ebook Ochrona sygnalistów i przeciwdziałanie korupcji w praktyce biznesowej Witold Srokosz, Jacek Bil, Agnieszka Wiercińska-Krużewska, Bartosz Bacia, Aleksandra Stępniewska, Łukasz Kiryłło, Krzysztof Krak, Agnieszka Wicha, Mariusz Witalis

Wydawca: Wolters Kluwer

Rok wydania: 2024

Publikacja zawiera analizę problematyki ochrony sygnalistów, omówiono w niej m.in. kwestie sygnalizowania naruszeń prawa, działań sygnalistów mieszczących się w granicach ustawowej ochrony i wykraczających poza ten zakres oraz dotyczące sfery stosunków pracowniczych.

Całość uzupełnia przykładowa procedura zgłoszeń wewnętrznych i ochrony sygnalistów.

Autorzy – eksperci zaangażowani w projektowanie i wdrażanie systemów ochrony sygnalistów oraz systemów zarządzania ryzykiem korupcji w instytucjach publicznych i międzynarodowych grupach kapitałowych – koncentrują się na najistotniejszych problemach dotyczących stosowania przepisów prawa w zakresie ochrony sygnalistów, z uwzględnieniem aspektu antykorupcyjnego. Wskazują dobre praktyki w tym zakresie oraz zwracają uwagę na metody ograniczenia ryzyka regulacyjnego przez przedsiębiorców pragnących dostosować swój model działalności do przepisów ustawy o ochronie sygnalistów.

Książka jest przeznaczona przede wszystkim dla prawników praktyków – adwokatów, radców prawnych, prawników zatrudnionych w przedsiębiorstwach, będzie również przydatna pracownikom organów administracji publicznej szczebla centralnego odpowiedzialnym za audyt i kontrolę wewnętrzną.

Spis treści ebooka Ochrona sygnalistów i przeciwdziałanie korupcji w praktyce biznesowej

Wykaz skrótów , str. 13
Wprowadzenie , str. 15
Rozdział I
Pojęcie naruszenia prawa dotyczące usług, produktów i&nbsp,rynków&nbsp,finansowych według ustawy o&nbsp,ochronie sygnalistów , str. 19

Kluczowe pojęcia ustawy o&nbsp,ochronie sygnalistów , str. 19
Relacje między ustawą o&nbsp,ochronie sygnalistów a&nbsp,ustawami sektorowymi rynku&nbsp,finansowego , str. 22
Kontekst zrównoważonego rozwoju a&nbsp,ochrona sygnalistów , str. 23
Relacja art.&nbsp,3 ust.&nbsp,1 pkt&nbsp,3&nbsp,u.o.s. do regulacji dotyczących sygnalistów w&nbsp,przepisach ustaw z&nbsp,zakresu prawa rynku finansowego , str. 24
Przypadki krzyżowania się zakresów normatywnych ustawy o&nbsp,ochronie sygnalistów oraz innych ustaw , str. 26
Stosowanie art.&nbsp,3 ust.&nbsp,1 pkt&nbsp,3&nbsp,u.o.s. a&nbsp,naruszenie norm soft law , str. 28
Naruszenie prawa jako działanie lub&nbsp,zaniechanie niezgodne z&nbsp,prawem dotyczące usług, produktów i&nbsp,rynków finansowych , str. 29
Naruszenie prawa dotyczące usług, produktów i&nbsp,rynków finansowych jako działanie lub zaniechanie mające na celu obejście&nbsp,prawa , str. 30
Podsumowanie , str. 31

Rozdział II
Zgłoszenie sygnalisty i&nbsp,co&nbsp,dalej? Efektywne postępowanie wyjaśniające zgodnie z&nbsp,normą ISO/TS 37008:2023 , str. 33

Wprowadzenie , str. 33
Wymogi ustawowe wobec postępowania wyjaśniającego , str. 34
Czym jest wewnętrzne postępowanie wyjaśniające? , str. 38
Model wewnętrznego postępowania wyjaśniającego według normy ISO/TS 37008:2023 , str. 39
Cechy charakteryzujące profesjonalnie prowadzone postępowanie wyjaśniające według normy ISO/TS 37008:2023 , str. 40

5.1. Niezależność , str. 40
5.2. Poufność , str. 41
5.3. Profesjonalizm , str. 41
5.4. Zgodność z&nbsp,przepisami prawa , str. 42

Fazy postępowania wyjaśniającego , str. 44

6.1. Powołanie wewnętrznego zespołu , str. 44
6.2. Wstępna ocena , str. 45
6.3. Udział w&nbsp,postępowaniu zewnętrznego doradcy wykonującego zawód zaufania publicznego , str. 46
6.4. Poufność i&nbsp,anonimowość a&nbsp,prowadzenie postępowania wyjaśniającego , str. 46
6.5. Informacja zwrotna dla sygnalisty. Obowiązek&nbsp,przestrzegania terminów ustawowych , str. 47
6.6. Postępowanie z&nbsp,dowodami zgromadzonymi w&nbsp,toku postępowania , str. 47
6.7. Usługi świadczone przez podmioty zewnętrzne w&nbsp,zakresie odzyskiwania danych , str. 48
6.8. Gromadzenie danych kryminalistycznych (forensic data) , str. 49
6.9. Analiza kryminalistyczna (forensic analysis) , str. 49
6.10. Przeprowadzanie rozmów ze&nbsp,świadkami w&nbsp,toku postępowania , str. 50
6.11. Dokumentowanie rozmów ze&nbsp,świadkami , str. 51
6.12. Czynności związane z&nbsp,zakończeniem postępowania wyjaśniającego , str. 52
6.13. Raport z&nbsp,postępowania wyjaśniającego , str. 53
6.14. Działania naprawcze , str. 54

Podsumowanie , str. 54

Rozdział III
Praktyczne aspekty wprowadzenia i&nbsp,utrzymania systemu gospodarowania informacjami przekazywanymi&nbsp,przez sygnalistów , str. 57

Wprowadzenie , str. 57
Czynności informacyjno-edukacyjne prowadzone przed&nbsp,uruchomieniem systemu zgłoszeń wewnętrznych , str. 64
Aspekty związane z&nbsp,wyborem jednostki organizacyjnej lub&nbsp,osoby&nbsp,do obsługi systemu zgłoszeń wewnętrznych , str. 66
Wybór podmiotu zewnętrznego do&nbsp,prowadzenia usługi przyjmowania zgłoszeń wewnętrznych , str. 69
Prowadzenie działań następczych , str. 70
Podsumowanie , str. 71

Rozdział IV
SLAPP: sygnaliści jako ofiary zastraszania prawnego , str. 73

Wprowadzenie , str. 73
Charakterystyka zjawiska&nbsp,– czym są SLAPP-y , str. 74
Kim są sygnaliści w&nbsp,kontekście przysługującej im ochrony , str. 79
Inne formy ochrony sygnalistów w&nbsp,razie wyłączenia zgłoszenia spod ochrony ustawy o&nbsp,ochronie sygnalistów , str. 83
Czy dziennikarz jest sygnalistą , str. 85
Środki ochrony sygnalistów , str. 86
Czy dyrektywa anty-SLAPP jest mechanizmem uzupełniającym ochronę sygnalistów? , str. 88
Podsumowanie , str. 91

Rozdział V
Test ochrony, czyli o&nbsp,kryteriach&nbsp,ochrony sygnalisty w&nbsp,świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw&nbsp,Człowieka , str. 93

Wprowadzenie , str. 93
Ochrona sygnalisty&nbsp,– ochrona wolności słowa , str. 96
Kontekst faktyczny spraw i&nbsp,rozstrzygnięcia , str. 99

3.1. Funkcjonariusze publiczni i&nbsp,ujawnienie informacji objętych klauzulą „poufne” lub „tajne” , str. 99
3.2. Pracownik podmiotu prawa publicznego, ochrona w&nbsp,miejscu&nbsp,pracy , str. 104
3.3. Należyta staranność sygnalisty , str. 108
3.4. Sektor prywatny i&nbsp,tajemnica zawodowa , str. 111
3.5. Rozszerzenie kryterium interesu publicznego i&nbsp,szkody&nbsp,oraz&nbsp,miejsce tajemnicy zawodowej w&nbsp,reżimie ochronnym sygnalisty , str. 113
3.6. Test ochrony R.&nbsp,Haleta , str. 115

Elementy testu ochrony&nbsp,– podsumowanie , str. 118

4.1. Wybór ścieżki ujawnienia , str. 118
4.2. Dobra wiara , str. 119
4.3. Autentyczność ujawnianych informacji lub&nbsp,uzasadnione przekonanie o&nbsp,ich prawdziwości , str. 121
4.4. Interes publiczny , str. 123
4.5. Szkoda w&nbsp,ujęciu szerokim , str. 124
4.6. Surowość sankcji wobec sygnalisty , str. 125

Podsumowanie , str. 125

Rozdział VI
Możliwe problemy prawne związane z&nbsp,wykorzystywaniem informacji pochodzących od sygnalistów&nbsp,– tajemnica&nbsp,przedsiębiorstwa , str. 127

Wprowadzenie , str. 127
Tajemnica przedsiębiorstwa , str. 128

2.1. Przesłanki ochrony , str. 128
2.2. Ustawa o&nbsp,ochronie sygnalistów a&nbsp,tajemnica&nbsp,przedsiębiorstwa , str. 129
2.3. Typologia istotnych potencjalnych problemów dla&nbsp,przedsiębiorców, wynikających ze&nbsp,stosowania ustawy o&nbsp,ochronie sygnalistów , str. 131
2.3.1. Informacje organizacyjne przedsiębiorcy niezbędne&nbsp,do ujawnienia nieprawidłowości , str. 131
2.3.2. Informacje techniczne i&nbsp,technologiczne&nbsp,przedsiębiorcy , str. 132
2.3.3. Obniżenie wartości rynkowej przedsiębiorstwa , str. 132
2.3.4. Ujawnienie publiczne tajemnicy przedsiębiorstwa i&nbsp,jego skutki , str. 132

Wyłączenie odpowiedzialności za ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie ustawy o&nbsp,zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i&nbsp,na&nbsp,gruncie ustawy o&nbsp,ochronie sygnalistów , str. 133

3.1. Ustawa o&nbsp,zwalczaniu nieuczciwej konkurencji , str. 133
3.1.1. Przesłanka uzasadnionego interesu chronionego&nbsp,prawem , str. 134
3.1.2. Przesłanka korzystania ze&nbsp,swobody wypowiedzi , str. 134
3.1.3. Przesłanka ujawnienia nieprawidłowości, uchybienia, działania z&nbsp,naruszeniem prawa dla ochrony interesu publicznego , str. 135
3.1.4. Ciężar dowodu , str. 135
3.1.5. Ogólna krytyka kształtu art.&nbsp,11 ust.&nbsp,8&nbsp,u.z.n.k. , str. 136
3.2. Ustawa o&nbsp,ochronie sygnalistów , str. 136
3.2.1. Zgłoszenie lub ujawnienie publiczne jest zgodne z&nbsp,ustawą o&nbsp,ochronie sygnalistów , str. 137
3.2.2. Sygnalista ma uzasadnione podstawy sądzić, że&nbsp,zgłoszenie lub ujawnienie publiczne jest niezbędne&nbsp,do ujawnienia naruszenia prawa , str. 137
3.2.3. Uzyskanie tajemnicy przedsiębiorstwa lub dostęp do&nbsp,niej nie stanowią czynu zabronionego , str. 138
3.2.4. Ciężar dowodu , str. 138

Wątpliwości wynikające ze&nbsp,współistnienia dwóch reżimów prawnych , str. 139

4.1. Dopuszczalność obrony na podstawie ustawy o&nbsp,zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w&nbsp,przypadku braku zaistnienia przesłanek z&nbsp,ustawy&nbsp,o&nbsp,ochronie&nbsp,sygnalistów , str. 139
4.2. Przesłanki z&nbsp,ustawy o&nbsp,zwalczaniu nieuczciwej konkurencji są semantycznie szersze od przesłanek z&nbsp,ustawy o&nbsp,ochronie sygnalistów , str. 141
4.3. Brak jednolitości w&nbsp,ochronie osób trzecich przez oba obowiązujące reżimy prawne , str. 141
4.4. Motyw 98 dyrektywy 2019/1937 w&nbsp,sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii , str. 143

Podsumowanie , str. 144

5.1. Postulat jednego aktu prawnego , str. 144
5.2. Postulat dotyczący regulacji odpowiedzialności osób trzecich w&nbsp,przypadku ujawnienia publicznego , str. 144
Rozdział VII
Rola sygnalistów w&nbsp,prowadzeniu skutecznych wewnętrznych postępowań wyjaśniających , str. 145

Wprowadzenie , str. 145
Źródła inicjowania wewnętrznych postępowań wyjaśniających , str. 146

2.1. Jak&nbsp,wykrywane są nadużycia gospodarcze? , str. 149
2.2. Przyczyny tak istotnej roli sygnalistów przy&nbsp,wykrywaniu nadużyć gospodarczych , str. 150

Sygnaliści w&nbsp,procesie wewnętrznych postępowań wyjaśniających , str. 152

3.1. Prowadzenie wewnętrznych postępowań wyjaśniających , str. 152
3.1.1. Główne fazy wewnętrznych postępowań wyjaśniających , str. 152
3.1.2. Faza 1&nbsp,– Przygotowanie i&nbsp,organizacja prac , str. 154
3.1.3. Faza 2&nbsp,– Przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego , str. 155
3.1.4. Faza 3&nbsp,– Raportowanie , str. 158
3.1.5. Faza 4&nbsp,– Działania naprawcze , str. 159
3.2. Jak&nbsp,efektywnie wykorzystać informacje przekazywane przez&nbsp,sygnalistów przy prowadzeniu wewnętrznych postępowań wyjaśniających? , str. 160

Podsumowanie , str. 163

Rozdział VIII
Organizacja systemu antykorupcyjnego&nbsp,– rekomendacje&nbsp,dla firm , str. 165

Wprowadzenie , str. 165
Gdzie szukać wzorców , str. 166
Organizacja systemu przeciwdziałania korupcji , str. 167
Zarządzanie ryzykiem korupcji , str. 168
Tworzenie polityki antykorupcyjnej , str. 171
Osoby odpowiedzialne w&nbsp,systemie zarządzania
antykorupcyjnego , str. 174
Rola najwyższego kierownictwa , str. 174
Funkcja zapewnienia zgodności antykorupcyjnej , str. 175
Delegowanie odpowiedzialności , str. 176
Kształtowanie kultury antykorupcyjnej , str. 178
Edukacja i&nbsp,szkolenia pracowników , str. 179
Mechanizmy zgłaszania nieprawidłowości , str. 184
Wewnętrzne postępowania w&nbsp,sprawie podejrzeń korupcyjnych , str. 188
Monitorowanie i&nbsp,ocena skuteczności systemu , str. 191
Przyszłość systemów antykorupcyjnych , str. 194
Podsumowanie , str. 195

Rozdział IX
Wdrożenie ustawy o&nbsp,ochronie&nbsp,sygnalistów z&nbsp,perspektywy sektora&nbsp,bankowego&nbsp,– wybrane zagadnienia problemowe , str. 197

Wprowadzenie , str. 197
Wielość podstaw prawnych dla kanałów zgłoszeń nieprawidłowości w&nbsp,bankach , str. 200

2.1. Ustawa – Prawo bankowe , str. 201
2.2. Ustawa o&nbsp,przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i&nbsp,finansowaniu&nbsp,terroryzmu , str. 203
2.3. Ustawa o&nbsp,obrocie instrumentami finansowymi , str. 205

Relacja między wymogami ustawy o&nbsp,ochronie sygnalistów a&nbsp,tajemnicą zawodową, w&nbsp,tym&nbsp,tajemnicą bankową , str. 208
ESG w&nbsp,bankowości a&nbsp,ochrona sygnalistów , str. 211
Podsumowanie , str. 215

Załącznik nr&nbsp,1
Rekomendacje związane z&nbsp,wprowadzeniem i&nbsp,utrzymaniem środków&nbsp,antykorupcyjnych w&nbsp,organizacji , str. 219
Załącznik nr&nbsp,2
Procedura zgłoszeń wewnętrznych i&nbsp,ochrony sygnalistów , str. 223
Bibliografia , str. 233
O autorach , str. 237