Thrasymach. Intrygi filozoficzne w „Politei” Platona

Monografia Doroty Zygmuntowicz „Thrasymach. Intrygi filozoficzne w Politei Platona” to praca, która wnikliwie analizuje zagadnienia związane z jednym z najbardziej kontrowersyjnych bohaterów w historii filozofii – Thrasymachem z Chalcedonu. Autorka proponuje nową spojrzenie na postać, która, dzięki Platonowi, stała się symbolem nie tylko filozoficznego immoralizmu, ale także realpolitik w myśli politycznej. Celem tej książki jest przygotowanie czytelnika do lektury „Politei” Platona, jednego z najważniejszych dzieł filozoficznych Europy, a jednocześnie tekstu, który pozostaje pełen tajemnic i trudnych do rozstrzygnięcia zagadek interpretacyjnych. Pierwsza część pracy skupia się na analizie dostępnych przekazów o Thrasymachu z Chalcedonu, zarówno tych historycznych, jak i tych związanych z jego filozoficzną postacią w „Politei”. W drugiej części autorka bada funkcję motywów thrasymachowych w dialogach sokratycznych, zawierających przekaz moralny i polityczny. Część trzecia monografii to szczegółowa analiza „Politei” jako tekstu, w którym te motywy zyskują na znaczeniu, łącząc się w jedną, wielką filozoficzną intrygę. Książka ma na celu nie tylko rozwikłanie zagadki, czy Thrasymach rzeczywiście głosił poglądy, które przypisuje mu Platon, ale także ukazanie, jaką rolę pełni ta postać w kontekście całej filozofii Platona. Czytelnicy będą mieli okazję zgłębić mechanizmy perswazji, jakie Platon zastosował w „Politei”, by wywrzeć wpływ na swoich odbiorców, w tym na mieszkańców ówczesnych Aten, których kondycja intelektualna i moralna stanowiła tło dla całej polemiki. Autorka proponuje nowatorskie podejście do „Politei” Platona, traktując ją nie tylko jako dzieło filozoficzne, ale i literackie, pełne subtelnych środków artystycznych, które miały na celu przekonanie czytelników do filozoficznych tez Platona. Dla współczesnych czytelników książka stanowi wyzwanie, ale także niezwykle cenną lekcję z zakresu filozofii politycznej, która nie tylko dostarcza wiedzy o starożytnych ideach, ale także wciąż może inspirować do refleksji nad współczesnymi problemami politycznymi. Praca Zygmuntowicz jest nieocenionym wprowadzeniem do lektury „Politei”. Dzięki tej książce, czytelnicy – zarówno licealiści, jak i studenci filozofii, politologii, socjologii, historii czy kultury – będą mogli łatwiej zrozumieć trudne aspekty tego klasycznego dzieła. Jest to lektura polecana nie tylko dla osób zajmujących się filozofią, ale także dla każdego, kto pragnie zgłębić tajniki myślenia politycznego, które pozostają aktualne przez wieki. Monografia, poprzez swój przystępny język i klarowność wywodów, otwiera drzwi do świata filozofii, a także do zrozumienia zasad rządzących sprawiedliwością, polityką i moralnością. Książka ta jest doskonałym wyborem nie tylko dla studentów i nauczycieli, ale także dla każdego, kto pragnie poszerzyć swoją wiedzę na temat klasycznych podstaw zachodniej myśli politycznej, które wciąż mają kluczowe znaczenie w dzisiejszym świecie.

Wykaz skrótów 5 Przedmowa 11 Noty redakcyjne 19 Część I. Zagadka Thrasymacha z Chalkedonu i Thrasymacha 1. Docta ignorantia 23 Wstęp 23 1.1. Hipoteza o dialogu Thrasymachos 25 1.2. Stanowisko unitarne 29 2. Kim był Thrasymach z Chalkedonu? 32 Wstęp 32 2.1. Thrasymach historyczny 34 2.2. Thrasymach Platona 47 Część II. Toposy thrasymachowe w dialogach sokratycznych 1. Thrasymach czy Sokrates – wybór nauczyciela (Klejtofont) 55 Wstęp 55 1.1. Taktyka – łatka „Thrasymach” 61 1.2. Kulturowy status quo 74 1.3. Sytuacja Klejtofontowa 82 1.4. Klejtofont a Politeia ‒ konsonanse, dysonanse, wariacje 92 2. Oferta „gdzie indziej” – intryga protreptyczna (Eutydem) 105 Wstęp 105 2.1. Rewers sytuacyjny 106 2.2. Reguła inwencji 112 2.3. Wersja „Sokratesa-protreptyka” 119 2.4. Podtekst cichego logografa 130 2.5. Eutydem, Klejtofont, Politeia ‒ paralele, aluzje, wnioski 140 3. Metatutologia jako topos filozoficzny ‒ Alkibiades I i inne dubia 163 Wstęp 163 3.1. Metatutologia erotyczna 166 3.2. Sztuka uczenia się 178 3.3. Wiedza moralna a „Teza” 187 3.4. Intrygi filozoficzne w dubiach 213 4. Trzecia fala antysokratejska ‒ defensywa Ksenofonta 236 Wstęp 236 4.1. Echo zarzutu Klejtofonta ‒ Memorabilia I 4, I 6, passim 238 4.2. Chwyty thrasymachowe Sokratesa ‒ Memorabilia II 1 259 4.3. Metatutologia erotyczna ‒ Memorabilia IV 1‒2 275 4.4. Hybrydowa postać Hippiasza ‒ Memorabilia IV 4 284 5. Trzecia fala antysokratejska ‒ ofensywne intrygi Platona 297 Wstęp 297 5.1. Zwiastuny Thrasymacha ‒ Hippiasz mniejszy i Hippiasz większy 300 5.2. „Thrasymach i tysiące innych” ‒ Gorgiasz 318 Część III. Kto się boi Thrasymacha? ‒ Politeia 1. Platońska sztuka ethopoi 365 Wstęp 365 1.1. Sokrates, Klejtofont, Thrasymach „i inni” w Pireusie (R. I 327a‒328c) 369 1.2. Praktyczna moc obalonych tez (R. I 328c‒336a) 383 1.3. Śmieszne „jak” Thrasymacha (R. I 336b‒339b) 390 1.4. Niejasne „co”: problem z „Tezą” (R. I 339b‒345b) 399 1.5. Od aphorme retorike do aphorme philosophos (I 345b‒354c) 407 2. Myśl inaczej, patrz szerzej 415 Wstęp 415 2.1. Pseudos jako element strukturalny polis: bolesne prawdy (I 327a− II 366b) 419 2.2. Podstawy ideologiczne „Tezy” (II 369b−III 388e) 432 2.3. Pseudos jako czynnik heurystyczny: lecznicze kłamstwa (III 389a‒415b) 441 2.4. Podwójny anagnorismos (III 415b‒VII 541b) 450 2.5. Rozsypana mandala (VIII 543a−koniec) 460 Zakończenie 464 Apendyks I. Thrasymach z Chalkedonu: testimonia i fragmenty 467 II. Pseudo-Platon, Klejtofont 478 III. Platon, Politeia I ‒ II 369c 484 Bibliografia 550 Indeks tekstów źródłowych 566 Indeks osób oraz postaci literackich i mitologicznych 583 Indeks rzeczowy 593