Państwo w wybranych kierunkach myśli ekonomicznej od połowy XIX wieku do drugiej wojny światowej

Przedmiotem niniejszej publikacji jest ewolucja roli państwa w myśli ekonomicznej z przełomu XIX i XX wieku. W poszczególnych rozdziałach przedstawiono stosunek do ingerencji państwa w wybranych kierunkach myśli ekonomicznej. Wyboru dokonano posiłkując się kryterium ich ważności w dorobku ekonomii. Nie był to zatem wybór przypadkowy. Głównym celem badań jest wykazanie ewolucji w podejściu do roli państwa w gospodarce. Kierunki myśli ekonomicznej w różnych okresach i krajach cechowały się odmiennym podejściem do tego zagadnienia. W monografii analizie poddano rozumienie znaczenia i roli państwa w niemieckiej szkole historycznej (starszej i młodszej), francuskiej myśli ekonomicznej przełomu XIX i XX wieku, myśli socjalistycznej (uwzględniając zarówno socjalizm utopijny, jak i naukowy), nurcie katolickiej nauki społecznej (a konkretnie w dwóch wielkich encyklikach: Quadragesimo anno i Rerum novarum) oraz w ujęciu polskich ekonomistów − akademików okresu międzywojennego.

Wstęp 7 Rozdział I Państwo w ujęciu myśli niemieckiej – historyzm (Artur Grabowski) 9 1. Państwo w ujęciu starszej szkoły historycznej: Friedrich List, Adam Heinrich Müller 11 2. Państwo w ujęciu starszej szkoły historycznej: Karl Gustav Adolf Knies, Wilhelm Georg Friedrich Roscher, Max Wirth 13 3. Zmiany sytuacji ekonomiczno-instytucjonalnej Niemiec po 1871 roku 19 4. Państwo w ujęciu młodszej szkoły historycznej: Adolph Wagner 22 5. Państwo w ujęciu młodszej szkoły historycznej: Lujo Brentano, Karl Bücher, Karl Diehl, Gustav von Schmoller 25 Rozdział II Państwo we francuskiej myśli ekonomicznej w XIX i na początku XX wieku (Renata Pęciak) 31 1. Złoty wiek liberalizmu francuskiego i ograniczona rola państwa 33 1.1. Frédéric Bastiat oraz widoczne i niewidoczne działania państwa 34 1.2. Michel Chevalier i aspekt społeczny 36 1.3. Gustave de Molinari – ostatni klasyczny liberał francuski 38 1.4. Yves Guyot i państwo laissez-faire 41 2. Schyłek idei liberalnych we Francji 44 3. Państwo w poglądach nieliberalnych 45 3.1. Ruch utopijny 45 3.2. Pierre-Joseph Proudhon i idea anarchii 46 3.3. Louis Blanc i warsztaty społeczne 49 3.4. Jean Jaurès − ojciec socjalizmu francuskiego 52 4. Początki idei państwa opatrznościowego (l’État Providence) we Francji 54 Rozdział III Państwo w rozważaniach przedstawicieli socjalizmu utopijnego oraz socjalizmu naukowego (Barbara Danowska-Prokop) 58 1. Państwo w utopijnych poglądach Saint-Simona, Fouriera oraz Owena 59 2. Marksowska koncepcja państwa 68 Rozdział IV Rola społeczno-gospodarcza państwa w interpretacji przedstawicieli katolickiej nauki społecznej (KNS) – Leona XIII oraz Piusa XI (Mateusz Rolski) 78 1. Leon XIII – rola państwa w gospodarce według „papieża robotników” 79 1.1. Głos prekursora KNS w kwestii systemów gospodarczych 79 1.2. Państwo jako odpowiedź na postulaty społeczne 82 2. Zadania państwa w myśl poglądów Piusa XI 85 2.1. Pochwała Rerum novarum 85 2.2. (Nie)pełna krytyka liberalizmu gospodarczego 86 2.3. Ustrój korporacyjny – czyli samorządność społeczeństwa jako propozycja rozwiązania problemów społeczno-gospodarczych 88 Rozdział V Państwo w ujęciu myśli ekonomicznej II Rzeczypospolitej (Urszula Zagóra-Jonszta) 94 1. Szkoła krakowska wobec etatyzmu 95 2. Pozostali ekonomiści o roli państwa 100 3. Nieliczni zwolennicy aktywnej roli państwa 108 4. Określanie granic działalności państwa – kwestie społeczne 112 Zakończenie 119 Bibliografia 123 Informacja o autorach 135