Zasady prawne ochrony środowiska

Celem niniejszej monografii jest jest przede wszystkim wskazanie podstaw dla dokonania oceny stanu funkcjonowania zasad prawa ochrony środowiska w systemie prawa ochrony środowiska. Książka ta może być użyteczna dla wszystkich, którzy starają się uzyskać naukową wiedzę o zasadach prawnych ochrony środowiska. Czytelnicy mogą uznać za cenny bardziej wyczerpujący zestaw bibliografii – ma on zachęcić do dalszych studiów nad problematyką zasad prawnych ochrony środowiska oraz ułatwić samodzielne poszukiwania w zakresie zależności zachodzących między nimi w ramach systemu prawa ochrony środowiska. Praca opiera się na analizie ustawodawstwa, orzecznictwa oraz literatury. W opracowaniu uwzględniono stan prawa i literatury na dzień 31 lipca 2010 r.

Wprowadzenie 7 CZĘŚĆ I: AKSJOLOGICZNE I TEORETYCZNE ZAŁOŻENIA PRAWNEJ OCHRONY ŚRODOWISKA ORAZ JEJ ZASAD 15 1. Geneza i podstawy zasad prawa ochrony środowiska 15 1.1. Prawo naturalne jako źródło pierwszych zasad prawa ochrony środowiska 15 1.2. Historyczne motywy ochrony wybranych elementów przyrody jako źródło zasad ochrony prawnej 32 1.3. Źródła zasad ochrony prawnej przyrody w prawodawstwie II Rzeczpospolitej 48 1.4. Podstawy naukowe i teoretyczne zasad ochrony prawnej przyrody w II Rzeczypospolitej 53 2. Odrębność systemu prawa ochrony środowiska 59 2.1. Kształtowanie się odrębności przedmiotowej prawa ochrony środowiska 59 2.2. System prawa ochrony środowiska 72 2.3. Prawo ochrony środowiska jako „nowa” dyscyplina systemu prawa 93 3. Procesy konsolidacji i kodyfikacji przepisów prawa ochrony środowiska w wybranych państwach europejskich 117 3.1. Prawo niemieckie 117 3.2. Prawo angielskie 165 3.3. Prawo duńskie 167 3.4. Prawo szwedzkie 168 3.5. Prawo szwajcarskie 178 3.6. Prawo włoskie 179 3.7. Prawo holenderskie 181 3.8. Prawo fińskie 183 3.9. Prawo greckie 185 3.10. Prawo francuskie 186 3.11. Wpływ regulacji ustawy Prawo ochrony środowiska na kształt systemu prawa ochrony środowiska w Polsce (uwagi de lege ferenda) 190 4. Zasady prawa w ujęciu doktryny i aktów normatywnych 207 4.1. Próby zbudowania definicji pojęcia „zasada prawa” w poglądach doktryny 207 4.2. Zasada prawa a reguła prawa w poglądach doktryny 230 4.3. Cele i charakter prawny zasad ogólnych w prawie administracyjnym 236 4.4. Stanowiska doktryny na temat charakteru prawnego zasad ogólnych prawa ochrony środowiska 260 4.5. Zasady prawa ochrony środowiska wynikające z przepisów Konstytucji 271 CZĘŚĆ II: TYPOLOGIA ZASAD PRAWNYCH OCHRONY ŚRODOWISKA ORAZ INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH ICH REALIZACJI 279 5. Zasada zrównoważonego rozwoju 279 5.1. Zasada zrównoważonego rozwoju w prawie międzynarodowym 279 5.2. Zasada zrównoważonego rozwoju w poglądach doktryny 293 5.3. Zasada zrównoważonego rozwoju w dokumentach politycznych i aktach prawnych w Polsce 297 5.4. Programy polityki ochrony środowiska Unii Europejskiej jako instrument realizacji zasady zrównoważonego rozwoju 313 5.5. Obszary Natura 2000 jako instrument realizacji zasady zrównoważonego rozwoju 323 6. Zasada kompleksowości oraz zasada zintegrowanej ochrony środowiska 333 6.1. Koncepcja teoretyczna zasady kompleksowej ochrony środowiska oraz zasady zintegrowanej ochrony środowiska 333 6.2. Zasada zintegrowanej ochrony środowiska jako podstawa realizacji zasady kompleksowości ochrony 336 6.3. Normatywna konstrukcja instrumentu zintegrowanych pozwoleń środowiskowych 345 7. Zasada nadrzędności wymagań ochrony środowiska wobec dokumentów i aktów prawnych o charakterze aktów planowania i programowania 349 7.1. Podstawy teoretyczne i normatywne zasady nadrzędności 349 7.2. Realizacja zasady nadrzędności wymogów ochrony środowiska w politykach sektorowych Unii Europejskiej 350 7.3. Realizacja zasady nadrzędności w polityce handlowej Unii Europejskiej 352 7.4. Realizacja zasady nadrzędności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej 356 7.5. Realizacja zasady nadrzędności w polityce regionalnej Unii Europejskiej 358 7.6. System zarządzania środowiskowego EMAS jako instrument realizacji zasady nadrzędności 360 8. Zasady prewencyjnej ochrony środowiska 363 8.1. Teoretyczne podstawy zasady prewencji 363 8.2. Funkcjonowanie zasady prewencji w wybranych regulacjach prawa międzynarodowego 373 8.3. Instrumenty prewencyjnej odpowiedzialności za szkody środowiskowe w przepisach prawa Unii Europejskiej 387 8.4. Instrumenty prewencyjnej odpowiedzialności za szkody środowiskowe w przepisach ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie 391 8.5. Teoretyczne i normatywne podstawy zasady przezorności 397 8.6. Ocena oddziaływania na środowisko jako instrument realizacji zasady przezorności 409 8.7. Koncepcja teoretyczna i normatywna zasady „zanieczyszczający płaci” 424 8.8. Instrumenty realizacji zasady „zanieczyszczający płaci” 428 9. Zasady jawności informacji o środowisku i jego ochronie 441 9.1. Teoretyczne podstawy zasady dostępu do informacji 441 9.2. Zasada dostępu do informacji o środowisku w przepisach prawa międzynarodowego 444 9.3. Zasada dostępu do informacji o środowisku w prawie Unii Europejskiej 450 9.4. Zasada dostępu do informacji o środowisku w prawie polskim 457 9.5. Zasada partycypacji publicznej 465 10. Zasada reglamentacji w sektorowej ochronie środowiska 475 10.1. Koncepcje teoretyczne zasady reglamentacji 475 10.2. Zasada reglamentacji w korzystaniu z wód w prawie Unii Europejskiej 485 10.3. Pozwolenie wodnoprawne jako instrument zasady reglamentacji w ochronie wód 490 10.4. Pozwolenie emisyjne jako instrument zasady reglamentacji 492 10.5. Zasada reglamentacji w prawie dotyczącym gospodarki odpadami 495 Zakończenie 503 Wykaz ważniejszych skrótów 509 Bibliografia 513 Legal principles of the protection of the environment (Summary) 543 Od Redakcji 545