Samorząd terytorialny wobec wyzwań gospodarki cyrkularnej

W monografii przeanalizowano rolę jednostek samorządu terytorialnego (JST) w kształtowaniu i wdrażaniu europejskiego modelu gospodarki cyrkularnej w ramach polityki regionalnej Unii Europejskiej. Celem publikacji jest określenie znaczenia władz lokalnych jako uczestników wielopoziomowego zarządzania, rzeczników interesów terytorialnych oraz podmiotów przekładających cele unijne na działania dostosowane do uwarunkowań lokalnych. W części teoretycznej omówiono istotę i modele biznesowe gospodarki cyrkularnej, determinanty transformacji gospodarek lokalnych, instrumenty polityki spójności oraz mechanizmy paradyplomacji samorządowej. Badanie łączy przegląd literatury i krytyczną analizę źródeł z analizą aktów prawnych Unii Europejskiej, dokumentów Polski i danych statystycznych, a także ze studiami przypadków i wieloaspektową analizą treści tych dokumentów. Zakres empiryczny obejmuje polskie gminy i powiaty, których przedstawiciele uczestniczyli w latach 2015–2022 w pracach Europejskiego Komitetu Regionów, oraz jednostki realizujące projekty Interreg Europe o profilu cyrkularnym. Wyniki wskazują na niewykorzystany potencjał samorządów, regionalne dysproporcje w gospodarce odpadami, rozproszenie regulacji, hybrydowy charakter wdrażania prawa unijnego oraz selektywne osiąganie celów gospodarki cyrkularnej. Uzasadniają zarazem potrzebę współpracy międzysektorowej, lepszego dostępu do finansowania, wsparcia administracji publicznej uwzględniającego specyfikę lokalną, a także większej aktywności międzynarodowej JST. Dobór jednostek pozwala rozpoznać możliwości najbardziej aktywnych samorządów, a nie powszechny poziom zaangażowania JST w Polsce. Książka łączy walor poznawczy z aplikacyjnym, zapewniając solidne podstawy do projektowania polityk wspierających transformację cyrkularną na poziomie lokalnym i regionalnym.

Wstęp 9 Rozdział I Model gospodarki cyrkularnej 13 1.1. Istota i pojęcie gospodarki cyrkularnej 13 1.2. Gospodarka linearna a gospodarka cyrkularna 18 1.3. Modele biznesowe gospodarki cyrkularnej 22 1.4. Mechanizmy realizacji europejskiego modelu gospodarki cyrkularnej 28 1.5. Metody i wskaźniki monitorowania gospodarki cyrkularnej 49 1.6. Stan gospodarki cyrkularnej 57 Rozdział II Determinanty cyrkularnej transformacji gospodarek lokalnych 77 2.1. Teorie rozwoju lokalnego i regionalnego jako kontekst mechanizmów transformacji 77 2.2. Koncepcja helisy i jej zbieżność z gospodarką cyrkularną 91 2.3. Teoria interesów grupowych oraz wielopoziomowego gospodarowania na rzecz cyrkularnej transformacji 97 2.4. Ogólna teoria systemów i jej możliwości wykorzystania przy projektowaniu systemów gospodarki cyrkularnej 101 Rozdział III Polityka regionalna Unii Europejskiej wobec wyzwań gospodarki cyrkularnej 105 3.1. Ramy polityki regionalnej Unii Europejskiej 105 3.2. Podmioty polityki regionalnej i instytucjonalna infrastruktura procesów decyzyjnych 113 3.3. Przekształcenia polityki regionalnej UE wspierające rozwój gospodarki cyrkularnej 130 3.4. Instrumenty polityki spójności wspierające model cyrkularny w Europie 142 Rozdział IV Rola samorządów terytorialnych w kształtowaniu polityki regionalnej Unii Europejskiej 159 4.1. Relacje zagraniczne samorządów terytorialnych 159 4.2. Zakres i instytucje paradyplomacji samorządów terytorialnych w obszarze polityki regionalnej 174 4.3. Samorząd terytorialny jako podmiot systemu gospodarowania wielopoziomowego w obszarze polityki regionalnej 188 4.4. Grupy interesów i zakres paradyplomacji 195 4.5. Przedstawicielstwa regionalne 205 4.6. Terytorialne grupy interesów 207 Rozdział V Ocena zaangażowania jednostek samorządów terytorialnych w kształtowanie europejskiego modelu gospodarki cyrkularnej 223 5.1. Skuteczność rzecznictwa interesów jednostek samorządów terytorialnych na arenie międzynarodowej w zakresie gospodarki cyrkularnej 223 5.2. Włączenie elementów Europejskiego modelu gospodarki cyrkularnej do instrumentów strategicznych polityki rozwoju jednostek samorządów terytorialnych 237 5.3. Działania samorządów lokalnych w praktyce wdrażania europejskiego modelu gospodarki cyrkularnej 241 5.4. Międzynarodowa aktywność jednostek samorządów terytorialnych w zakresie gospodarki cyrkularnej 250 Podsumowanie 259 Bibliografia 267 Spis tabel 315 Spis schematów 319 Spis rycin 321 Spis wykresów 323 Indeks rzeczowy 325