury do 250% przeciętnego wynagrodzenia   346
10.5.3. Przeliczenie podstawy wymiaru świadczenia (art. 111 u.e.r.)   346
10.5.4. Doliczenie nieuwzględnionych okresów składkowych (art. 112, 113 u.e.r.)   347
10.5.5. Przeliczenie z wyeliminowaniem „lat pustych”   347
10.5.6. Ponowne ustalenie wysokości emerytury zawieszonej od 1.10.2011 r. z powodu kontynuowania zatrudnienia u pracodawcy, na rzecz którego emeryt wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury (art. 194c–194h u.e.r.)   348
10.6. Ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości poprzez wzruszenie prawomocnej decyzji rentowej   349
11. Podstawowe zasady ustalania świadczeń objętych ustawą emerytalną i ich wypłaty   354
11.1. Powstanie i ustanie prawa do świadczenia   354
11.2. Zawieszenie prawa do świadczenia   355
11.3. Zmniejszenie prawa do świadczenia   359
11.4. Wstrzymanie i wznowienie wypłaty świadczeń (art. 134 ust. 1, art. 135 u.e.r.)   359
11.5. Wypłata świadczeń niezrealizowanych (art. 136 u.e.r.)   361
11.6. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń (art. 138–138a u.e.r.)   361
11.6.1. Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia (art. 138 ust. 2 i 3 u.e.r.)   363
11.6.2. Szczególne obowiązki banków   364
11.7. Potrącenia ze świadczeń (art. 139–141 u.e.r.)   366
12. Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie finansowane z budżetu państwa   367
13. Pytania   369
Rozdział VII
III filar – indywidualne formy przezorności   372
1. Pracownicze programy emerytalne   372
1.1. Formy prowadzenia pracowniczych programów emerytalnych (art. 6 ust. 1 u.p.p.e.)   373
1.2. Jak funkcjonuje pracowniczy program emerytalny?   374
2. Indywidualne konta emerytalne   376
3. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego   378
4. Pracownicze plany kapitałowe   380
5. Ogólnoeuropejskie indywidualne produkty emerytalne (OIPE)   384
6. Pytania   385
Rozdział VIII
Inne świadczenia zlecone zakładowi ubezpieczeń społecznych do wypłaty   386
1. Podstawowe akty prawne   386
1.1. Świadczenie przedemerytalne   386
1.2. Renta socjalna   393
1.3. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne   397
1.4. Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji   399
1.5. Świadczenie wyrównawcze dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi   401
1.6. Świadczenie wyrównawcze dla działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych   402
1.7. Świadczenie wspierające   403
1.8. Świadczenie honorowe   405
2. Pytania   406
Rozdział IX
Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych   408
1. Pojęcie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych   408
1.1. Definicja ustawowa sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 i 3 k.p.c.)   409
1.2. Skarga na bezczynność (art. 4779 § 4 k.p.c.)   409
1.3. Odwołanie w sprawie decyzji wydanej na skutek rozpoznania wniosku o interpretację   410
1.4. System orzekania o niepełnosprawności   411
2. Gdzie, jak i kiedy wnieść odwołanie?   411
2.1. Właściwość rzeczowa sądów (art. 4778 § 1 k.p.c.)   411
2.2. Właściwość miejscowa sądów (art. 461 § 2–3 k.p.c.)   413
2.3. Termin do wniesienia odwołania, wymogi formalne, treść odwołania   413
3. Strony postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych   416
3.1. Ubezpieczony (art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c.)   416
3.2. Inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja   417
3.3. Organ rentowy (art. 476 § 4 k.p.c.) i wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (art. 47711 § 1 k.p.c.)   418
3.4. Zainteresowany   419
3.5. Reprezentacja stron w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych   421
4. Przebieg postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i jego odrębności   421
4.1. Wezwanie do usunięcia braków pisma wszczynającego postępowanie i zwrot akt organowi rentowemu (art. 467 k.p.c.)   421
4.2. Zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sądu (art. 47713 k.p.c.)   424
4.3. Inne odrębności mające na celu przyspieszenie postępowania   424
4.4. Odrębności mające na celu ochronę interesów ubezpieczonych   425
5. Rozstrzygnięcie sądu   427
5.1. Przedmiot rozstrzygnięcia   427
5.2. Sposoby rozstrzygnięcia   429
5.3. Zaskarżanie orzeczeń sądu pierwszej instancji, nadzwyczajne środki zaskarżenia   431
6. Pytania   433
Rozdział X
Podstawowe informacje o ubezpieczeniu społecznym rolników   435
1. Podstawowe źródło regulacji i jego główne założenia   435
2. Zakres podmiotowy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników   437
2.1. Rolnik – definicja ustawowa   438
2.2. Domownik (art. 6 pkt 2 u.u.s.r.)   439
2.3. Pomocnik rolnika   440
2.4. Pojęcie działalności rolniczej i gospodarstwa rolnego   441
2.4.1. Działalność rolnicza   441
2.4.2. Gospodarstwo rolne   441
3. Charakter ubezpieczeń   441
3.1. Powstanie i ustanie ubezpieczenia obowiązkowego   441
3.2. Powstanie i ustanie ubezpieczenia dobrowolnego   443
4. Ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie   444
4.1. Podmioty podlegające ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy (art. 7 ust. 1 u.u.s.r.)   444
4.2. Podmioty podlegające ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu na wniosek   445
4.3. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego (art. 9 u.u.s.r.)   445
5. Ubezpieczenie emerytalno-rentowe   446
5.1. Podmioty podlegające ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z ustawy   446
5.2. Podmioty podlegające dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalno-
-rentowemu na wniosek (art. 16 ust. 2 i 3 u.u.s.r.)   447
5.3. Świadczenia i uprawnienia z ubezpieczenia emerytalno-
-rentowego rolników   448
6. Zbieg tytułów do ubezpieczeń (art. 5a, 5b i 5c u.u.s.r.)   448
6.1. Możliwość wyboru przez rolnika lub domownika prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą kontynuowania ubezpieczenia rolniczego – warunki   448
6.2. Możliwość pozostania w ubezpieczeniu rolniczym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, zleceniobiorców i członków rad nadzorczych (art. 5b u.u.s.r.)   451
6.3. Możliwość pozostania w ubezpieczeniu rolniczym stypendystów, osób pobierających świadczenie integracyjne, żołnierzy niezawodowych i osób odbywających służbę zastępczą (art. 5c u.u.s.r.)   452
7. Świadczenia z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników   453
7.1. Jednorazowe odszkodowanie   453
7.2. Zasiłek macierzyński (art. 35a i 35b u.u.s.r.)   456
7.3. Zasiłek pogrzebowy (art. 35 u.u.s.r.)   457
7.4. Zasiłek chorobowy (art. 14 u.u.s.r.)   458
7.5. Emerytury rolnicze   459
7.5.1. Emerytura w wieku podstawowym (art. 19 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 i 3 u.u.s.r.)   459
7.5.2. Wcześniejsza emerytura rolnicza (art. 19 ust. 2 i 3 w zw. z art. 20 ust. 1–3 u.u.s.r.)   461
7.5.3. Częściowa emerytura rolnicza   461
7.6. Renty rolnicze z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym   462
7.7. Renta rodzinna   466
7.8. Renta wdowia (art. 33a u.u.s.r.)   466
7.9. Wysokość rent i emerytur rolniczych   467
7.9.1. Ustalanie części składkowej świadczenia (art. 25 u.u.s.r.)   468
7.9.2. Ustalanie części uzupełniającej   469
7.10. Zbieg emerytur i rent   469
7.11. Zawieszanie prawa do emerytury i renty rolniczej oraz wypłaty emerytur i rent rolniczych   471
7.12. Zaprzestanie działalności rolniczej (art. 28 ust. 4 u.u.s.r.)   472
7.13. Świadczenia przyznawane w drodze wyjątku (art. 55 ust. 1–2 u.u.s.r.)   474
8. Pytania   475
Literatura   477
Skorowidz przedmiotowy   479

Szczegóły ebooka Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

ISBN:

9788384382790

Wydawca:

Wolters Kluwer

Rok wydania:

2026

Typ publikacji:

Ebook

Język:

polski

Format:

pdf

Liczba stron:

484

ISBN dla wersji papierowej:

9788384382769

Recenzje ebooka Ubezpieczenia społeczne. Vademecum