ebook Kwalifikowana pierwsza pomoc

Wydawca: PZWL

Rok wydania: 2026

Nowa „Kwalifikowana pierwsza pomoc” jest spójnym i wspólnym dla wszystkich ratowników kompendium wiedzy, umożliwiającym uratowanie życia, zgodnym z doświadczeniami i współczesną wiedzą medyczną opartą na dowodach naukowych. Monografia pokazuje, czym jest kwalifikowana pierwsza pomoc, określa jej zakres, opisuje postępowanie zgodne z najnowszą wiedzą medyczną opartą na dowodach naukowych.

Publikacja przygotowana przez cenionych praktyków jest częścią wspaniałej społeczności, którą tworzą różne grupy ratowników.

To Twój pakiet umożliwiający profesjonalne działanie w stanach zagrożenia życia i zrozumienie, jak ważna jest pierwsza pomoc, współpraca i łańcuch przeżycia.

Oprócz opisu postępowania w wybranych stanach zagrożenia życia i sposobu przeprowadzania oceny stanu poszkodowanego, w monografii omówiono zasady działania w szczególnych okolicznościach – w ramach ratownictwa taktycznego, górach, zdarzeniach CBRN lub zdarzeniach masowych. Autorzy opisują również trudne zagadnienia prawne i organizacyjne, a także podstawy anatomii i fizjologii niezbędne do właściwego udzielenia pomocy.

To ponad 700 stron wiedzy i praktyki, bogato ilustrowane rozdziały, graficzne algorytmy, tabele i akronimy.

Spis treści ebooka Kwalifikowana pierwsza pomoc

1. Państwowe Ratownictwo Medyczne i jednostki współpracujące 1
1.1. Organizacja systemu ratownictwa medycznego i rola kwalifikowanej pierwszej pomocy – Andrzej Kopta, Małgorzata Sulej-Niemiec 1
Państwowe Ratownictwo Medyczne w Polsce 1
Rola kwalifikowanej pierwszej pomocy 5
1.2. Współpraca z zespołami ratownictwa medycznego – Andrzej Kopta 10
1.3. Współpraca z lotniczym zespołem ratownictwa medycznego – Bartłomiej Florczak, Marcin Podgórski, Agata Pawlak 16
Wzywanie Lotniczego Zespołu Ratownictwa Medycznego 18
Realizacja lotów Śmigłowcowej Służby Ratownictwa Medycznego 19
Wybór miejsca lądowania – zabezpieczenie strefy lądowania 21
Lądowanie – przyjęcie śmigłowca 28
Dalsze etapy współpracy 30

2. Zarys anatomii i fizjologii dla ratowników 33
2.1. Anatomia człowieka w praktyce ratownika – Alicja Forma, Wojciech Dzikowski, Jacek Baj 33
Wprowadzenie do anatomii praktycznej 33
Anatomia powierzchniowa i orientacja anatomiczna 34
Układ kostno-stawowy 40
Układ mięśniowy 44
Układ sercowo-naczyniowy 45
Układ oddechowy 51
Układ nerwowy 53
Układ pokarmowy 57
Skóra 59
Układ moczowo-płciowy 60
2.2. Zarys fizjologii dla ratowników kwalifikowanej pierwszej pomocy – Justyna Wójcik, Joanna Szczechowicz, Aleksandra Zielińska 62
Układ krążenia 62
Układ oddechowy 66
Układ nerwowy 71
Fizjologia wybranych gruczołów dokrewnych i rola hormonów 73
Podsumowanie 75

3. Sekwencja działań ratowniczych w kwalifikowanej pierwszej pomocy – Andrzej Kopta 77
3.1. Ocena miejsca zdarzenia (scen size-up) 79
Wdrożenie standardowych środków ostrożności 79
Identyfikacja zagrożeń – bezpieczeństwo miejsca zdarzenia 80
Ocena całkowitej liczby osób poszkodowanych 84
Zapewnienie niezbędnych sił i środków 84
Mechanizm urazu/zdarzenia 84
3.2. Ocena wstępna 91
Wrażenie ogólne 92
Ocena stanu świadomości 92
Ocena poszkodowanego zgodnie ze schematem CABCD 94
Wywiad SAMPLE 106
3.3. Techniki zaopatrywania dróg oddechowych oraz tlenoterapia 109
Metody przyrządowego udrażniania dróg oddechowych stosowane w kwalifikowanej pierwszej pomocy 109
Wybrane przyrządy do tlenoterapii biernej 114
Pulsoksymetria 121
Kapnometria 123
Alternatywne metody przyrządowego udrażniania dróg oddechowych w kwalifikowanej pierwszej pomocy 124
Rurki nosowo-gardłowe 125
3.4. Szybkie badanie urazowe i badanie miejscowe 135
Uraz, mechanizm urazu, obrażenia ciała 135
Ocena głowy i szyi 140
Ocena klatki piersiowej 142
Ocena brzucha 144
Ocena miednicy 145
Ocena kończyn 146
Ocena pleców i kręgosłupa 149
Badanie miejscowe a szybkie badanie urazowe 150
3.5. Ocena nieurazowego, nagłego zagrożenia zdrowotnego 152

4. Kwalifikowana pierwsza pomoc w urazach 157
4.1. Wybrane urazy i obrażenia ciała – Andrzej Kopta, Sylweriusz Kosiński 157
Urazy i obrażenia głowy 158
Urazy i obrażenia szyi oraz kręgosłupa 167
Urazy i obrażenia klatki piersiowej 174
Urazy i obrażenia brzucha 181
Urazy i obrażenia miednicy 184
Amputacja urazowa 190
Obrażenia ciała powodowane wbiciem ciała obcego 192
4.2. Tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran – Bartosz Wróbel 197
Masywny krwotok – zapobieganie 197
Pakowanie ran 208
Zabezpieczenie ran klatki piersiowej 218
Podsumowanie 222
Aplikacja opaski uciskowej SAM Extremity Tourniquet (SAM-XT) 229
Aplikacja opaski uciskowej SOF Tactical Tourniquet – Wide (SOFTT-W) 230
4.3. Unieruchamianie złamań kości oraz zwichnięć – Eryk Madej 233
Rodzaje złamań 233
Zwichnięcia stawów 236
Skręcenia 237
Ocena obrażeń 237
Zasady unieruchomienia kończyn 239
Umiejscowienie obrażeń 241

5. Kwalifikowana pierwsza pomoc w wybranych stanach nagłego zagrożenia życia 247
5.1. Wstrząs. Rozpoznanie i postępowanie w ramach KPP – Jakub Mierzejewski 247
Ocena poszkodowanego 252
Postępowanie we wstrząsie 254
5.2. Nagłe zatrzymanie krążenia – resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO) – Łukasz Kręglicki 255
Przyczyny NZK 255
Postępowanie w NZK u osoby dorosłej 256
5.3. Anafilaksja – Jakub Zachaj 270
Objawy 271
Postępowanie 274
Podsumowanie 278
5.4. Omdlenie – Jakub Zachaj 281
5.5. Udar mózgu – Jakub Zachaj 287
5.6. Zadławienie – niedrożność dróg oddechowych spowodowana ciałem obcym – Jakub Zachaj 293
Technika zabiegów 296
5.7. Hipoglikemia – Jakub Mierzejewski 301
Przyczyny hipoglikemii 301
Objawy hipoglikemii 302
Pomiar glikemii 302
Ciągły pomiar stężenia glukozy (CGM – continuous glucose monitoring) 304
Postępowanie w hipoglikemii 304
5.8. Napad drgawek – Jakub Mierzejewski 307
Postępowanie w trakcie napadu drgawkowego 308
Postępowanie po napadzie drgawkowym 309
Wsparcie psychiczne 310
Podsumowanie 310

6. Kwalifikowana pierwsza pomoc w zagrożeniach środowiskowych 313
6.1. Postępowanie w przypadku hipotermii i odmrożeń – Sylweriusz Kosiński 313
Wstęp 313
Przyczyny hipotermii 314
Obraz kliniczny i rozpoznanie 315
Postępowanie 316
Odmrożenie 319
6.2. Podtopienie, utonięcie i wypadki na wodzie – Adam Ubych 324
Definicja i statystyka utonięć 324
Patofizjologia tonięcia 324
Utonięcie w wodzie słonej albo słodkiej 325
Temperatura wody 326
Rokowanie 327
Postępowanie ratunkowe 327
6.3. Udar cieplny i choroba z przegrzania – Sylweriusz Kosiński, Maciej Grzela 331
Definicja i klasyfikacja 331
Aspekty fizyczne i fizjologiczne choroby z przegrzania 333
Obraz kliniczny choroby z przegrzania i udaru cieplnego 334
Czynności ratownicze w przypadku choroby z przegrzania 337
6.4. Oparzenia termiczne i chemiczne – Oskar Fogiel, Małgorzata Rak 340
Powstawanie oparzenia 341
Podział oparzeń 342
Specyficzne sytuacje 345
Ocena powierzchni oparzenia 348
Oparzenia chemiczne 349
Postępowanie 350
Podsumowanie 352
6.5. Porażenia prądem i piorunem – Sylweriusz Kosiński, Maciej Grzela 356
Aspekty fizyczne i fizjologiczne porażenia prądem 357
Skutki porażenia prądem 361
Porażenie piorunem 363
Czynności ratownicze w przypadku porażenia prądem 364
Odmienności w czynnościach ratowniczych w przypadku porażenia piorunem 365
6.6. Postępowanie w najczęstszych zatruciach – Małgorzata Rak, Oskar Fogiel 367
Zatrucie tlenkiem węgla 369
Narażenie toksykologiczne w przypadku pożarów 372
Zatrucie fosforowodorem 376
Pokąsanie przez jadowite zwierzęta 377
Środki psychoaktywne 380
Zatrucie lekami 386
6.7. Wypadek nurkowy – Kamil Woźniak, Jakub Mierzejewski 389
Podstawy fizyki nurkowej, czyli co dzieje się w ludzkim organizmie w czasie nurkowania 390
Wypadki związane z urazami ciśnieniowymi podczas nurkowania 392
Toksyczne działanie gazów 394
Pomoc nieprzytomnemu nurkowi na powierzchni wody 395
Technika zdejmowania sprzętu nurkowego 398
Postępowanie z poszkodowanym na brzegu 399

7. Wybrane aspekty kwalifikowanej pierwszej pomocy 403
7.1. Metody przemieszczania i ewakuacji poszkodowanego w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego – Eryk Madej 403
Planowanie działań i ocena miejsca zdarzenia 404
Natychmiastowa ewakuacja i szybkie wydobycie 404
Ewakuacja poszkodowanych z pojazdów 405
Techniki natychmiastowej ewakuacji i szybkiego wydobycia z pojazdu 407
Techniki ręcznego przenoszenia poszkodowanego 419
Sprzęt do przemieszczania i ewakuacji poszkodowanych 423
Wybrane metody przemieszczania poszkodowanych na sprzęt do transportu i ewakuacji 425
Przemieszczanie i transport poszkodowanego w warunkach szczególnych 431
Improwizowane metody przemieszczania i transportu 432
7.2. Psychologiczne aspekty wsparcia poszkodowanych w kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz problemy natury psychicznej poszkodowanych, świadków i ratowników – Paweł Rasmus 435
Psychologiczne aspekty wsparcia poszkodowanych 435
Psychologiczne wsparcie poszkodowanych 435
Rodzaje wsparcia 441
Podsumowanie 443
Problemy natury psychicznej poszkodowanych, świadków i ratowników 443
7.3. Dziecko w kwalifikowanej pierwszej pomocy – Bartłomiej Czyż 448
Charakterystyka organizmu dziecka 449
7.4. Kobieta w ciąży w kwalifikowanej pierwszej pomocy – Bartłomiej Czyż 471
Charakterystyka ciąży 472
Anatomia i fizjologia kobiet w ciąży 472
Specyfika postępowania w wybranych stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego u kobiet w ciąży 475
7.5. Farmakoterapia w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego w ramach kwalifikowanej pierwszej pomocy – Jarosław Woroń 479
7.6. Postępowanie po ekspozycji na zakażenie wirusowe, przenoszone drogą kropelkową oraz krwi, w praktyce ratownika – Andrzej Kopta 486

8. Szczególne okoliczności udzielenia kwalifikowanej pierwszej pomocy 491
8.1. Zdarzenia mnogie i masowe – Andrzej Kopta 491
Segregacja medyczna 494
Przeprowadzanie segregacji 499
Problemy i sytuacje szczególne w segregacji 503
Zarys taktyki działań ratownictwa medycznego w zdarzeniach mnogich i masowych 504
Etapy działań ratowniczych 506
8.2. Kwalifikowana pierwsza pomoc w zdarzeniach CBRNE – zarys problematyki – Karol Łyziński 511
Zagrożenia CBRNE i HAZMAT 511
Taktyka działań ratowniczych 514
Środki ochrony indywidualnej 515
Substancje niebezpiecznie – działanie na organizm ludzki 520
Segregacja 521
Dekontaminacja 521
8.3. Postępowanie ratownicze w sytuacjach zagrożenia taktycznego – Michał Kurdziel 533
8.4. Działania ratownicze w trakcie szczególnych interwencji policji – Michał Kurdziel 551
Procedury postępowania w przypadku użycia/wykorzystania środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej przez policjantów 551
Podejmowanie interwencji wobec osób wykazujących objawy agresji i autoagresji, będących pod wpływem środków odurzających lub wykazujących objawy zaburzeń psychicznych 552
8.5. Podstawy ratownictwa taktycznego nie tylko dla ratowników – Rafał Mirys 558
Medycyna a taktyka 562
Podsumowanie 570
8.6. Wybrane techniki i kwalifikowana pierwsza pomoc w ratownictwie wodnym – Jerzy Kiszka 572
Udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy przez ratowników wodnych 572
Ratownictwo wodne na wodach szybko płynących 582

9. Aspekty organizacyjne kwalifikowanej pierwszej pomocy 585
9.1. Kwalifikowana pierwsza pomoc w wybranych systemach ratownictwa na świecie – Damian Pora, Kacper Sumera, Andrzej Kopta 585
Kwalifikowana pierwsza pomoc w procedurach straży pożarnej stanu Viktoria 586
Kwalifikowana pierwsza pomoc w Norwegii 590
Kwalifikowana pierwsza pomoc w Wielkiej Brytanii 597
9.2. Kwalifikowana pierwsza pomoc w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej – Anita Podlasin 603
Szkolenie medyczne żołnierzy SZ RP 603
Szkolenie w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy 611
Medyczne wyposażenie indywidualne żołnierza oraz zestawy ratownictwa medycznego 616
Wyzwania dla wojskowego ratownictwa medycznego wobec nowych zagrożeń 625
9.3. Organizacja pierwszej pomocy oraz kwalifikowanej pierwszej pomocy w Policji – Michał Kurdziel 627
Przygotowanie policjantów do udzielania pierwszej pomocy/kwalifikowanej pierwszej pomocy 627
Udzielanie pomocy poszkodowanym, jako istotny element interwencji policyjnej 631
9.4. Organizacja kwalifikowanej pierwszej pomocy w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym – Małgorzata Sulej-Niemiec, Andrzej Kopta 640
9.5. Organizacja kwalifikowanej pierwszej pomocy w ratownictwie górskim na przykładzie TOPR – Łukasz Migiel 646
Ewakuacja i transport 648
Podawanie leków 650
Prowadzenie resuscytacji 650
Segregacja medyczna 651
Niepodejmowanie resuscytacji krążeniowo-oddechowej 652
9.6. Organizacja kwalifikowanej pierwszej pomocy w ratownictwie wodnym 654
Ratownictwo wodne w Polsce – Jerzy Kiszka 654
Zarys organizacji ratownictwa wodnego na przykładzie Bieszczadzkiego Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego – Jerzy Kiszka 659
Organizacja kwalifikowanej pierwszej pomocy w Wodnym Ochotniczym Pogotowiu Ratunkowym na przykładzie Sopockiego WOPR – Marcin Dzięgielewski 660
9.7. Kwalifikowana pierwsza pomoc w trakcie imprez masowych i w pomocy humanitarno-medycznej – Ariel Szczotok 671
Zabezpieczenie indywidualne 673
Pomoc humanitarno-medyczna 674
9.8. Sprzęt stosowany w ramach kwalifikowanej pierwszej pomocy – Daryna Slesarenko, Natalia Pająk, Maja Paluch 676
Środki ochrony osobistej 677
Drożność dróg oddechowych 677
Tlenoterapia 678
Wybrane materiały opatrunkowe 680
Inne przyrządy medyczne 682
Unieruchomienie i transport 683

10. Aspekty prawne kwalifikowanej pierwszej pomocy – Małgorzata Bujnowska 687
Podstawy prawne kwalifikowanej pierwszej pomocy 687
Pojęcie i znaczenie kwalifikowanej pierwszej pomocy 688
Definicja kwalifikowanej pierwszej pomocy 689
Kwalifikowana pierwsza pomoc a pierwsza pomoc i medyczne czynności ratunkowe 691
Rola kwalifikowanej pierwszej pomocy w systemie ratownictwa w Polsce 693
Współpraca jednostek kwalifikowanej pierwszej pomocy z zespołami Państwowego Ratownictwa Medycznego 694
Udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy w świetle przepisów prawa 695
Kwalifikowana pierwsza pomoc w ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym – ujęcie normatywne 697
Akty wykonawcze dotyczące kwalifikowanej pierwszej pomocy 698
Inne ustawy regulujące obowiązek i zakres udzielania pomocy 700
Status prawny ratownika KPP (z odniesieniem do aktualnej ustawy o PRM) 704
Uprawnienia ratownika po kursie kwalifikowanej pierwszej pomocy 704
Sprzęt medyczny i środki dopuszczone do użycia w KPP 709
Granice uprawnień 710
Certyfikacja, recertyfikacja i utrata uprawnień 710
Kwalifikowana pierwsza pomoc w poszczególnych służbach i formacjach 712
Państwowa Straż Pożarna 714
Ochotnicza Straż Pożarna 715
Policja 717
Straż Graniczna 719
Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej 720
Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe oraz inne podmioty ratownictwa wodnego 723
Gorskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe oraz inne podmioty ratownictwa górskiego 725
Inne podmioty współpracujące z systemem PRM 727
Kwalifikowana pierwsza pomoc w zakładach pracy 728
Zakład Karny 729
Zakłady przemysłu ciężkiego i hutniczego 731
Kopalnie i zakłady górnicze 731
Zakłady chemiczne i petrochemiczne 732
Kwalifikowana pierwsza pomoc podczas imprez masowych 732
Kwalifikowana pierwsza pomoc w transporcie i infrastrukturze krytycznej 733
Dokumentowanie działań ratowniczych w ramach kwalifikowanej pierwszej pomocy 733
Karta udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy 735
Karta kwalifikowanej pierwszej pomocy – znaczenie prawne 736
Przekazanie poszkodowanego i dokumentacji 737

Skorowidz 741