Opracowanie zawiera analizę norm określających właściwość sądu cywilnego i ich miejsce w strukturze prawa postępowania cywilnego. Szczegółowo omówiono w nim m.in: - zasady postępowania cywilnego o istotnym znaczeniu dla norm określających właściwość sądu, - kryteria właściwości rzeczowej w obecnym stanie prawnym, - kryteria i etapy określania sądu właściwego miejscowo, - kwestię orzekania przez sąd o swojej właściwości. Dzięki szerokiemu i przystępnemu ujęciu komentowanych zagadnień książka stanowi praktyczny przewodnik po wszystkich podstawach właściwości sądu w procesie cywilnym oraz pomoc w rozwiązaniu problemów powstałych przy oznaczaniu sądu właściwego do rozstrzygnięcia sporów w konkretnych sprawach pojawiających się w obrocie prawnym. Publikacja jest przeznaczona zarówno dla prawników praktyków ‒ sędziów, adwokatów, radców prawnych i prokuratorów, jak i dla pracowników naukowych zajmujących się procesem cywilnym.

Spis treści „Właściwość sądu w procesie cywilnym” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 13     Wstęp 19     Rozdział 1 Normy określające właściwość sądu w systemie norm prawnych 25 1.1. Normy materialnoprawne a normy prawa procesowego cywilnego 25 1.1.1. Normy ustrojowe 28 1.1.2. Normy kompetencyjne 31 1.1.3. Normy jurysdykcyjne 33 1.2. Próba klasyfikacji norm określających właściwość sądu 35 1.2.1. Normy określające właściwość a normy procesowe 36 1.2.2. Normy określające właściwość a normy ustrojowe 41 1.2.3. Normy określające właściwość a normy kompetencyjne 44 1.3. Konkluzje 47     Rozdział 2 Prawo do sądu właściwego w Konstytucji RP 49 2.1. Pojęcie i zakres przedmiotowy prawa do sądu na gruncie Konstytucji – spór o normatywną wartość art. 45 49 2.2. Pojęcie „sądu właściwego” 54 2.3. Zakres swobody ustawodawcy przy określaniu „sądu właściwego” w rozumieniu konstytucyjnym 58 2.3.1. Dopuszczalność delegacji 59 2.3.2. Zakres swobody ustawodawcy 70 2.4. Konkluzje 78     Rozdział 3 Właściwość sądu w systemie zasad postępowania cywilnego 83 3.1. Pojęcie „zasad prawa” 83 3.2. Kategoryzacja i katalog zasad procesu cywilnego 89 3.3. Zasady postępowania cywilnego o istotnym znaczeniu dla norm określających właściwość sądu 97 3.3.1. Zasada równości stron 98 3.3.1.1. Zasada równości wobec prawa i w prawie 98 3.3.1.2. Zasada równości w postępowaniu cywilnym 101 3.3.1.3. Zasada równości stron a normy określające właściwość sądu 107 3.3.2. Zasada formalizmu procesowego 117 3.3.2.1. Istnienie i treść zasady formalizmu procesowego 117 3.3.2.2. Forma podejmowanych czynności procesowych 121 3.3.2.3. Wymogi co do czasu dokonania czynności 123 3.3.2.4. Wymogi co do miejsca dokonania czynności 124 3.3.3. Zasada dyspozycyjności 125 3.3.3.1. Uwaga wstępna 125 3.3.3.2. Poglądy na zasadę dyspozycyjności w nauce polskiej 126 3.3.3.3. Istota zasady dyspozycyjności 129 3.3.3.4. Zasada dyspozycyjności a właściwość sądu 130 3.3.4. Zasada kontradyktoryjności 135 3.3.4.1. Uwaga wstępna 135 3.3.4.2. Poglądy na zasadę kontradyktoryjności w nauce polskiej 136 3.3.4.3. Istota zasady kontradyktoryjności 139 3.3.4.4. Zasada kontradyktoryjności a właściwość sądu 143 3.4. Konkluzje 147     Rozdział 4 Właściwość rzeczowa 151 4.1. Uwagi wstępne 151 4.1.1. Postulat jednolitego sądu pierwszej instancji 152 4.1.2. Właściwość rzeczowa a struktura wymiaru sprawiedliwości 157 4.1.3. Właściwość rzeczowa w prawie procesowym cywilnym innych państw europejskich 161 4.1.3.1. Prawo niemieckie 161 4.1.3.2. Prawo szwajcarskie 164 4.1.3.3. Prawo francuskie 166 4.2. Rozważania historyczne 167 4.2.1. Ustawodawstwa pozaborcze 167 4.2.1.1. Apelacja warszawska, lubelska i wileńska 168 4.2.1.2. Apelacja krakowska i lwowska 172 4.2.1.3. Apelacja poznańska, toruńska i katowicka 176 4.2.2. Prace nad unifikacją 179 4.2.2.1. Kwestia właściwości rzeczowej w pracach nad Kodeksem postępowania cywilnego 179 4.2.2.2. Prawo o ustroju sądów powszechnych z 1928 r. 182 4.2.3. Właściwość rzeczowa w d.k.p.c. z 1930 r. 184 4.3. Kryteria właściwości rzeczowej w obecnym stanie prawnym 187 4.4. Ratione valoris i wartość przedmiotu sporu 189 4.4.1. Definicja wartości przedmiotu sporu 190 4.4.2. Wartość przedmiotu sporu dla roszczeń pieniężnych 192 4.4.3. Wartość przedmiotu sporu dla roszczeń niepieniężnych 196 4.4.4. Regulacje szczególne 199 4.4.4.1. Odsetki, pożytki i koszty 199 4.4.4.2. Sumowanie dochodzonych wspólnie roszczeń 204 4.4.4.3. Świadczenia okresowe 208 4.4.4.4. Roszczenia związane z najmem nieruchomości 210 4.4.4.5. Sprawy o zabezpieczenie, zastaw i hipotekę 213 4.4.4.6. Sprawy prawnopracownicze 217 4.4.5. Określenie kwoty stanowiącej granicę właściwości rzeczowej 219 4.5. Właściwość ratione materiae sądu okręgowego 221 4.5.1. Sprawy o prawa niemajątkowe 222 4.5.2. Sprawy o prawa własności intelektualnej 231 4.5.3. Sprawy o roszczenia z prawa prasowego 233 4.5.4. Sprawy ze sporów korporacyjnych 237 4.5.5. Sprawy o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem 240 4.5.6. Sprawy o roszczenia z ochrony danych osobowych 244 4.5.7. Sprawy regulacyjne i sektorowe 247 4.6. Właściwość ratione materiae sądu rejonowego 250 4.7. Właściwość z art. 18 k.p.c. 256 4.8. Konkluzje 258     Rozdział 5 Właściwość miejscowa 263 5.1. Uwagi wstępne 263 5.1.1. Trzy etapy określania sądu miejscowo właściwego 263 5.1.2. Kryterium podziału właściwości miejscowej 266 5.1.3. Właściwość miejscowa w prawie procesowym cywilnym innych państw europejskich 267 5.1.3.1. Prawo niemieckie 267 5.1.3.2. Prawo szwajcarskie 268 5.1.3.3. Prawo francuski 270 5.2. Właściwość ogólna 271 5.2.1. Właściwość ogólna osoby fizycznej z art. 27 § 1 k.p.c. 273 5.2.1.1. Miejsce zamieszkania jako miejscowość 274 5.2.1.2. Składowe miejsca zamieszkania 276 5.2.2. Właściwość sądu dla jednostki organizacyjnej z art. 30 k.p.c. 279 5.2.3. Inne przypadki właściwości ogólnej 281 5.2.3.1. Właściwość ogólna osób w kryzysie bezdomności 281 5.2.3.2. Właściwość ogólna osób pozbawionych wolności 284 5.2.3.3. Właściwość ogólna statio municipi 286 5.3. Właściwość przemienna 288 5.3.1. Istota i pozycja właściwości przemiennej 288 5.3.2. Właściwość przemienna w sprawach konsumenckich 291 5.3.3. Przypadki właściwości przemiennej 294 5.3.3.1. Właściwość według miejsca wykonania umowy 294 5.3.3.2. Właściwość według miejsca wyrządzenia szkody 299 5.3.3.3. Właściwość według miejsca zamieszkania powoda 303 5.3.3.4. Właściwość przemienna w sprawach ubezpieczeniowych 308 5.3.3.5. Właściwość w sprawach o należność pełnomocnika 311 5.3.3.6. Właściwość w sprawach ze stosunku najmu i dzierżawy 313 5.3.3.7. Właściwość w sprawach z weksla i czeku 315 5.4. Właściwość wyłączna 316 5.4.1. Istota i funkcja właściwości wyłącznej 316 5.4.2. Właściwość według miejsca położenia nieruchomości 317 5.4.3. Właściwość w sprawach spadkowych procesowych 319 5.4.4. Powództwo ze stosunku członkostwa 321 5.4.5. Sprawy małżeńskie 323 5.4.6. Sprawy ze stosunku pomiędzy rodzicami a dziećmi 326 5.4.7. Sprawy o roszczenia z umów kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej 328 5.5. Właściwość delegacyjna 331 5.5.1. Przeszkoda w rozpoznaniu sprawy (art. 44 k.p.c.) 332 5.5.2. Brak możliwości określenia sądu właściwego (art. 45 k.p.c.) 334 5.5.3. Nowe podstawy właściwości delegacyjnej 336 5.6. Konkluzje 339     Rozdział 6 Badanie przez sąd swojej właściwości 343 6.1. Uwagi wstępne 343 6.2. Perspektywa historyczna 344 6.2.1. Regulacje dzielnicowe 345 6.2.2. Kodeks postępowania cywilnego z 1930 r. 348 6.2.3. Rozwój regulacji zasad badania przez sąd swej właściwości w obowiązującym Kodeksie postępowania cywilnego 351 6.3. Dopuszczalność badania przez sąd swej właściwości 355 6.3.1. Wprowadzenie 355 6.3.2. Dopuszczalność wzięcia pod rozwagę niewłaściwości nieusuwalnej 356 6.3.3. Dopuszczalność wzięcia pod rozwagę niewłaściwości usuwalnej 358 6.3.3.1. Chwila doręczenia pozwu jako moment końcowy możności wzięcia pod rozwagę niewłaściwości z urzędu 358 6.3.3.2. Zarzut pozwanego i zakres związania zarzutem 360 6.3.3.3. Wdanie się w spór co do istoty sprawy 361 6.4. Orzekanie przez sąd o swojej właściwości 362 6.4.1. Wprowadzenie 362 6.4.2. Przebieg postępowania wpadkowego w przedmiocie badania właściwości sądu 363 6.4.3. Pozytywne orzeczenie przez sąd o swojej właściwości na zarzut pozwanego 364 6.4.4. Negatywne orzeczenie przez sąd o swojej właściwości 365 6.4.4.1. Przekazanie sprawy do sądu właściwego 366 6.4.4.2. Związanie sądu, do którego sprawa została przekazana postanowieniem o przekazaniu 368 6.5. Ocena regulacji i konkluzje 370     Zakończenie 373     Bibliografia 377