Alienacja kultury jako zjawisko społeczne i kategoria opisowo-normatywna

Publikacja składa się z sześciu obszernych rozdziałów. Rozdział pierwszy koncentruje się na zagadnieniach związanych z racjonalnym i irracjonalnym typem myślenia. Rozdział drugi poświęcono ekonomii politycznej. Rozdział trzeci traktuje o kulturze w warunkach niekontrolowanego rozrostu jej zasobów. Kolejne dwa rozdziały poświęcono klasycznym teoriom alienacji oraz alienacji kultury, a ostatni, szósty rozdział kulturze oddzielonej od życia społecznego i zagadnieniom z tym związanym.

WSTĘP 9 1. Aspekt normatywny: alienacja jako ocena 11 2. Aspekt psychologiczny: alienacja jako stan subiektywny 13 3. Alienacja: pojęcie otwarte i zużyte 18 4. Socjoekonomia – przyczynek do zintegrowanego paradygmatu nauk społecznych 24 Rozdział I RACJONALNY I IRRACJONALNY TYP MYŚLENIA. METODOLOGICZNE DYLEMATY NAUK SPOŁECZNYCH 42 1. Alienacja wobec prerefleksyjnej jedności świata społecznego 42 1.1. Od „naiwnego monizmu” do „krytycznego dualizmu” 45 1.2. Mentalność prerefleksyjna w świetle wybranych przykładów badań antropologicznych 47 1.3. Tożsamość jednostki i jej wspólnoty – G. Hegel i O. Spengler 68 1.4. Synkretyzm kultury pierwotnej 72 1.5. „Odkrywanie” kultury 82 2. Kulturowa destrukcja natury – J.J. Rousseau 95 2.1. „Człowiek natury” a „człowiek człowieka” (człowiek kultury) 97 2.2. Rzutowanie współczesnych kategorii na „stan natury” 110 2.3. Naturalność denaturalizacji 111 Rozdział II EKONOMIA POLITYCZNA JAKO KRYTYKA SPOŁECZNA. ALIENACJA W MYŚLI MARKSOWSKIEJ 114 1. Nieuchronność i nieodzowność uprzedmiotowienia (Vergegenständlichung) a partykularyzm i historyczność alienacji (Entfremdung) 119 2. Przyroda – stan natury 127 3. Alienacja pracy 130 4. Fetyszyzm towarowy i reifikacja 134 5. Fałszywa świadomość 145 6. Alienacja? Problem racjonalności decyzji 161 Rozdział III KULTURA W WARUNKACH NIEKONTROLOWANEGO ROZROSTU JEJ ZASOBÓW – G. SIMMEL 186 1. Kultura i natura 186 2. Koło ontologiczne 188 3. „Tragedia kultury”, czyli nieuchronność uprzedmiotowienia życia 189 3.1. Alienacja kultury obiektywnej a podział pracy 194 3.2. Rynek kultury obiektywnej i jej roszczenia wobec odbiorców-konsumentów 197 3.3. Antynomie życia i formy – dialektyka kultury 207 3.4. Problem konceptualizacji kultury subiektywnej 214 4. Instrumentalizacja i komercjalizacja przyrody 221 5. Pieniądz jako uniwersalne narzędzie racjonalizacji i ekonomizacji społeczeństwa 225 6. Od protoform kulturowych do autotelizacji obiektów i czynności pierwotnie instrumentalnych 235 Rozdział IV KLASYCZNE TEORIE ALIENACJI A IDEE POKREWNE. SOCJOEKONOMIA JAKO ZŁOŻONA PROCEDURA BADAWCZA 241 1. Katolicka nauka społeczna wobec problemu alienacji 241 2. Alienacja jako wielowymiarowa racjonalizacja – M. Weber 250 3. Twórcza praca i zdehumanizowana konsumpcja – S. Brzozowski 255 4. Rozum jako technokratyczny instrument – M. Horkheimer 257 5. Kryzys społeczeństwa i jednostki w uprzedmiotowionej rzeczywistości – M. Bierdiajew 259 6. Od animal laborans do homo faber (dwie ekonomie) – H. Arendt 265 7. Ekonomiczno-administracyjny dyskurs systemu społecznego – J. Habermas 270 7.1. Wtórna naturalizacja 279 7.2. Uprzedmiotowienie refleksyjne II stopnia 283 Rozdział V ALIENACJA KULTURY JAKO ALIENACJA ZNACZEŃ 289 1. Kulturalizm – teoria wielu wariantów 289 1.1. Obiektywizacje jako źródło ładu wspólnotowego – W. Dilthey 289 1.2. Alienacja faktów społecznych – E. Durkheim 292 1.3. Kolektywna nieświadomość – K. Mannheim 298 1.4. Klasyka kulturalizmu – F. Znaniecki 301 1.5. Emergencja kultury – A. Kroeber i K. Popper 313 1.6. Kultura jako ekstensje – E. Hall 317 1.7. Naturalny świat znaczeń – fenomenologia 319 1.8. Od koniecznej obiektywizacji do zapomnianej reifikacji – P. Berger i T. Luckmann 325 1.9. Habitus – P. Bourdieu 328 1.10. Język jako narzędzie reifikacji – B. Whorf 329 1.11. Idiom kulturowy – M. Polanyi 334 2. Zasada oznaczania 335 3. Próby ucieczki od kultury jako świadectwo jej alienacji 341 3.1. Interakcjonizm i etnometodologia 342 3.2. Niespołeczna i pozakulturowa antropologia 345 3.3. Interpretatywizm w wersji socjologicznej – A. Giddens 349 3.4. Interpretatywizm jako wspólna droga 356 3.5. T. Adorno i A.W. Gouldner kontra pozytywizm 359 3.6. Epistemologia poza kulturą 362 3.7. Nadprodukcja interpretacji 368 3.8. Przekleństwo znaku – R. Barthes 371 3.9. Ekonomia znaków: nieograniczone zasoby ikonosfery – J. Baudrillard 375 3.10. Ekonomia znaków: utopia desemantyzacji 380 3.11. Ambiwalentny charakter oferty rynku kultury – imperatyw i pozory wolności 383 3.12. Culture jamming – utopia antykonsumpcjonizmu 388 3.13. Podsumowanie 390 Rozdział VI KULTURA ODDZIELONA OD ŻYCIA SPOŁECZNEGO – WYBRANE PRZYKŁADY 396 1. Od autotelizacji obiektów i czynności pierwotnie instrumentalnych do wtórnej naturalizacji: substytucja funkcjonalna 396 2. Ekonomizacja przyrody 417 3. Ekspansja marketingowa i zarządzanie totalne 419 4. Człowiek jako obiekt kulturowy 425 5. Teatralizacja życia społecznego i jej szczeble: socjoekonomia spektaklu 426 6. Racjonalizacja i zarządzanie kulturą 428 ZAKOŃCZENIE – ALIENATIONE AD INFINITUM 438 ANEKS 463 BIBLIOGRAFIA 469