Choroby rzadkie stanowią jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny. To szerokie spektrum przewlekłych schorzeń – najczęściej o podłożu genetycznym i ciężkim przebiegu – które mimo niskiej częstości występowania, łącznie dotyczą milionów pacjentów. Jednocześnie liczba opisywanych chorób stale rośnie, a nowe jednostki regularnie pojawiają się w literaturze medycznej.
Większość pacjentów przez wiele lat pozostaje bez właściwego rozpoznania. Proces diagnostyczny jest często długotrwały, skomplikowany i wymaga zaangażowania specjalistów wielu dziedzin. Chorzy zmagają się nie tylko z samą chorobą, ale również z brakiem zrozumienia, ograniczonym dostępem do odpowiedniej diagnostyki, specjalistycznej opieki oraz skutecznych terapii. Obecnie możliwości leczenia dostępne są jedynie dla niewielkiego odsetka pacjentów, co znacząco wpływa na jakość i długość życia chorych.
Lekarze są zobligowani do zachowania czujności diagnostycznej wobec schorzeń, które mimo swojej rzadkości dotyczą ogromnej grupy pacjentów. W ostatnich latach obserwujemy wyraźną zmianę podejścia do problematyki chorób rzadkich. Trwa dyskusja nad zwiększeniem dostępu do nowoczesnych terapii i refundacji leków, rozwijane są programy leczenia, procedowany jest Plan dla Chorób Rzadkich, a liczne badania kliniczne otwierają nowe możliwości terapeutyczne.
W tej sytuacji koniecznością stało się dostarczenie lekarzom całościowego opracowania tematu i oto ukazują się „Choroby rzadkie. Kompendium” pod redakcją naukową Zbigniewa Żubera, Agaty Sebastian oraz Katarzyny Życińskiej. Topierwsze w Polsce tak kompleksowe i interdyscyplinarne opracowanie poświęcone chorobom rzadkim. Ta wyjątkowa publikacja w sposób nowoczesny i praktyczny prezentuje aktualną wiedzę dotyczącą diagnostyki, patofizjologii oraz możliwości leczenia rzadkich jednostek chorobowych.
Obejmuje ona zarówno zagadnienia ogólne – takie jak diagnostyka genetyczna, patofizjologia chorób rzadkich czy zastosowanie autoprzeciwciał w praktyce klinicznej – jak i szczegółowe omówienie wybranych jednostek chorobowych. W książce znalazły się rozdziały poświęcone m.in. chorobie Fabry’ego, chorobie Gauchera, chorobie Pompego, mukopolisacharydozom, dystrofii mięśniowej Duchenne’a, zespołowi Ehlersa-Danlosa, zespołowi VEXAS, twardzinie układowej oraz rzadkim zapaleniom naczyń.
„Choroby rzadkie. Kompendium” to publikacja skierowana do lekarzy różnych specjalności, diagnostów, studentów kierunków medycznych oraz wszystkich osób zainteresowanych współczesnym podejściem do chorób rzadkich. Dzięki interdyscyplinarnemu charakterowi i praktycznemu ujęciu stanowi ważny krok w budowaniu świadomości oraz poprawie diagnostyki i opieki nad pacjentami z chorobami rzadkimi w Polsce.
Przedmowa XXVII
1. Wstęp 1
2. Podstawy patofizjologii chorób rzadkich – Anna Tylki-Szymańska 3
2.1. Wstęp 3
2.2. Częstość występowania jako kryterium kwalifikacyjne do grupy chorób rzadkich 4
2.3. Ustawa o lekach sierocych – osiągnięcia i nowe wyzwania 5
2.4. Patomechanizm chorób rzadkich 6
2.5. Diagnostyka i terapia w chorobach rzadkich 8
3. Diagnostyka genetyczna chorób rzadkich – Monika Gos 11
3.1. Materiał do badań genetycznych 13
3.2. Metody stosowane w badaniach genetycznych 14
3.3. Klasyfikacja wariantów 24
3.4. Nazewnictwo wariantów 28
3.5. Podsumowanie 30
4. Autoprzeciwciała w praktyce klinicznej – możliwość zastosowania w diagnostyce chorób rzadkich – Katarzyna Fischer, Maciej Leszek Brzosko 31
4.1. Wstęp 31
4.2. Szczególne cechy odpowiedzi autoimmunizacyjnej 32
4.3. Specyfika metod immunologicznych służących do detekcji autoprzeciwciał 33
4.4. Zlecanie i interpretacja badań serologicznych oraz możliwe scenariusze kliniczno-diagnostyczne w dalszym postępowaniu z pacjentem na przykładzie przeciwciał przeciwjądrowych 38
5. Choroby rzadkie w reumatologii – Brygida Kwiatkowska 43
6. Amyloidoza w chorobach reumatycznych – Marta Wysmołek-Sołtysik, Anna Felis-Giemza 47
6.1. Definicja 47
6.2. Epidemiologia 48
6.3. Patogeneza i czynniki ryzyka rozwoju amyloidozy AA 48
6.4. Źródło amyloidu w amyloidozie AA 49
6.5. Obraz kliniczny 50
6.6. Diagnostyka 51
6.7. Leczenie 54
6.8. Ocena skuteczności terapii 55
6.9. Kompleksowa opieka 55
6.10. Leczenie innych typów amyloidozy 56
6.11. Rokowanie 56
6.12. Podsumowanie 57
6.13. Informacje praktyczne 57
7. Deficyt sfingomielinazy i choroba Niemanna i Picka typu C – Patryk Lipiński 59
7.1. Definicja 59
7.2. Epidemiologia 59
7.3. Patomechanizm 60
7.4. Obraz kliniczny 60
7.5. Diagnostyka 63
7.6. Leczenie 64
7.7. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 64
7.8. Informacje praktyczne 64
8. Choroba Behçeta – Magdalena Krajewska-Włodarczyk 67
8.1. Definicja 67
8.2. Etiologia 68
8.3. Patogeneza 68
8.4. Objawy kliniczne 69
8.5. Rozpoznanie 73
8.6. Leczenie 74
9. Choroba Castlemana – Agata Sebastian, Katarzyna Życińska 79
9.1. Definicja 79
9.2. Epidemiologia 79
9.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 80
9.4. Objawy kliniczne 81
9.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 81
9.6. Diagnostyka 82
9.7. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 84
9.8. Powikłania 84
9.9. Rokowanie 84
9.10. Kompleksowa opieka 84
9.11. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 85
9.12. Informacje praktyczne 85
10. Choroba Fabry’ego – Monika Komar, Piotr Podolec, Zbigniew Żuber 87
10.1. Definicja 87
10.2. Epidemiologia 87
10.3. Patogeneza 88
10.4. Objawy kliniczne 88
10.5. Diagnostyka 90
10.6. Leczenie 91
10.7. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 91
10.8. Rokowanie 92
10.9. Kompleksowa opieka 92
10.10. Aspekty reumatologiczne 92
10.11. Informacje praktyczne 94
11. Uogólniona samoistna hiperostoza szkieletu – choroba Forestiera – Jarosław Biernat 101
11.1. Definicja 101
11.2. Patogeneza 102
11.3. Objawy kliniczne 102
11.4. Badania obrazowe obligatoryjne 104
11.5. Badania obrazowe opcjonalne 104
11.6. Badania laboratoryjne obligatoryjne 105
11.7. Badania laboratoryjne opcjonalne 105
11.8. Rokowanie 105
11.9. Leczenie 105
11.10. Kompleksowa opieka 106
11.11. Wyzwania dla reumatologa 106
12. Choroba Gauchera – Marek Bubnowski, Zbigniew Żuber, Katarzyna Życińska 111
12.1. Definicja 111
12.2. Epidemiologia 111
12.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 112
12.4. Objawy kliniczne 112
12.5. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 113
12.6. Leczenie 115
12.7. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 116
12.8. Rokowanie i powikłania 116
12.9. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 117
12.10. Informacje praktyczne 117
13. Choroba Pompego – Ilona Anna Kopyta 119
13.1. Definicja 119
13.2. Epidemiologia 120
13.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 120
13.4. Objawy kliniczne, charakterystyka postaci choroby 121
13.5. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 122
13.6. Leczenie 123
13.7. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 124
13.8. Rokowanie 125
13.9. Kompleksowa opieka 125
13.10. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 126
13.11. Informacje praktyczne 126
14. Choroba IgG4-zależna – Agata Sebastian, Katarzyna Życińska 129
14.1 Definicja 129
14.2. Epidemiologia 129
14.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 130
14.4. Objawy kliniczne 130
14.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 131
14.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 132
14.7. Leczenie 134
14.8. Powikłania 134
14.9. Rokowanie 134
14.10. Kompleksowa opieka 135
14.11. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 135
14.12. Informacje praktyczne 136
15. Choroba Stilla – Katarzyna Życińska, Zbigniew Żuber, Jagoda Kruszewska 139
15.1. Definicja 139
15.2. Epidemiologia 139
15.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 140
15.4. Objawy kliniczne 140
15.5. Objawy patognomiczne 141
15.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 142
15.7. Leczenie 144
15.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 145
15.9. Powikłania 145
15.10. Rokowanie 145
15.11. Kompleksowa opieka 146
15.12. Podsumowanie problemu klinicznego 146
15.13. Informacje praktyczne 146
16. Zespół antysyntetazowy – Joanna Makowska, Aleksandra Opinc-Rosiak 149
16.1. Epidemiologia 149
16.2. Patogeneza 149
16.3. Kryteria rozpoznania 150
16.4. Obraz kliniczny 154
16.5. Diagnostyka serologiczna 159
16.6. Leczenie 161
16.7. Postępowanie niefarmakologiczne 165
16.8. Rokowanie 165
17. Choroba Wilsona – Piotr Krawiec 173
17.1. Definicja 173
17.2. Epidemiologia 173
17.3. Historia 174
17.4. Etiologia i patogeneza 174
17.5. Obraz kliniczny 175
17.6. Rozpoznanie 179
17.7. Leczenie 179
17.8. Kryteria kwalifikacji do programu B.123 181
18. Choroba Wolmana (LAL-D) – Małgorzata Kurbiel, Zbigniew Żuber 183
18.1. Definicja 183
18.2. Epidemiologia 184
18.3. Patogeneza 184
18.4. Objawy kliniczne 185
18.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 186
18.6. Diagnostyka 187
18.7. Leczenie 188
18.8. Rokowanie 188
18.9. Kompleksowa opieka 188
18.10. Podsumowanie problemu klinicznego 189
18.11. Informacje praktyczne 189
19. Choroba Camuratiego-Engelmanna – Aleksandra Zoń-Giebel 191
19.1. Definicja 191
19.2. Patogeneza 192
19.3. Objawy kliniczne 192
19.4. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 193
19.5. Diagnostyka 193
19.6. Leczenie 195
19.7. Powikłania i rokowanie 196
19.8. Kompleksowa opieka 196
19.9. Podsumowanie problemu klinicznego 197
20. Zapalenie tętnic Takayasu – Bogdan Batko 199
20.1. Definicja 199
20.2. Kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR (2022) 199
20.3. Epidemiologia 200
20.4. Patogeneza i podłoże genetyczne 201
20.5. Objawy kliniczne 201
20.6. Objawy alarmujące (<>i>red flags) 202
20.7. Diagnostyka 202
20.8. Leczenie 203
20.9. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 204
20.10. Rewaskularyzacja 204
20.11. Powikłania 205
20.12. Monitorowanie (skala ITAS i nowe narzędzia) 205
20.13. Kompleksowa opieka 206
20.14. Informacje praktyczne 206
21. Choroba Erdheima-Chestera – Joanna Król, Katarzyna Krzanowska 209
21.1. Definicja 209
21.2. Epidemiologia 209
21.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 210
21.4. Objawy kliniczne 210
21.5. Diagnostyka 215
21.6. Różnicowanie 218
21.7. Leczenie 220
21.8. Powikłania i monitorowanie choroby 222
21.9. Rokowanie 222
21.10. Kluczowe podsumowanie problemu klinicznego 222
21.11. Informacje praktyczne 223
22. CNO/CRMO – Jerzy Sułko, Wojciech Kmiecik, Zbigniew Żuber 227
22.1. Definicja 227
22.2. Epidemiologia 227
22.3. Patogeneza 228
22.4. Objawy kliniczne 229
22.5. Diagnostyka 230
22.6. Leczenie 233
22.7. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 235
22.8. Powikłania i rokowanie 235
22.9. Kompleksowa opieka 235
22.10. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 236
23. Dystrofia mięśniowa Duchenne’a – Karolina Śledzińska, Jolanta Wierzba 239
23.1. Definicja 239
23.2. Epidemiologia 239
23.3. Patogeneza i dziedziczenie 239
23.4. Objawy kliniczne 240
23.5. Diagnostyka 242
23.6. Leczenie 242
23.7. Rokowanie 244
23.8. Kompleksowa opieka 245
23.9. Informacje praktyczne 246
24. Dysplazje kostne – dysplazje szkieletowe – Jerzy Sułko 247
24.1. Wprowadzenie 247
24.2. Ocena pacjenta 248
24.3. Patogeneza 249
24.4. Leczenie 249
24.5. Przegląd najczęstszych dysplazji kostnych 249
25. Eozynofilowe zapalenie powięzi – Agata Sebastian, Katarzyna Życińska 267
25.1. Definicja 267
25.2. Epidemiologia 267
25.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 268
25.4. Objawy kliniczne 269
25.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 269
25.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 270
25.7. Leczenie 271
25.8. Powikłania 272
25.9. Kompleksowa opieka 272
25.10. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 272
25.11. Informacje praktyczne 273
26. Hipofosfatazja wrodzona – Jolanta Sykut-Cegielska, Anna Siwonia 275
26.1. Definicja 275
26.2. Epidemiologia 275
26.3. Podłoże genetyczne 276
26.4. Patogeneza 276
26.5. Klasyfikacja i objawy kliniczne 277
26.6. Diagnostyka 280
26.7. Kryteria rozpoznania HPP 282
26.8. Leczenie 283
26.9. Podsumowanie 286
26.10. Informacje praktyczne 286
27. Krzywice uwarunkowane genetycznie – Izabela Michałus 289
27.1. Wstęp 289
27.2. Krzywice hipofosfatemiczne 290
27.3. Krzywice pseudoniedoborowe 292
28. Osteochondrozy a jałowe martwice kości – Jerzy Sułko 297
28.1. Definicja 297
28.2. Jałowa martwica kości 297
28.3. Leczenie 301
28.4. Osteochondrozy – zaburzenia kostnienia śródchrzęstnego 301
29. Mieszana choroba tkanki łącznej – Sylwia Wiktorzak, Marzena Olesińska 311
29.1. Definicja 311
29.2. Epidemiologia 312
29.3. Patogeneza oraz podłoże genetyczne 312
29.4. Objawy kliniczne 312
29.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 314
29.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 314
29.7. Leczenie 316
29.8. Powikłania 317
29.9. Rokowanie 317
29.10. Kompleksowa opieka 317
29.11. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 318
29.12. Informacje praktyczne 318
30. Mukopolisacharydoza typu I – Zbigniew Żuber, Joanna Ożga 321
30.1. Definicja 321
30.2. Epidemiologia 322
30.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 322
30.4. Objawy kliniczne 322
30.5. Objawy charakterystyczne 323
30.6. Diagnostyka 324
30.7. Leczenie 325
30.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 325
30.9. Powikłania 326
30.10. Rokowanie 326
30.11. Kompleksowa opieka 326
30.12. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 326
30.13. Informacje praktyczne 327
31. Choroba Huntera (Mukopolisacharydoza typu II) – Ilona Anna Kopyta, Zbigniew Żuber 329
31.1 Definicja 329
31.2. Epidemiologia 330
31.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 330
31.4. Objawy kliniczne, charakterystyka postaci choroby 331
31.5. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 332
31.6. Rozpoznanie 334
31.7. Leczenie 334
31.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 335
31.9. Powikłania 335
31.10. Rokowanie 335
31.11. Kompleksowa opieka 336
31.12. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 336
31.13. Informacje praktyczne 337
32. Mukopolisacharydoza typu III – Zbigniew Żuber, Joanna Ożga 339
32.1. Definicja 339
32.2. Epidemiologia 339
32.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 339
32.4. Objawy kliniczne 340
32.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 341
32.6. Diagnostyka 342
32.7. Leczenie 342
32.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ (stan na kwiecień 2025) 343
32.9. Powikłania 343
32.10. Rokowanie 344
32.11. Kompleksowa opieka 344
32.12. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 344
32.13. Informacje praktyczne 345
33. Mukopolisacharydoza typu IV – Zbigniew Żuber, Joanna Ożga 347
33.1. Definicja 347
33.2. Epidemiologia 347
33.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 348
33.4. Objawy kliniczne 348
33.5. Objawy charakterystyczne 349
33.6. Diagnostyka 349
33.7. Leczenie 350
33.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 350
33.9. Powikłania 351
33.10. Rokowanie 351
33.11. Kompleksowa opieka 351
33.12. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 352
33.13. Informacje praktyczne 352
34. Mukopolisacharydoza typu VI – Zbigniew Żuber, Joanna Ożga 355
34.1. Definicja 355
34.2. Epidemiologia 355
34.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 355
34.4. Objawy kliniczne 356
34.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 357
34.6. Diagnostyka 357
34.7. Leczenie 358
34.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 358
34.9. Powikłania 359
34.10. Rokowanie 359
34.11. Kompleksowa opieka 359
34.12. Podsumowanie problemu klinicznego 359
34.13. Informacje praktyczne 360
35. Neurofibromatoza typu 1 – Katarzyna Życińska, Marek W. Karwacki 363
35.1. Definicja 363
35.2. Neurofibromatoza typu 1 – Kod ORPHA 636 364
36. Neurofibromatoza typu 2 – Agata Sebastian 371
36.1. Definicja 371
36.2. Epidemiologia 371
36.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 371
36.4. Objawy kliniczne 372
36.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 373
36.6. Leczenie 373
36.7. Powikłania 374
36.8. Rokowanie 374
36.9. Kompleksowa opieka 374
36.10. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 375
36.11. Informacje praktyczne 375
37. Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic – Bogdan Batko 377
37.1. Definicja 377
37.2. Kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR (2022) 378
37.3. Epidemiologia 378
37.4. Patogeneza i podłoże genetyczne 379
37.5. Objawy kliniczne 380
37.6. Objawy charakterystyczne 380
37.7. Diagnostyka 381
37.8. Leczenie 382
37.9. Skrócony opis programu lekowego NFZ 382
37.10. Powikłania 383
37.11. Rokowanie 383
37.12. Fast–track, SPTPS, GCAPS 383
37.13. Kompleksowa opieka 384
37.14. Informacje praktyczne 384
38. Wrodzona łamliwość kości – Jerzy Sułko 389
38.1. Definicja 389
38.2. Obraz kliniczny 390
38.3. Leczenie 395
39. Piodermia zgorzelinowa – Agnieszka Pszczółkowska, Adam Reich 403
39.1. Definicja 403
39.2. Patogeneza 404
39.3. Obraz kliniczny 405
39.4. Kryteria diagnostyczne 407
39.5. Badania dodatkowe 409
39.6. Leczenie 410
39.7. Podsumowanie 411
40. Rdzeniowy zanik mięśni 5q – Anna Łusakowska 413
40.1. Definicja 413
40.2. Epidemiologia 413
40.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 414
40.4. Objawy kliniczne 414
40.5. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 417
40.6. Leczenie 419
40.7. Skrócony opis programu lekowego NFZ 421
40.8. Schemat włączania pacjenta do programu NFZ B.102 leczenia SMA 423
40.9. Rokowanie 423
40.10. Kompleksowa opieka 424
40.11. Podsumowanie problemu klinicznego 425
40.12. Informacje praktyczne 425
41. Trądzik odwrócony – Agnieszka Owczarczyk-Saczonek 429
41.1. Definicja 429
41.2. Epidemiologia 429
41.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 430
41.4. Objawy kliniczne 430
41.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 434
41.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 434
41.7. Leczenie 434
41.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 435
41.9. Powikłania 436
41.10. Rokowanie 437
41.11. Kompleksowa opieka 437
41.12. Aspekty reumatologiczne 437
41.13. Informacje praktyczne 439
42. Twardzina układowa – Magdalena Bagrowska, Otylia Kowal-Bielecka 441
42.1. Definicja 441
42.2. Epidemiologia 442
42.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 442
42.4. Objawy kliniczne 442
42.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 445
42.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 446
42.7. Leczenie 447
42.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 450
42.9. Powikłania 450
42.10. Rokowanie 450
42.11. Kompleksowa opieka 451
42.12. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 451
42.13. Informacje praktyczne 451
43. Nawracające zapalenie wielochrzęstne – Beata Maciążek-Chyra 453
43.1. Definicja 453
43.2. Epidemiologia 453
43.3. Etiologia 454
43.4. Objawy kliniczne 454
43.5. Diagnostyka 458
43.6. Badania wskazane do wykonania w celu określenia występowania zmian narządowych 458
43.7. Badania niezalecane 459
43.8. Różnicowanie 459
43.9. Leczenie 460
43.10. Powikłania 460
43.11. Rokowanie 461
43.12. Nawracające zapalenie wielochrzęstne a zespół VEXAS 461
43.13. Podsumowanie problemu klinicznego 462
44. Zapalenie naczyń EGPA – Agata Sebastian, Katarzyna Życińska 465
44.1. Definicja 465
44.2. Epidemiologia 465
44.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 466
44.4. Objawy kliniczne 466
44.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 467
44.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 468
44.7. Leczenie 469
44.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 469
44.9. Powikłania 470
44.10. Rokowanie 470
44.11. Kompleksowa opieka 471
44.12. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 471
44.13. Informacje praktyczne 472
45. Ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń – Katarzyna Życińska, Jagoda Kruszewska 475
45.1. Definicja 475
45.2. Epidemiologia 476
45.3. Patogeneza oraz podłoże genetyczne 476
45.4. Objawy kliniczne 477
45.5. Objawy patognomiczne/charakterystyczne 478
45.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 478
45.7. Leczenie 480
45.8. Skrótowy opis programu lekowego NFZ 481
45.9. Powikłania 481
45.10. Rokowanie 481
45.11. Kompleksowa opieka 482
45.12. Podsumowanie problemu klinicznego 482
45.13. Informacje praktyczne 482
46. Zapalenie naczyń związane z IgA – Anna Sączek, Marcin Krzanowski 485
46.1. Wstęp 485
46.2. Definicja 486
46.3. Epidemiologia 486
46.4. Etiologia, patogeneza i podłoże genetyczne 487
46.5. Obraz kliniczny 492
46.6. Diagnostyka 495
46.7. Kryteria rozpoznania 496
46.8. Leczenie 499
46.9. Powikłania 503
46.10. Rokowanie 504
46.11. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 505
46.12. Informacje praktyczne 505
47. Zespół Ehlersa-Danlosa – Agata Sebastian, Jagoda Trochimiuk, Marzena Olesińska, Joanna Ożga, Zbigniew Żuber 509
47.1. Definicja 509
47.2. Epidemiologia 510
47.3. Patogeneza oraz podłoże genetyczne 510
47.4. Objawy kliniczne 510
47.5. Objawy charakterystyczne 512
47.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 513
47.7. Leczenie 517
47.8. Powikłania 518
47.9. Rokowanie 519
47.10. Kompleksowa opieka 519
47.11. Prekoncepcja, ciąża, połóg 519
47.12. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 520
47.13. Informacje praktyczne 520
48. Zespół Marfana – Zbigniew Żuber, Joanna Ożga 523
48.1. Definicja 523
48.2. Epidemiologia 523
48.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 523
48.4. Objawy kliniczne 524
48.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 524
48.6. Diagnostyka – schemat postępowania i biomarkery 525
48.7. Leczenie 527
48.8. Powikłania 528
48.9. Rokowanie 528
48.10. Kompleksowa opieka 529
48.11. Podsumowanie problemu klinicznego i aspekty reumatologiczne 529
48.12. Informacje praktyczne 529
49. Zespół aktywacji makrofagów (MAS) – Zbigniew Żuber, Katarzyna Życińska, Jagoda Kruszewska 533
49.1. Definicja 533
49.2. Epidemiologia 534
49.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 534
49.4. Objawy kliniczne 535
49.5. Objawy patognomiczne/charakterystyczne 535
49.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 536
49.7. Leczenie 538
49.8. Powikłania 539
49.9. Rokowanie 539
49.10. Kompleksowa opieka 539
49.11. Podsumowanie problemu klinicznego 540
49.12. Informacje praktyczne 540
50. Zespół VEXAS – Maria Maślińska 543
50.1. Definicja 543
50.2. Epidemiologia 544
50.3. Genetyka 544
50.4. Obraz kliniczny 545
50.5. Diagnostyka 547
50.6. Przebieg i rokowanie 549
50.7. Leczenie 549
50.8. Kto powinien zajmować się diagnostyką i leczeniem VEXAS 552
50.9. Rejestry 552
50.10. Podsumowanie problemu klinicznego 553
51. Arteriopatie w etiopatogenezie udaru niedokrwiennego mózgu u dzieci – Ilona Anna Kopyta 557
51.1. Definicja 557
51.2. Epidemiologia 558
51.3. Czynniki ryzyka, etiologia 558
51.4. Objawy kliniczne, charakterystyka postaci choroby 561
51.5. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 562
51.6. Leczenie 562
51.7. Powikłania 563
51.8. Rokowanie 563
51.9. Kompleksowa opieka 564
51.10. Informacje praktyczne 565
52. Achondroplazja – Wojciech Kmiecik, Zbigniew Żuber 567
52.1. Definicja 567
52.2. Epidemiologia 567
52.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 567
52.4. Objawy kliniczne 568
52.5. Zaburzenia funkcjonalne 568
52.6. Diagnostyka 569
52.7. Leczenie 569
52.8. Skrócony opis programu lekowego NFZ 570
52.9. Powikłania i rokowanie 570
52.10. Kompleksowa opieka 571
52.11. Informacje praktyczne 571
53. Zespół SAPHO – Hanna Przepiera-Będzak 575
53.1. Definicja 575
53.2. Epidemiologia 575
53.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 576
53.4. Objawy kliniczne 576
53.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 577
53.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 577
53.7. Leczenie 578
53.8. Powikłania 579
53.9. Rokowanie 579
53.10. Kompleksowa opieka 580
53.11. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 580
54. Choroba Haileya-Haileya – Aleksandra Lesiak, Natalia Bień 583
54.1. Definicja 583
54.2. Epidemiologia 584
54.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 584
54.4. Objawy kliniczne 585
54.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 586
54.6. Diagnostyka – schemat postępowania, biomarkery 587
54.7. Leczenie 587
54.8. Powikłania 588
54.9. Rokowanie 589
54.10. Kompleksowa opieka 589
54.11. Podsumowanie problemu klinicznego, aspekty reumatologiczne 589
54.12. Informacje praktyczne 591
55. Zapalenie tkanki tłuszczowej – Małgorzata Kurbiel, Zbigniew Żuber 595
55.1. Definicja 595
55.2. Epidemiologia 595
55.3. Patogeneza 596
55.4. Objawy kliniczne 596
55.5. Objawy patognomoniczne/charakterystyczne 602
55.6. Diagnostyka 603
55.7. Leczenie 603
55.8. Rokowanie 604
55.9. Kompleksowa opieka 604
55.10. Podsumowanie problemu klinicznego 604
56. Ichtioza (historycznie: rybia łuska) – Maria Rajczak, Joanna Narbutt 607
56.1. Definicja 607
56.2. Epidemiologia 608
56.3. Patogeneza i podłoże genetyczne 608
56.4. Klasyfikacja 609
56.5. Obraz kliniczny 610
56.6. Powikłania kliniczne 612
56.7. Współchorobowość 613
56.8. Leczenie 614
56.9. Rokowanie 614
56.10. Podsumowanie problemu klinicznego 615
56.11. Informacje praktyczne 615
Posłowie – Eugeniusz Józef Kucharz 619
Skorowidz 627