Przedsiębiorstwa rodzinne w Polsce

W książce określono skalę ekonomicznego znaczenia przedsiębiorczości rodzinnej dla gospodarki polskiej. Przedstawiono też rolę i znaczenie przedsiębiorczości rodzinnej na świecie oraz cechy specyficzne, decydujące o potrzebie odrębnego traktowania tej kategorii przedsiębiorstw. Na podstawie wyników próby 1501 polskich przedsiębiorstw, zidentyfikowano liczebność firm rodzinnych, ich znaczenie ekonomiczne (mierzone m.in. uzyskiwanymi przychodami ze sprzedaży i wielkością zatrudnienia) oraz uzyskano opinie na temat zalet i wad firm rodzinnych w ocenie ich właścicieli. Uzasadniono potrzebę myślenia strategicznego, role wspólnej wizji przyszłości rodziny i firmy oraz najważniejsze rodzaje strategii oparte na klasycznym podziale na strategie ekspansji oraz dywersyfikacji. Opisano innowacyjność traktowaną jako źródło ich konkurencyjności, procesy internacjonalizacji działalności firm rodzinnych, źródła ich finansowania, w tym klasyczne oraz nowoczesne formy pozyskiwania kapitału finansowego, przydatne przy obsłudze bieżących potrzeb firmy oraz finansowaniu procesów rozwoju, zarządzanie kapitałem ludzkim, specyficzne relacje pomiędzy pracownikami – członkami rodziny a pracownikami „z zewnątrz”. Ukazano wpływ właściwie zorganizowanego procesu zarządzania ludźmi na konkurencyjność firmy rodzinnej oraz jej efektywność rynkową i finansową, a także bardzo specyficzny problem, jakim jest sukcesja, czyli międzypokoleniowy transfer władzy i własności w firmach rodzinnych.

Wstęp (Jan Jeżak) 9 I. PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ RODZINNA NA ŚWIECIE – ROLA I ZNACZENIE ORAZ CECHY SPECYFICZNE (Jan Jeżak) 13 1. Rola firm rodzinnych w gospodarce światowej 13 2. Specyficzne cechy firm rodzinnych 17 3. Determinanty rozwoju przedsiębiorczości rodzinnej w Polsce 19 II. SKALA I EKONOMICZNE ZNACZENIE PRZEDSIĘBIORSTW RODZINNYCH W POLSCE (RAPORT Z BADAŃ EMPIRYCZNYCH) (Jan Jeżak, Janusz Kornecki, Alicja Krajenta-Kopeć) 25 1. Cel i metodyka badań 25 1.1. Cel badania 25 1.2. Przedmiot badania 26 1.3. Koncepcja badań 26 1.4. Metodyka badań 28 2. Rola przedsiębiorstw rodzinnych w Polsce 29 2.1. Populacja firm rodzinnych 29 2.2. Wiek 30 2.3. Forma prawna 31 2.4. Przedmiot i charakter działalności 32 2.5. Przychody 34 2.6. Kierunki sprzedaży 35 2.7. Metody konkurowania. Innowacje 37 2.8. Źródła zaopatrzenia 40 2.9. Majątek trwały i inwestycje 41 2.10. Zatrudnienie 43 2.11. Wyniki finansowe i źródła finansowania 44 3. Rozwój przedsiębiorczości rodzinnej w Polsce 48 3.1. Determinanty rozwoju przedsiębiorczości rodzinnej w Polsce 48 3.2. Zalety i wady polskich firm rodzinnych 50 3.3. Bariery rozwoju firm rodzinnych 55 4. Podsumowanie i wnioski z badań 57 III. ORIENTACJA STRATEGICZNA ORAZ GŁÓWNE KIERUNKI ROZWOJU FIRM RODZINNYCH (Jan Jeżak) 61 1. Znaczenie orientacji strategicznej w prowadzeniu firmy 61 2. Strategiczna wizja rozwoju firmy 64 3. Wspólna wizja przyszłości jako pomost pomiędzy rodziną a firmą 67 4. Istota strategii firmy 71 5. Rodzaje opcji strategicznych 78 5.1. Strategie ekspansji 79 5.2. Strategie dywersyfikacji 81 5.3. Najważniejsze opcje strategiczne według Michaela E. Portera 84 6. Wybór strategii sukcesu w firmie rodzinnej 89 IV. INNOWACJE JAKO ŹRÓDŁO KONKURENCYJNOŚCI FIRM RODZINNYCH (Janusz Kornecki) 93 1. Rodzaje innowacji w przedsiębiorstwie i ich istota 94 2. Spodziewane efekty działalności innowacyjnej 99 3. Źródła tworzenia innowacji i pozyskiwania technologii 100 4. Determinanty innowacyjności przedsiębiorstw 105 4.1. Determinanty wewnętrzne i zewnętrzne 105 4.2. Determinanty materialne i niematerialne 106 5. Innowacyjność a specyfika firm rodzinnych 107 V. INTERNACJONALIZACJA DZIAŁALNOŚCI POLSKICH FIRM RODZINNYCH (Wojciech Popczyk) 111 1. Internacjonalizacja jako strategia dostosowania się biznesu do globalizującego się otoczenia 111 2. Podstawowe modele internacjonalizacji biznesu 113 2.1. Model tradycyjny 113 2.2. Model globalny 115 2.3. Komponenty wiedzy niezbędnej do wczesnej internacjonalizacji 117 2.4. ICT jako instrument wczesnej internacjonalizacji biznesu 118 3. Przebieg internacjonalizacji w wybranych polskich firmach rodzinnych – studia przypadków 120 4. Podsumowanie 139 VI. FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI FIRM RODZINNYCH – POKONYWANIE BARIERY KAPITAŁOWEJ (Alicja Winnicka-Popczyk) 141 1. Podstawowe modele finansowania przedsiębiorstwa 141 2. Gospodarka finansowa małej i średniej firmy rodzinnej 143 3. Logika finansowania firm rodzinnych i jej konsekwencje 148 4. Nieprawidłowe finansowanie jako bariera wzrostu firmy rodzinnej 150 5. Potrzeby kapitałowe a dostępne formy finansowania przedsiębiorstwa 151 5.1. Kapitały własne 152 5.2. Kapitały obce (tradycyjne i alternatywne) 152 5.2.1. Kredyty i pożyczki, poręczenia kredytowe, emisja obligacji 153 5.2.2. Leasing 156 5.2.3. Faktoring i forfaiting 157 5.2.4. Franchising 159 5.2.5. Dotacje z funduszy Unii Europejskiej 160 5.3. Finansowanie kapitałowe 161 5.3.1. Emisja i sprzedaż nowych akcji na rynku kapitałowym (IPO) 163 5.3.2. Alternatywny System Obrotu NewConnect 164 5.3.3. Prywatny obrót kapitałowy 166 5.3.4. Kapitał spekulacyjny 170 5.3.5. Partnerstwo strategiczne 170 6. Podsumowanie 171 VII. ZARZĄDZANIE ZASOBAMI LUDZKIMI W FIRMIE RODZINNEJ (Alicja Krajenta-Kopeć) 175 1. Istota zarządzania zasobami ludzkimi 175 2. Wspólna wizja przyszłości firmy jako podstawa strategii personalnej 178 3. Najważniejsze elementy procesu zarządzania zasobami ludzkimi w firmie rodzinnej 186 3.1. Dobór pracowników 186 3.2. Rozwój zasobów ludzkich 188 3.3. Ocena efektów pracy i wynagradzanie pracowników 191 4. Podsumowanie i rekomendacje 194 VIII. SUKCESJA, CZYLI MIĘDZYPOKOLENIOWY TRANSFER WŁADZY I WŁASNOŚCI (Elżbieta Roszko-Wójtowicz) 197 1. Sukcesja – istota problemu 198 2. Sukcesja – ujęcie procesowe 200 3. Przygotowanie sukcesora – nowe pokolenie w przedsiębiorstwie 212 4. Podsumowanie 214 Bibliografia 217 Spis rysunków i tabel 227 Autorzy 231