ebook Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży. Wydanie nowe

Wydawca: Wydawnictwo Naukowe PWN

Rok wydania: 2025

Wydanie zgodne z ICD-11. Oddajemy do rąk Czytelników nowe wydanie podręcznika Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży. To pierwszy tak obszerny polski podręcznik tej dyscypliny, a jego aktualizacja obejmuje aktualnie obowiązującą klasyfikację ICD-11. Naukowcy reprezentujący wiodące uczelnie w Polsce, uznani praktycy kliniczni oraz psychoterapeuci podjęli trud przekazania współczesnej wiedzy teoretycznej i empirycznej w sposób zrozumiały i odnoszący się do działań praktycznych.

Treści podręcznika uporządkowano w sześciu częściach:
- Teoretyczne podstawy psychologii klinicznej dzieci i młodzieży – omówiono tu rys historyczny oraz podstawy psychologii klinicznej dzieci i młodzieży, zdefiniowano tę dziedzinę nauki i określono jej przedmiot, przedstawiono ogólne teorie i modele stosowane do analizy zjawisk zdrowia i zaburzeń okresu dzieciństwa i adolescencji oraz wiedzę z psychologii rozwojowej niezbędną do rozumienia nieprawidłowości w rozwoju dzieci i młodzieży.
- Psychologiczna diagnoza kliniczna dzieci i młodzieży – szczególną uwagę poświęcono tu specyfice diagnozy klinicznej dzieci i młodzieży, omówiono modele diagnozy, postępowanie diagnostyczne dziecięcego psychologa klinicznego oraz stosowane w diagnozie klinicznej dziecka metody, z uwzględnieniem specyfiki diagnozy neuropsychologicznej. W bloku tym znalazł się też rozdział poświęcony etycznym zasadom postępowania psychologia klinicznego dzieci i młodzieży jako badacza i praktyka.
- Psychologia zaburzeń psychicznych dzieci i młodzieży – w tej części omówiono psychologii zaburzeń okresu dzieciństwa i adolescencji. Zaprezentowano wiedzę psychologiczną i wyniki badań nad wybranymi zaburzeniami psychicznymi występującymi u dzieci i młodzieży opisanymi w aktualnie obowiązujących systemach klasyfikacyjnych.
- Kliniczne problemy dzieci i młodzieży – w kolejnych rozdziałach specjaliści scharakteryzowali wybrane trudności, które nie spełniają kryteriów zaburzenia psychicznego, ale znacząco wpływają na dyskomfort psychiczny oraz obniżają zdolności do skutecznego funkcjonowania w najważniejszych dziedzinach życia (m.in. agresja, samookaleczenia, otyłość czy przedwczesne macierzyństwo).
- Specjalne obszary zainteresowania psychologii klinicznej dzieci i młodzieży – opisano tu trudności obserwowane u dzieci i młodzieży, które dotyczą m.in. zmagania się dziecka z chorobą, zaburzeń psychicznych rodzica, kryzysów rodzinnych, adopcji i opieki zastępczej oraz cyfryzacji życia.
- Wybrane problemy pomocy psychologicznej – podręcznik kończą zagadnienia związane z różnymi formami praktycznej działalności psychologa klinicznego dzieci i młodzieży. Oprócz omówienia specyfiki pomocy udzielanej dzieciom i ich rodzinom poruszono też zagadnienia profilaktyki, psychoterapii wybranych zaburzeń, wczesnej interwencji i terapii neuropsychologicznej oraz społecznych i środowiskowych form pomocy (np. socjoterapia).

Podręcznik jest adresowany do wszystkich osób zainteresowanych problematyką psychologii klinicznej dzieci i młodzieży, a zwłaszcza do studentów psychologii, słuchaczy studiów podyplomowych i uczestników kursów specjalizacyjnych. Polecamy go także psychologom praktykom pracującym z dziećmi, młodzieżą i ich rodzinami oraz przedstawicielom zawodów pokrewnych: pedagogom, kuratorom sądowym, lekarzom, socjologom itp. Mogą z niego skorzystać także rodzice, którzy niepokoją się o przebieg rozwoju i wzorce funkcjonowania swoich dzieci. Prezentowane opracowanie daje okazję nie tylko do uzupełnienia wiedzy, lecz także do refleksji, przemyśleń, dyskusji i rozwoju zawodowego.

Spis treści ebooka Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży. Wydanie nowe

Wstęp – I. Grzegorzewska, L. Cierpiałkowska, A.R. Borkowska XVII
Wstęp do wydania drugiego – I. Grzegorzewska, L. Cierpiałkowska, A.R. Borkowska XXI

CZĘŚĆ I. TEORETYCZNE PODSTAWY PSYCHOLOGII KLINICZNEJ DZIECI I MŁODZIEŻY 1

Rozdział 1. Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży w Polsce – Marta Bogdanowicz, Aneta R. Borkowska 3
1.1. Geneza psychologii klinicznej dzieci i młodzieży 5
1.2. Początki rozwoju psychologii klinicznej dzieci i młodzieży w Polsce 5
1.3. Główne obszary współcześnie prowadzonych badań i praktyki w psychologii klinicznej dzieci i młodzieży w Polsce 7

Rozdział 2. Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży – salutogenetyczne i patogenetyczne modele empiryczne i teoretyczne – Lidia Cierpiałkowska, Iwona Grzegorzewska 11
2.1. Psychopatologia i psychiatria dzieci i młodzieży – ujęcie historyczne 13
2.2. Podejście salutogenetyczne – modele i kryteria zdrowia psychicznego okresu dzieciństwa i?adolescencji 16
2.3. Podejście patogenetyczne – modele i kryteria zaburzeń psychicznych i zachowania okresu dzieciństwa i adolescencji 22
2.4. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych i zachowania u dzieci i młodzieży 48

Rozdział 3. Rozwój w okresie dzieciństwa i dorastania: środowisko rozwoju, zadania rozwojowe, nabywane kompetencje – Anna I. Brzezińska 53
3.1. Wprowadzenie 55
3.2. Punkt wyjścia: podstawowe założenia 56
3.3. Zmiany globalne i lokalne jako konteksty analizy procesu rozwoju dzieci i młodzieży 60
3.4. Warunki rozwoju dzieci i młodzieży: czynniki wsparcia i czynniki ryzyka 68
3.5. Kamienie milowe w procesie rozwoju w okresie dzieciństwie i dorastaniu 90
3.6. Użyteczność wiedzy o rozwoju człowieka 98
3.7. Podsumowanie 100

Rozdział 4. Psychologiczne i biospołeczne koncepcje zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży – Lidia Cierpiałkowska, Iwona Grzegorzewska 103
4.1. Modele biologiczny i podatność–stres a zaburzenia psychiczne 105
4.2. Klasyczna i współczesna psychoanaliza 108
4.3. Podejście behawioralne i poznawczo-behawioralne 116
4.4. Koncepcje interakcyjne, strukturalne i systemowe rodziny jako środowiska rozwoju 121

Rozdział 5. Psychopatologia rozwojowa. Integrujące podejście do zdrowia i zaburzeń dzieci i młodzieży – Iwona Grzegorzewska, Lidia Cierpiałkowska 129
5.1. Psychopatologia rozwojowa jako subdyscyplina integracyjna 131
5.2. Podatność i odporność dzieci i młodzieży – znaczenie czynników ryzyka i czynników ochronnych w cyklu życia 138
5.3. Trauma w?okresie dzieciństwa i adolescencji oraz jej wpływ na rozwój psychopatologii 143

CZĘŚĆ II. PSYCHOLOGICZNA DIAGNOZA KLINICZNA DZIECI I MŁODZIEŻY 155

Rozdział 6. Podstawy psychologicznej diagnozy klinicznej dzieci i młodzieży w kontekście społecznym – Lidia Cierpiałkowska, Emilia Soroko, Iwona Grzegorzewska 157
6.1. Typy diagnozy klinicznej i konteksty społeczne diagnozowania 159
6.2. Kliniczna diagnoza opisowa dla celów terapeutycznych 171
6.3. Kliniczna diagnoza wyjaśniająca dla celów terapeutycznych 176
6.4. Diagnozowanie w procesie terapii 196
6.5. Opiniowanie i orzecznictwo w sprawach dzieci i młodzieży 198

Rozdział 7. Metody stosowane w psychologicznej diagnozie klinicznej dzieci i młodzieży – Emilia Soroko 201
7.1. Podstawowe zasady stosowania psychologicznych metod i narzędzi diagnostycznych 203
7.2. Wybrane grupy metod diagnostycznych 215
7.3. Modele i narzędzia w wybranych obszarach funkcjonowania dzieci i młodzieży 228

Rozdział 8. Diagnoza neuropsychologiczna dzieci i młodzieży – Aneta R. Borkowska, Beata Daniluk 237
8.1. Diagnoza neuropsychologiczna – cele i rodzaje diagnozy 239
8.2. Przebieg i metody diagnozy neuropsychologicznej dziecka 246
8.3. Diagnoza neuropsychologiczna dziecka a diagnoza dorosłych 251

Rozdział 9. Etyczne aspekty diagnozy i pomocy psychologicznej dzieciom i ich rodzicom – Zuzanna Toeplitz, Małgorzata Toeplitz-Winiewska 257
9.1. Wprowadzenie 259
9.2. Podstawowe prawa klienta 259
9.3. Zawieranie kontraktu 263
9.4. Problem dobrowolnej zgody klienta i zleceniodawcy 265
9.5. Zakończenie diagnozy?– informacje zwrotne 266
9.6. Opinia psychologiczna dotycząca osoby małoletniej 267
9.7. Zasady prowadzenia i udostępniania dokumentacji 268
9.8. Dylematy etyczne związane z psychoterapią dzieci 269
9.9. Współpraca psychologa z personelem medycznym lub ze szkołą 270
9.10. Podsumowanie 272

CZĘŚĆ III. PSYCHOLOGIA ZABURZEŃ PSYCHICZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY 273

Rozdział 10. Zaburzenia rozwoju 275
10.1. Niepełnosprawność intelektualna – Ewa Zasępa 277
10.2. Spektrum autyzmu – Ewa Pisula, Iwona Omelańczuk 287
10.3. Zaburzenia neuropsychologiczne – Aneta R. Borkowska 309
10.4. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) – Małgorzata Lipowska 331
10.5. Zaburzenia mowy i komunikacji – Grażyna Krasowicz-Kupis 350
10.6. Specyficzne/rozwojowe zaburzenia uczenia się czytania i pisania – dysleksja rozwojowa – Marta Bogdanowicz 363

Rozdział 11. Destrukcyjne zaburzenia zachowania i zaburzenia spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych – Lidia Cierpiałkowska, Iwona Grzegorzewska 379
11.1. Wprowadzenie 381
11.2. Rozpowszechnienie zaburzeń i ich konsekwencje dla jakości życia 382
11.3. Typologia zaburzeń destrukcyjnych i spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych 384
11.4. Koncepcje i modele wyjaśniające kształtowania się eksternalizacji problemów 393
11.5. Modele biopsychospołeczne zaburzeń spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych 400

Rozdział 12. Zaburzenia emocjonalne (internalizacyjne) – Wioletta Radziwiłłowicz 411
12.1. Wprowadzenie 413
12.2. Zaburzenia nastroju dzieci i młodzieży 413
12.3. Zaburzenia lękowe 428
12.4. Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne 437
12.5. Reaktywne zaburzenia przywiązania w niemowlęctwie i wczesnym dzieciństwie 447

Rozdział 13. Pozostałe zaburzenia występujące w okresie dzieciństwa i adolescencji 455
13.1. Zaburzenia związane ze stresorami traumatycznymi i urazami psychicznymi – Elżbieta Zdankiewicz-Ścigała 457
13.2. Zaburzenia seksualności u dzieci i młodzieży – Monika Zielona-Jenek 474
13.3. Zaburzenia związane ze zdrowiem somatycznym: zaburzenia snu, moczenie, zaburzenia wydalania – Iwona Dąbrowska, Artur Kołakowski, Katarzyna Rogala 483
13.4. Zaburzenia karmienia u dzieci i zaburzenia odżywiania u młodzieży – Bernadetta Izydorczyk 502
13.5. Mutyzm wybiórczy – Artur Kołakowski, Iwona Dąbrowska 518

Rozdział 14. Zaburzenia osobowości obserwowane w okresie dzieciństwa i adolescencji – Iwona Grzegorzewska, Anna Frączek, Beata Pastwa-Wojciechowska 529
14.1. Wprowadzenie do problematyki zaburzeń osobowości dzieci i młodzieży 531
14.2. Zaburzenia osobowości borderline – wczesne symptomy u dzieci i młodzieży 542
14.3. Cechy narcystyczne w rozwoju osobowości u dzieci i młodzieży 546
14.4. Wczesne predyktory psychopatii 549

CZĘŚĆ IV. KLINICZNE PROBLEMY DZIECI I MŁODZIEŻY 559

Rozdział 15. Agresja dzieci i młodzieży – Marzanna Farnicka, Iwona Grzegorzewska 561
15.1. Charakterystyka zachowań agresywnych 563
15.2. Manifestacja zachowań agresywnych od dzieciństwa do adolescencji 564
15.3. Obraz kliniczny zachowań agresywnych 566
15.4. Uwarunkowania rozwoju zachowań agresywnych u dzieci i młodzieży 568
15.5. Koncepcje wyjaśniające źródła, przyczyny i patomechanizm agresji 569
15.6. Strategie profilaktyczne i kierunki pomocy dzieciom z nasilonymi zachowaniami agresywnymi 572

Rozdział 16. Autoagresja – samobójstwa i samookaleczenia – Wioletta Radziwiłłowicz 573
16.1. Wprowadzenie 575
16.2. Etiologia zachowań autoagresywnych 578
16.3. Objawy psychopatologiczne współwystępujące z samookaleczeniami i próbami samobójczymi 582
16.4. Metody leczenia 585
16.5. Podsumowanie 587

Rozdział 17. Dzieci jako ofiary przemocy seksualnej – Maria Beisert 589
17.1. Wprowadzenie 591
17.2. Status zjawiska wykorzystania seksualnego dziecka 591
17.3. Charakterystyka zjawiska wykorzystania seksualnego dziecka 592
17.4. Konsekwencje wykorzystania seksualnego dziecka 606
17.5. Podsumowanie 612

Rozdział 18. Nieletni jako sprawcy przestępstw – Beata Pastwa-Wojciechowska, Iwona Grzegorzewska 615
18.1. Natura i charakter „przestępczości” nieletnich 617
18.2. Modele teoretyczne wyjaśniające przestępczość nieletnich 620
18.3. Obraz kliniczny nieletnich sprawców przestępstw 622
18.4. Szacowanie ryzyka powrotu nieletnich do przestępczości 625
18.5. Resocjalizacja i terapia 626

Rozdział 19. Rodzicielstwo nastolatków – Mariola Bidzan 629
19.1. Nastoletnie rodzicielstwo – definicja, częstotliwość występowania 631
19.2. Nastoletnie rodzicielstwo a zadania rozwojowe okresu dorastania 631
19.3. Czynniki ryzyka nastoletniego rodzicielstwa 632
19.4. Biopsychospołeczna sytuacja nastoletnich rodziców 634
19.5. Formy pomocy odpowiadające na potrzeby nastoletnich rodziców 637

Rozdział 20. Otyłość dzieci i młodzieży – Anna Brytek-Matera 641
20.1. Nadmierna masa ciała w okresie dzieciństwa i adolescencji 643
20.2. Psychologiczne konsekwencje otyłości 645
20.3. Profilaktyka otyłości dziecięcej 646
20.4. Podsumowanie 649

Rozdział 21. Kliniczne problemy dzieci z zaburzeniami narządów zmysłów wzroku i słuchu – Marzenna Zaorska 651
21.1. Zmysł wzroku 653
21.2. Zmysł słuchu 657
21.3. Wsparcie technologiczne (nowe technologie) we wspomaganiu zaburzeń widzenia i słyszenia 661
21.4. Aktualne tendencje diagnostyczne – Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (International Classifi cation of Functioning, Disability and Health, ICF) 662
21.5. Podsumowanie 663

CZĘŚĆ V. SPECJALNE OBSZARY ZAINTERESOWANIA PSYCHOLOGII KLINICZNEJ DZIECI I MŁODZIEŻY 667

Rozdział 22. Zmaganie się dziecka z chorobą – Joanna Miniszewska 669
22.1. Wprowadzenie 671
22.2. Choroba dziecka jako sytuacja trudna dla dziecka i jego rodziny 671
22.3. Wiek rozwojowy dziecka a funkcjonowanie psychospołeczne w obliczu choroby somatycznej 674
22.4. Indywidualne i rodzinne czynniki ryzyka i zasoby w zmaganiu się ze stresem choroby 675
22.5. Dziecko w obliczu śmierci 678
22.6. Rola i zadania psychologa klinicznego w sytuacji choroby somatycznej 680

Rozdział 23. Rodzina z dzieckiem z zaburzeniami rozwoju – Ewa Zasępa 683
23.1. Wprowadzenie 685
23.2. Etapy adaptacji do niepełnosprawności dziecka 685
23.3. Problemy doświadczane przez rodziców 686
23.4. Rodzeństwo osób z zaburzeniami rozwoju 687
23.5. Jakość życia rodziny 688
23.6. Pozytywne doświadczenia rodziny 689

Rozdział 24. Kryzys w rodzinie – separacja i rozwód – Lucyna Bakiera, Karolina Appelt 691
24.1. Wprowadzenie 693
24.2. Separacja i rozwód z perspektywy kryzysu w rodzinie 693
24.3. Psychologiczne konsekwencje separacji i rozwodu dla funkcjonowania potomstwa 696
24.4. Czynniki określające skutki separacji i rozwodu rodziców dla funkcjonowania dziecka 702
24.5. Podsumowanie 705

Rozdział 25. Dzieci w rodzinach adopcyjnych i zastępczych – Teresa Jadczak-Szumiło 707
25.1. Wprowadzenie 709
25.2. Formy opieki zastępczej 709
25.3. Sytuacja dziecka i jego rodziny 716

Rozdział 26. Dziecko w postępowaniu sądowym – Monika Zielona-Jenek 727
26.1. Rola dziecka w postępowaniu sądowym 729
26.2. Specyfika sytuacji dziecka uczestniczącego w postępowaniu sądowym 731
26.3. Właściwości funkcjonowania dziecka a jego zadania w postępowaniach sądowych 732
26.4. Psycholog kliniczny wobec dziecka – uczestnika postępowania sądowego 734

Rozdział 27. Dzieci rodziców z zaburzeniami psychicznymi – Iwona Grzegorzewska 737
27.1. Wprowadzenie 739
27.2. Specyfika rodzicielskich problemów ze zdrowiem psychicznym w kontekście rozwoju dzieci 739
27.3. Wpływ zaburzenia psychicznego rodzica na funkcjonowanie potomstwa w cyklu życia 743

Rozdział 28. Dziecko i młody człowiek w obliczu cyfryzacji życia – Agnieszka Felińska, Iwona Grzegorzewska 747
28.1. Korzystanie z nowych technologii przez dzieci i młodzież na różnych etapach rozwoju 749
28.2. Korzyści i zagrożenia dla rozwoju dziecka i adolescenta związane z używaniem gier wideo i internetu 751
28.3. „Cyberpsychopatologie” – nowe zaburzenia ery internetu? 757
28.4. Nowe kierunki zastosowania technologii informacyjnych i komunikacyjnych (information and communication technologies, ICT) w profilaktyce i terapii dzieci i młodzieży 759

CZĘŚĆ VI. WYBRANE PROBLEMY POMOCY PSYCHOLOGICZNEJ 767

Rozdział 29. Specyfika pomocy psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci, młodzieży i rodzin – Iwona Grzegorzewska, Lidia Cierpiałkowska 769
29.1. Wprowadzenie 771
29.2. Poradnictwo psychologiczne, pomoc w kryzysie i psychoterapia dzieci i młodzieży 771
29.3. Psychoterapia i poradnictwo zdrowotne w kontekście systemów społecznych 772
29.4. Psychoterapia i poradnictwo zdrowotne w perspektywie wspólnych czynników leczących 777
29.5. Badania naukowe nad efektywnością terapii dzieci i młodzieży 784

Rozdział 30. Profilaktyka zaburzeń funkcjonowania i rozwoju oraz promocja zdrowia dzieci i młodzieży – Anna Izabela Brzezińska, Iwona Grzegorzewska 787
30.1. Wprowadzenie 789
30.2. Punkt wyjścia: podstawowe założenia 789
30.3. Rodzaje wsparcia psychologicznego funkcjonowania i rozwoju jednostki 793
30.4. Obszary i rodzaje działań promujących zdrowie dzieci i młodzieży 794
30.5. Profilaktyka zaburzeń funkcjonowania i przebiegu rozwoju na etapie dzieciństwa i dorastania 796

Rozdział 31. Wczesne wspomaganie rozwoju, wczesna interwencja i rehabilitacja neuropsychologiczna dzieci i młodzieży – Aneta R. Borkowska 809
31.1. Wprowadzenie do problematyki wczesnej interwencji i wspomagania rozwoju 811
31.2. Pojęcia wczesnego wspomagania rozwoju i wczesnej interwencji 812
31.3. Odbiorcy wczesnej interwencji i wczesnego wspomagania 813
31.4. Główne założenia realizacji wczesnej interwencji i wczesnego wspomagania 814
31.5. Wprowadzenie do problematyki rehabilitacji neuropsychologicznej 817
31.6. Planowanie rehabilitacji neuropsychologicznej 818
31.7. Wybrane metody wczesnej interwencji i wczesnego wspomagania rozwoju oraz rehabilitacji neuropsychologicznej 823
31.8. Pomoc rodzinie z dzieckiem z zaburzeniami neuropsychologicznymi 831
31.9. Podsumowanie 833

Rozdział 32. Terapia dzieci i młodzieży – podejście poznawczo-behawioralne – Artur Kołakowski 835
32.1. Założenia i cele terapii poznawczo-behawioralnej dzieci i młodzieży 837
32.2. Cele i specyfika terapii poznawczo-behawioralnej dzieci i młodzieży 845
32.3. Zjawiska i proces terapii poznawczo-behawioralnej dzieci i młodzieży 853

Rozdział 33. Terapia dzieci i młodzieży – podejście psychoanalityczne – Katarzyna Schier 865
33.1. Istota psychoterapii psychoanalitycznej dzieci i młodzieży 867
33.2. Krótka historia psychoanalizy dzieci i młodzieży 868
33.3. Diagnoza poprzedzająca psychoterapię 870
33.4. Podstawowe zjawiska w psychoanalitycznej psychoterapii dzieci 874
33.5. Co „leczy” w psychoterapii psychoanalitycznej dzieci i młodzieży? 882

Rozdział 34. Terapia oparta na podejściu systemowym – Anna Kubiak, Anna Słysz 887
34.1. Podejście systemowe – podstawowe założenia 889
34.2. Dzieci i młodzież w terapii systemowej 894

Rozdział 35. Terapia dzieci po urazach psychicznych – Iwona Grzegorzewska 905
35.1. Wprowadzenie 907
35.2. Zrozumieć dziecięcą traumę – podstawowe symptomy i mechanizmy 907
35.3. Diagnoza dziecka w procesie terapii traumy 908
35.4. Struktura procesu leczenia 909
35.5. Terapia traumy oparta na dowodach 911
35.6. Pomoc dziecku po traumie w codziennym życiu 912

Rozdział 36. Psychoterapia indywidualna adolescentów w analizie transakcyjnej – Anna Frączek 915
36.1. Zdrowie i zaburzenia psychiczne w cyklu życia w analizie transakcyjnej 917
36.2. Kontakt i kontrakt z adolescentem i rodzicami 917
36.3. Poziomy psychoterapii indywidualnej adolescentów 920
36.4. Relacja terapeutyczna i przymierze terapeutyczne z adolescentem w AT 931
36.5. Psychoterapia grupowa adolescentów 932

Rozdział 37. Socjoterapia dzieci i młodzieży – Barbara Jankowiak, Emilia Soroko 935
37.1. Socjoterapia jako grupowa forma pomocy psychologiczno-pedagogicznej 937
37.2. Socjoterapia wobec psychopatologii rozwojowej 938
37.3. Cele oddziaływań socjoterapeutycznych 939
37.4. Praca z grupą jako kontekst uruchamiania czynników pomocowych 941
37.5. Rola podejścia teoretycznego w pracy socjoterapeutycznej 945
37.6. Oblicza diagnozowania w socjoterapii 946

Bibliografia 949
Indeks rzeczowy 1045
O Autorach 1061