Kultura rywalizacji i współpracy w szkole

Czy szkolna edukacja przygotowuje uczniów do radzenia sobie w sytuacjach koniecznej czy też podejmowanej z własnego wyboru walki? Czy szkoła sprawdza się jako poligon odnoszenia sukcesów i ponoszenia porażek oraz kulturowego radzenia sobie z nimi i towarzyszącymi im skutkami? Szkolna edukacja w Polsce jest przesycona ustawicznym ocenianiem uczniów zarówno przez nauczycieli, rówieśników w klasie szkolnej, jak i ich rodziców. Niemalże każda lekcja staje się areną walki o sukces lub przeżywania niepowodzeń. Nie wszyscy potrafią wytrzymać napór emocji wyzwalanych nie tylko przez innych, lecz także przez siebie. Właśnie dlatego warto przyjrzeć się kulturze szkolnej rywalizacji. Autor przedstawia zagadnienia współzawodnictwa i współpracy w szkole, koncentrując się na ich uwarunkowaniach, przejawach oraz pozytywnych i negatywnych następstwach. Nie każdy uczeń ma sukcesy i nie każdy zawsze może wygrywać w sytuacjach rywalizacji indywidualnej. Niektórym się wydaje, że do osiągnięcia zwycięstwa wystarczą energia, spryt oraz dobre chęci i lekceważą konieczną wiedzę i umiejętności. Książka jest przeznaczona dla nauczycieli szkół, przedszkoli, wychowawców palcówek opiekuńczych, organizatorów form zimowego i letniego wypoczynku dla dzieci i młodzieży. Będzie przydatna pracownikom naukowym oraz studentom kierunków pedagogicznych, prawa, psychologii, socjologii.

WSTĘP  | str. 9 I WSPÓŁZAWODNICTWO – RYWALIZACJA – KONKUROWANIE – WALKA – WOJNA – AGONISTYKA – GRA – ROZGRYWKA – WYŚCIG  | str. 21  1. Rywalizacja  | str. 23  2. Współzawodnictwo  | str. 25  3. Konkurencja  | str. 27  4. Rodzaje współzawodnictwa  | str. 32 4.1. Współzawodnictwo antagonistyczne (gra o sumie zerowej)  | str. 32 4.2. Współzawodnictwo twórcze (gra o sumie niezerowej)  | str. 35  5. Strategie współzawodnictwa  | str. 39  6. Walka  | str. 51  7. Współzawodnictwo – rywalizacja w pedagogice  | str. 56  8. Rywalizacja a współpraca  | str. 62  9. Ekonomiczny i polityczny charakter współzawodnictwa/rywalizacji  | str. 64 10. Wojna jako szczególny rodzaj rywalizacji  | str. 72   II MAKROSPOŁECZNE I MAKROPOLITYCZNE UWARUNKOWANIA RYWALIZACJI W EDUKACJI  | str. 79  1. Rankingoza i konkursomania, czyli wielka gonitwa w edukacji  | str. 81  2. Rywalizacja na progu  | str. 85  3. Rankingi szkolne jako czynnik rywalizacji  | str. 103  4. Międzynarodowa presja rankingowa  | str. 115  5. Konkursomania  | str. 117  6. Koopetycja – współzależność rywalizacji i współpracy  | str. 120   III WEWNĄTRZSZKOLNE UWARUNKOWANIA RYWALIZACJI  | str. 128  1. Szkoły grywalizacji  | str. 128  2. Konflikty wewnątrzszkolne  | str. 134  3. Lojalność w horyzoncie wartości  | str. 142  4. Wyniki rywalizacji jako wskaźnik wychowania  | str. 151  5. Wykroczenia jako brak wychowania  | str. 152  6. Ocenianie jako środek represji  | str. 152  7. Nauczyciele przeciwko ocenianiu zachowania  | str. 155  8. Szkolne taktyki stratyfikacyjne  | str. 164  9. Szkoła miejscem bicia rekordów Guinnessa  | str. 179 10. Gra w szachy transparentną rywalizacją  | str. 181 11. Korzyści i niebezpieczeństwa współzawodnictwa  | str. 187 12. Typowe błędy organizatorów współzawodnictwa  | str. 197 12.1. Obowiązkowe uczestnictwo  | str. 198 12.2. Wszystkoizm celów i treści  | str. 199 12.3. Permanencja  | str. 202 12.4. Nierówność współzawodniczących  | str. 203 13. (Nie-)właściwy styl kierowania zespołem  | str. 205 14. Ściąganie jako nieuczciwa rywalizacja  | str. 207 15. Sublimacja instynktu walki  | str. 213 16. Rywalizacja szkolna w opinii Nauczyciela Roku  | str. 220 17. Nauczyciele w wypalonej przestrzeni zawodowej  | str. 230   IV INTRASUBIEKTYWNE WYMIARY RYWALIZACJI  | str. 240  1. Uczniowskie i nauczycielskie poczucie zobowiązania wobec elitarności szkoły  | str. 240  2. Wewnętrzny świat odporności na porażki  | str. 243  3. Rywalizacja z samym sobą jako środek wychowawczy  | str. 252   V KU WEWNĄTRZSZKOLNEJ WSPÓŁPRACY  | str. 260  1. Szkoła współpracy  | str. 260  2. Źródła solidarnościowej walki o demokratyzację szkolnictwa  | str. 264  3. Początki ustrojowych zmian w polskiej edukacji  | str. 266  4. Edukacja po trzydziestu trzech latach polskiej transformacji  | str. 273  5. Diagnoza społeczna  | str. 285  6. Współdziałanie nauczycieli i rodziców  | str. 296  7. Wewnątrzszkolne doskonalenie nauczycieli  | str. 304  8. Strategiczne planowanie rozwoju szkoły  | str. 315  9. Przesłanki edukacji kooperacyjnej i wychowującej  | str. 319 10. Konstruktywistyczny model nauczania  | str. 322 11. Cechy konstruktywnej edukacji  | str. 322 12. Montessoriańska pedagogia współpracy  | str. 328 13. Nie zabijajcie coacha  | str. 342 ZAKOŃCZENIE  | str. 347 BIBLIOGRAFIA  | str. 353