Książka dotyczy aktualnego problemu wynikającego z coraz częstszego wykorzystywania przez prawodawcę sankcji administracyjnych w celu karania. Autorka analizuje, czy konstytucyjna zasada nullum crimen, nulla poena sine lege powinna znaleźć zastosowanie do odpowiedzialności administracyjnej o charakterze penalnym, a jeśli tak, to w jakim zakresie. W opracowaniu przedstawiono m.in.: • konstytucyjny wymiar tytułowej zasady oraz zakres jej zastosowania z perspektywy wewnętrznej i zewnętrznej, • dopuszczalność łagodzenia wymogów wynikających z tej zasady w odniesieniu do odpowiedzialności administracyjnej o charakterze penalnym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości UE, • omówienie zasad szczegółowych: wyłączności ustawowej, określoności ustawy, zakazu analogii i wykładni rozszerzającej oraz zakazu retroaktywnej penalizacji i zaostrzania kary, • analizę orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącego zastosowania konstytucyjnej zasady nullum crimen, nulla poena sine lege oraz rekonstrukcji zbliżonych gwarancji na podstawie innych przepisów Konstytucji. Publikacja przeznaczona jest dla przedstawicieli nauki prawa oraz praktyków – m.in. pełnomocników występujących w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych oraz sędziów sądów administracyjnych.

Spis treści „Zastosowanie konstytucyjnej zasady nullum crimen, nulla poena sine lege do odpowiedzialności administracyjnej o charakterze penalnym” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 13     Wstęp 15     Rozdział I. Konstytucyjna zasada nullum crimen, nulla poena sine lege – geneza, znaczenie, charakter 31 1. Geneza zasady nullum crimen, nulla poena sine lege 31 2. Zasada nullum crimen, nulla poena sine lege w prawie polskim i wiążących Polskę aktach prawa międzynarodowego 39 3. Znaczenie zasady nullum crimen, nulla poena sine lege 46 4. Charakter zasady nullum crimen, nulla poena sine lege jako zasady konstytucyjnej 54 5. Zasada nulla poena sine lege a art. 42 ust. 1 Konstytucji 62 6. Zakres pojęcia „odpowiedzialność karna” z perspektywy wewnętrznej 68 7. Zasady szczegółowe składające się na konstytucyjną zasadę nullum crimen, nulla poena sine lege 79 8. Nullum crimen, nulla poena sine lege a struktury normatywne 88 9. Podsumowanie 95     Rozdział II. Odpowiedzialność administracyjna o charakterze penalnym – geneza, stan obecny i kryteria wyróżnienia 97 1. Wprowadzenie 97 2. Odpowiedzialność administracyjna o charakterze penalnym – geneza i stan obecny 98 3. Kryteria oceny penalnego charakteru odpowiedzialności 110 3.1. Kryteria oceny penalnego charakteru odpowiedzialności w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego 110 3.2. Kryteria oceny penalnego charakteru odpowiedzialności w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 122 3.3. Kryteria oceny penalnego charakteru odpowiedzialności w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej 133 4. Podsumowanie 137     Rozdział III. Konsekwencje stwierdzenia penalnego charakteru odpowiedzialności administracyjnej dla zastosowania konstytucyjnej zasady nullum crimen, nulla poena sine lege 143 1. Wprowadzenie 143 2. Penalny charakter odpowiedzialności administracyjnej a zakres zastosowania gwarancji prawnokarnych 144 2.1. Penalny charakter odpowiedzialności administracyjnej a zakres zastosowania gwarancji prawnokarnych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego 144 2.2. Penalny charakter odpowiedzialności administracyjnej a zakres zastosowania gwarancji prawnokarnych w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 158 2.3. Penalny charakter odpowiedzialności administracyjnej a zakres zastosowania gwarancji prawnokarnych w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej 175 3. Stosowanie konstytucyjnej zasady nullum crimen, nulla poena sine lege przez sądy administracyjne 183 3.1. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne 183 3.2. Zasada nullum crimen, nulla poena sine lege w orzecznictwie sądów administracyjnych 190 4. Podsumowanie 200     Rozdział IV. Zasada ustawowej wyłączności 203 1. Zasada ustawowej wyłączności wynikająca z art. 42 ust. 1 Konstytucji 203 1.1. Pojęcie ustawy oraz jej miejsce w systemie źródeł prawa 203 1.2. Wpływ wad procesu ustawodawczego na pojęcie ustawy 209 1.3. Pozostałe akty prawne spełniające kryterium ustawowej wyłączności 213 1.3.1. Konstytucja 213 1.3.2. Umowa międzynarodowa 215 1.3.3. Prawo stanowione przez organizację międzynarodową 219 1.3.4. Rozporządzenie z mocą ustawy 220 2. Dopuszczalny zakres uzupełnienia opisu czynu zabronionego pod groźbą kary i kary w podustawowych aktach prawnych 222 2.1. Wprowadzenie 222 2.2. Uzupełnienie opisu czynu zabronionego pod groźbą kary i kary w rozporządzeniu 226 2.2.1. Rozporządzenie jako źródło powszechnie obowiązującego prawa 226 2.2.2. Dopuszczalny zakres uzupełnienia opisu czynu zabronionego pod groźbą kary i kary w rozporządzeniu 231 2.3. Uzupełnienie opisu czynu zabronionego pod groźbą kary i kary w akcie prawa miejscowego 238 2.3.1. Akt prawa miejscowego jako źródło powszechnie obowiązującego prawa 238 2.3.2. Dopuszczalny zakres uzupełnienia opisu czynu zabronionego pod groźbą kary i kary w akcie prawa miejscowego 239 3. Zasada ustawowej wyłączności dotycząca odpowiedzialności administracyjnej o charakterze penalnym wynikająca z innych przepisów Konstytucji 243 4. Konstytucyjna zasada ustawowej wyłączności w orzecznictwie sądów administracyjnych 255 5. Zasada ustawowej wyłączności w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego 262 6. Podsumowanie 265     Rozdział V. Zasada określoności ustawy 267 1. Zasada określoności ustawy wynikająca z art. 42 ust. 1 Konstytucji 267 2. Zasada określoności ustawy dotycząca odpowiedzialności administracyjnej o charakterze penalnym wynikająca z innych przepisów Konstytucji 286 3. Konstytucyjna zasada określoności ustawy w orzecznictwie sądów administracyjnych 303 4. Zasada określoności ustawy w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego 312 5. Podsumowanie 318     Rozdział VI. Zakaz analogii i wykładni rozszerzającej 321 1. Zakaz analogii i wykładni rozszerzającej wynikający z art. 42 ust. 1 Konstytucji 321 1.1. Zakaz analogii i wykładni rozszerzającej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego 321 1.2. Zakaz analogii i wykładni rozszerzającej w nauce prawa karnego i w teorii prawa 328 1.3. Znaczenie językowych granic wykładni 338 2. Zakaz analogii i wykładni rozszerzającej dotyczący odpowiedzialności administracyjnej o charakterze penalnym wynikający z innych przepisów Konstytucji 351 3. Konstytucyjny zakaz analogii i wykładni rozszerzającej w nauce prawa administracyjnego i orzecznictwie sądów administracyjnych 358 3.1. Zakaz analogii i wykładni rozszerzającej w nauce prawa administracyjnego 358 3.2. Zakaz analogii i wykładni rozszerzającej w orzecznictwie sądów administracyjnych 362 4. Zakaz analogii i wykładni rozszerzającej w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego 377 5. Podsumowanie 379     Rozdział VII. Zakaz retroaktywnej penalizacji i retroaktywnego zaostrzania kary 383 1. Zakaz retroaktywnej penalizacji i retroaktywnego zaostrzania kary wynikający z art. 42 ust. 1 Konstytucji 383 2. Zakaz retroaktywnej penalizacji i retroaktywnego zaostrzania kary w odniesieniu do odpowiedzialności administracyjnej o charakterze penalnym wynikający z innych przepisów Konstytucji 392 3. Konstytucyjny zakaz retroaktywnej penalizacji i retroaktywnego zaostrzania kary w orzecznictwie sądów administracyjnych 406 4. Zakaz retroaktywnej penalizacji i retroaktywnego zaostrzania kary w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego 424 5. Podsumowanie 429     Wnioski 433     Bibliografia 455