ebook Narkotyki, \"dopalacze\" i człowiek - toksyczne związki Problemy wywołane zażywaniem substancji psychoaktywnych

Wydawca: PZWL

Rok wydania: 2026

Substancje psychoaktywne należą do najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny i zdrowia publicznego. Zmieniający się rynek narkotyków i nowych substancji psychoaktywnych sprawia, że lekarze oraz inni specjaliści coraz częściej stają przed koniecznością szybkiego rozpoznania objawów zatrucia, właściwej diagnostyki i skutecznego leczenia pacjentów.

Narkotyki, „dopalacze” i człowiek – toksyczne związki to pierwsze tak kompleksowe opracowanie, które w przystępny sposób łączy najnowszą wiedzę naukową z doświadczeniem klinicznym ekspertów zajmujących się toksykologią. Publikacja przedstawia mechanizmy działania substancji psychoaktywnych, ich wpływ na organizm, następstwa zdrowotne, zasady postępowania w ostrych zatruciach oraz problematykę uzależnień. Omawia również aspekty prawne i społeczne, epidemiologię oraz wyzwania związane z profilaktyką i opieką nad pacjentem.

Szczególną wartość książki stanowi praktyczne ujęcie zagadnień – autorzy pokazują, kiedy podejrzewać używanie substancji psychoaktywnych, jak rozmawiać z pacjentem, jakie badania wykonać oraz jak podejmować właściwe decyzje terapeutyczne. Całość uzupełnia drugi tom, który zawiera szczegółowe omówienie najważniejszych grup narkotyków i nowych substancji psychoaktywnych, z uwzględnieniem ich toksyczności, objawów zatrucia i metod leczenia.

To niezbędna lektura dla lekarzy, ratowników medycznych, psychiatrów, psychologów, terapeutów uzależnień oraz wszystkich specjalistów, którzy chcą lepiej rozumieć konsekwencje używania substancji psychoaktywnych i skuteczniej pomagać swoim pacjentom.

Dwutomowa publikacja to przewodnik po jednym z najważniejszych problemów zdrowia publicznego XXI wieku, podkreślający znaczenie interdyscyplinarnej współpracy oraz holistycznego podejścia do pacjenta.

Spis treści ebooka Narkotyki, \"dopalacze\" i człowiek - toksyczne związki

WYKAZ WYBRANYCH SKRÓTÓW IX

PRZEDMOWA XIII

1. WPROWADZENIE 1
1.1. Zarys historii substancji psychoaktywnych 1
1.1.1. Podroż człowieka przez wieki z psychoaktywnym katalizatorem – Małgorzata KŁYS 1
1.2. Nomenklatura naukowa, potoczna i żargonowa – Marek WIERGOWSKI, Ireneusz SOŁTYSZEWSKI 38
1.2.1. Nomenklatura prawnicza i farmakologiczna 38
1.2.2. Nomenklatura chemiczna 44
1.2.3. Nomenklatura potoczna, żargonowa i slangowa 51
1.2.4. Podsumowanie 53
1.3. Neuroprzekaźniki i receptory – Marcin BITEL 54
1.3.1. Podział substancji psychoaktywnych 55
1.3.2. Omówienie poszczególnych klas substancji psychoaktywnych i ich mechanizmów działania 56
1.3.3. Mechanizmy uzależnienia od substancji psychoaktywnych 70
1.3.4. Podsumowanie 76
1.4. Aspekty prawne używania substancji psychoaktywnych – Marek WIERGOWSKI, Ireneusz SOŁTYSZEWSKI 78
1.4.1. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii 80
1.4.2. Bezpieczeństwo ruchu drogowego 85
1.4.3. Przepisy karne 87
1.4.4. Doping w sporcie 88
1.4.5. Podsumowanie 94
1.5. Polityka narkotykowa – wojna z narkotykami – Piotr JABŁOŃSKI 96
1.5.1. Polityka narkotykowa 96
1.5.2. Wojna z narkotykami 99
1.5.3. Ewolucja polskiej polityki narkotykowej 100
1.5.4. Perspektywy ewolucji polityk narkotykowych 107
1.5.5. Podsumowanie 109
1.6. Zarys epidemiologii – Paulina WACHHOLZ, Rafał SKOWRONEK, Rafał CELIŃSKI, Natalia PAWLAS 111
1.6.1. Konwencjonalne substancje psychoaktywne 114
1.6.2. Niekonwencjonalne substancje psychoaktywne 118
1.7. Aspekty społeczne używania substancji psychoaktywnych – polityka zdrowotna – Artur MALCZEWSKI 121
1.7.1. Skala używania narkotyków w dorosłej populacji 123
1.7.2. Zgony z powodu używania narkotyków 124
1.7.3. Zatrucia z powodu NSP 125
1.7.4. Zakażenia HIV oraz HCV wśród iniekcyjnych użytkowników narkotyków 127
1.7.5. Podsumowanie 133

2. DIAGNOSTYKA OSTRYCH ZATRUĆ SUBSTANCJAMI PSYCHOAKTYWNYMI 135
2.1. Metody analityczne 135
2.1.1. Metody przesiewowe – Karina SOMMERFELD-KLATTA, Marek WIERGOWSKI 135
2.1.2. Metody konfirmacyjne – Marek WIERGOWSKI, Karina SOMMERFELD-KLATTA 142
2.2. Objawy kliniczne zatruć substancjami psychoaktywnymi. Toksydromy – Anna WALDMAN, Marek WIŚNIEWSKI 151
2.2.1. Toksydrom antycholinergiczny (antymuskarynowy) 152
2.2.2. Toksydrom opioidowy 154
2.2.3. Toksydrom sympatykomimetyczny 155
2.2.4. Toksydrom uspokajająco-nasenny 157
2.3. Postępowanie z pacjentem pod wpływem substancji psychoaktywnych w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym – Karolina SZARUTA-RAFLESZ, Mariusz SIEMIŃSKI 159
2.3.1. Postępowanie diagnostyczne z chorym podejrzanym o intoksykację 160
2.3.2. Leczenie 161
2.4. Zaburzenia parametrów biochemicznych w przypadku ostrych zatruć substancjami psychoaktywnymi – Karina SOMMERFELD-KLATTA 164
2.4.1. Rabdomioliza 166
2.4.2. Ostre uszkodzenie nerek 170
2.4.3. Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej 174
2.4.4. Zaburzenia elektrolitowe i inne 175
2.4.5. Podsumowanie 176

3. UZALEŻNIENIE OD SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH 181
3.1. Oddziaływania psychologiczne w leczeniu uzależnień – Barbara BĘTKOWSKA-KORPAŁA, Anna PRZENZAK 181
3.2. Organizacja leczenia uzależnień w Polsce – Bogusława BUKOWSKA 203
3.3. Leczenie substytucyjne – Bogusława BUKOWSKA 214

4. INTERAKCJE NARKOTYKÓW I „DOPALACZY” Z LEKAMI I ETANOLEM – Bartosz WIELGOMAS, Damian ŚWIECZKOWSKI, Michał PRUC, Łukasz SZARPAK, Anna KLIMOWSKA 223

5. WPŁYW SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH NA ROZWÓJ PŁODU – Magdalena Emilia GRZYBOWSKA 239
5.1. Wstęp 239
5.2. Syntetyczne substancje pobudzające 240
5.2.1. Amfetamina 240
5.2.2. Kokaina 241
5.3. Opioidy 245
5.3.1. Leczenie substytucyjne 247
5.4. Konopie 252
5.4.1. Rozpowszechnienie stosowania konopi indyjskich wśród kobiet ciężarnych 252
5.4.2. Wpływ stosowania konopi indyjskich na płodność 254
5.5. Mechanizm działania i transport kannabinoidów przez łożysko 255
5.5.1. Efekt embriotoksyczny i teratogenny marihuany 257
5.5.2. Efekty działania marihuany na płód 258
5.5.3. Marihuana a występowanie depresji i depresji poporodowej 262
5.5.4. Wpływ używania marihuany na laktację 262
5.5.5. Efekty odległe wewnątrzmacicznego narażenia na marihuanę 264
5.5.6. Zalecenia wybranych towarzystw naukowych dotyczące konopi indyjskich 265
5.5.7. Podsumowanie wpływu stosowania konopi na przebieg ciąży 266
5.6. Przegląd wytycznych światowych towarzystw dotyczących zażywania narkotyków 266

6. NOWORODEK I NIEMOWLĘ MATKI NADUŻYWAJĄCEJ SUBSTANCJI UZALEŻNIAJĄCYCH/PSYCHOAKTYWNYCH – Iwona JAŃCZEWSKA 275
6.1. Wpływ zażywania substancji psychoaktywnych na rozwój płodu 275
6.1.1. Wpływ neuroprzekaźników na rozwój mózgu płodu 275
6.1.2. Mechanizmy oddziaływania środków psychoaktywnych na płód 276
6.2. Programowanie płodowe 277
6.3. Efekty prenatalnego narażenia na wybrane substancje psychoaktywne na wyniki ciąży i noworodkowe 277
6.3.1. Stymulanty 277
6.3.2. Opioidy 278
6.3.3. Marihuana 279
6.3.4. Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) 280
6.4. Noworodkowy zespół abstynencyjny, (NAS, neonatal abstinence syndrome) 282
6.4.1. Objawy NAS 282
6.4.2. Wpływ wybranych substancji psychoaktywnych na wystąpienie NAS 284
6.4.3. Czynniki modyfikujące przebieg NAS/NOWS 286
6.4.4. Rozpoznawanie NAS/NOWS 288
6.4.5. Diagnostyka różnicowa 289
6.4.6. Postępowanie 289
6.4.7. Wypis ze szpitala noworodka matki nadużywającej substancji psychoaktywnych 294
6.5. Późne powikłania neurobehawioralne u niemowląt i dzieci matek nadużywających substancji psychoaktywnych 295
6.6. Zachowania rodzicielskie matek nadużywających środków psychoaktywnych i karmienie piersią 297
6.7. Podsumowanie 299

7. WPŁYW SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH NA ROZWOJ DZIECI I MŁODZIEŻY – Agnieszka ZAGIERSKA, Maciej ZAGIERSKI 301
7.1. Wstęp 301
7.2. Substancje psychoaktywne stosowane w farmakoterapii dzieci i młodzieży 303
7.3. Skutki używania substancji psychoaktywnych 304
7.3.1. Kannabinoidy i produkty konopne 305
7.3.2. Kofeina 308
7.3.3. Amfetamina i jej pochodne 310
7.3.4. Kokaina 311
7.3.5. Nowe substancje psychoaktywne 311
7.4. Uzależniające zaburzenia zachowania 312
7.5. Podsumowanie 313

8. UKIERUNKOWANE UŻYCIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH 317
8.1. Substancje ułatwiające wykorzystanie seksualne – Piotr ADAMOWICZ 317
8.1.1. Wstęp 317
8.1.2. Substancje stosowane w celu ułatwienia wykorzystania seksualnego 322
8.1.3. Materiał biologiczny 332
8.1.4. Pobieranie, transport i przechowywanie materiału 333
8.1.5. Analiza materiału 335
8.1.6. Problemy analityczne i interpretacyjne 339
8.2. Substancje stosowane w dopingu sportowym – Piotr Maciej KABATA 347
8.2.1. Rys historyczny 347
8.2.2. Walka z dopingiem 347
8.2.3. Substancje psychoaktywne stosowane w celach dopingowych znajdujące się na liście preparatów zakazanych 349
8.2.4. Cel stosowania środków psychoaktywnych w sporcie 351
8.2.5. Ryzyko związane z używaniem środków psychoaktywnych 352
8.3. Substancje stosowane w celu redukcji otyłości – Marek WIERGOWSKI, Wojciech WALDMAN 354
8.3.1. Wprowadzenie 354
8.3.2. Amfetamina i analogi 355
8.3.3. Fentermina i amfepramon 357
8.3.4. Sybutramina 359
8.3.5. 2,4-dinitrofenol (DNP) 362
8.3.6. Bupropion i naltrekson 363
8.3.7. Orlistat 364
8.3.8. Plenity 364
8.3.9. Analogi GLP-1 364
8.3.10. Agonista receptorów GLP-1 i GIP – Tirzepatyd 365
8.3.11. Inhibitory dipeptydylopeptydazy 4 366
8.3.12. Podsumowanie 366

SKOROWIDZ 369