Zasada swobodnego przepływu towarów a wymogi ochrony środowiska w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

Za darmo

Relacja między integracją gospodarczą a ochroną środowiska od lat jest naznaczona napięciami i kontrowersjami.

Relacja między integracją gospodarczą a ochroną środowiska od lat jest naznaczona napięciami i kontrowersjami. Z jednej strony liberalizacja handlu i swobodna konkurencja przyczyniają się do wzrostu dobrobytu w państwach członkowskich, tworząc warunki sprzyjające realizacji polityk ochrony środowiska, z drugiej natomiast – intensyfikacja działalności gospodarczej prowadzi do wzrostu presji na ekosystemy, przyczyniając się do ich postępującej degradacji. Unia Europejska od wielu lat podejmuje działania zmierzające do pogodzenia celów ekonomicznych i ekologicznych, dążąc do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. Realizacja tego założenia napotyka jednak liczne trudności wynikające przede wszystkim z faktu, iż unijny porządek prawny został ukształtowany na fundamencie integracji gospodarczej. Przez długi czas środki służące ochronie środowiska postrzegano głównie jako ograniczenia funkcjonowania rynku wewnętrznego. Stopniowo jednak ochrona środowiska uzyskała wyraźne umocowanie w prawie unijnym, a jej zapewnienie stało się zarówno jednym z celów, jak i zadań Unii Europejskiej oraz państw członkowskich. Niezwykle istotną rolę w tym procesie odegrał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W prezentowanej monografii ukazano, w jaki sposób orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości doprowadziło do dostosowania zasad funkcjonowania rynku wewnętrznego do wymogów ochrony środowiska oraz wypracowania mechanizmów umożliwiających uwzględnienie celów środowiskowych w procesie integracji gospodarczej.

Wykaz skrótów 9 Wprowadzenie 11 Rozdział 1 Oparcie Unii Europejskiej na fundamentach gospodarczych – zasada swobodnego przepływu towarów 15 1. Istota swobodnego przepływu towarów 16 2. Zakaz stosowania ceł i opłat o skutku równoważnym – art. 28 i 30 TFUE 23 3. Zakaz stosowania ograniczeń ilościowych i środków o skutku równoważnym – art. 34 i 35 TFUE 28 3.1. Istota ograniczeń ilościowych i środków o skutku równoważnym 28 3.2. Pojęcie ograniczeń ilościowych w przywozie i wywozie towarów 31 3.3. Pojęcie środków o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych 32 3.4. Środki niewpływające na handel między państwami członkowskimi 56 3.5. Odstępstwa od zakazów przewidzianych w art. 34 i 35 TFUE 57 4. Zakaz stosowania dyskryminacyjnego lub protekcjonistycznego opodatkowania wewnętrznego – art. 110 TFUE 71 4.1. Istota zakazu 72 4.2. Zakaz nakładania na produkty innych państw członkowskich podatków wyższych od nakładanych na podobne produkty krajowe 74 4.3. Zakaz nakładania na produkty innych państw członkowskich podatków pośrednio chroniących inne niż podobne produkty krajowe 77 4.4. Podatki wewnętrzne a cła i opłaty o skutku równoważnym 79 Rozdział 2 Pierwszeństwo zasady swobodnego przepływu towarów przed wymogami ochrony środowiska 83 1. Towary jako wspólny obszar regulacji prawnej 83 2. Zakaz stosowania ceł i opłat o skutku równoważnym niezależnie od ich uzasadnienia 89 3. Trudności w uzasadnianiu ograniczeń ilościowych i środków o skutku równoważnym na podstawie względów ochrony środowiska 96 3.1. Ograniczenia w zakresie stosowania środków utrudniających przywóz towarów opartych na przesłankach ochrony środowiska 98 3.2. Ograniczenia w zakresie stosowania środków utrudniających wywóz towarów, opartych na przesłankach ochrony środowiska 106 4. Zakaz stosowania dyskryminacyjnych lub protekcjonistycznych podatków środowiskowych 114 Rozdział 3 Podstawy uwzględnienia ochrony środowiska w realizacji zasady swobodnego przepływu towarów 127 1. Włączenie ochrony środowiska do prawa pierwotnego Unii Europejskiej 128 2. Zasada wysokiego poziomu ochrony środowiska jako podstawa realizacji wymogów ekologicznych w unijnym porządku prawnym 142 3. Zasada integracji jako podstawa uwzględnienia ochrony środowiska w kształtowaniu i realizacji innych polityk 158 Rozdział 4 Zapewnienie realizacji wymogów ochrony środowiska w ramach swobodnego przepływu towarów 169 1. Wyłączenie niektórych opłat z zakresu zastosowania art. 28 i 30 TFUE 170 2. Dopuszczalność zróżnicowania opodatkowania na podstawie kryteriów środowiskowych 177 3. Uznanie możliwości stosowania ograniczeń ilościowych i środków o skutku równoważnym ze względu na realizację wymogów ochrony środowiska 186 3.1. Artykuł 36 TFUE jako podstawa uzasadnienia środków przyjmowanych w celu ochrony środowiska 187 3.2. Imperatywne wymogi ochrony środowiska jako podstawa uzasadnienia ograniczeń ilościowych i środków o skutku równoważnym 217 Rozdział 5 Zasada proporcjonalności jako instrument równoważenia ochrony środowiska i swobodnego przepływu towarów 251 1. Istota zasady proporcjonalności 253 2. Test proporcjonalności środków przyjmowanych w celu ochrony środowiska 257 2.1. Odpowiedniość 257 2.2. Niezbędność 266 2.3. Proporcjonalność sensu stricto 281 3. Rola zasady proporcjonalności w wypracowywaniu kompromisu między swobodnym przepływem towarów a ochroną środowiska 287 Zakończenie 293 Bibliografia 303