Rozwój nauki w biofilozofii Georges’a Canguilhema

Wielka tradycja Sorbony ucieleśnia się moim zdaniem w osobie Georges’a Canguilhema, następcy Gastona Bachelarda jako dyrektora Instytutu historii nauki i techniki uniwersytetu w Paryżu. Za granicą Francji i być może też w swoim kraju pozostaje wśród powojennych „klasyków do czytania” najbardziej niedoceniany. […] W moich oczach Georges Canguilhem jest jednym z najważniejszych historyków nauki, których wydała Europa. Charakterystyczna dla jego badań mieszanka oryginalności i precyzji była czymś unikalnym. Ogromnie mnie cieszyła znajomość z epistemologiem, wielkim naukowcem, a jednocześnie człowiekiem prawym, pełnym uczciwości i szlachetności, odważnym członkiem Ruchu Oporu. Wolf Lepenies Qu’est-ce qu’un intellectuel européen?, s. 17 Biofilozofia rozwijana przez Georges’a Canguilhema pozostaje koncepcją szerzej nieznaną, a jej autor pojawia się raczej na marginesie, gdy mowa jest o innych filozofach francuskich. Bez wątpienia znajomość poglądów Canguilhema wyjaśnia wiele zjawisk w powojennej historii intelektualnej we Francji. Jednakże i bez tego kontekstu oryginalne filozoficzne dokonania Canguilhema posiadają niezwykłą wręcz aktualność w dobie posthumanizmu, transhumanizmu i potrzeby stworzenia filozofii techniki. W tej książce staram się zrekonstruować te elementy Canguilhemowskiej koncepcji, które posłużą mi do odpowiedzi na pytanie: na czym polega i przez co jest umożliwiony rozwój nauki?

Wprowadzenie 7 Canguilhem – filozoficzny historyk nauki 11 Czy będę mówił o filozofii nauki? 14 Układ treści 16 Metoda 20 Podziękowania 22 Biografia i ścieżka intelektualna 23 Pojęcia biofilozofii 31 Jednostka i milieu 31 Życie 36 Uwagi o „filozofii życia” (Nietzsche i Bergson) 48 Technika 50 Nauka i jej prawdziwość 55 Filozofia i jej rola 59 Czym jest pojęcie? 63 Pojęcie to problem 67 Normatywność jako próba ujęcia życia w sposób ilościowy? 69 Zmiana i rozwój naukowy 73 Modele rozwoju nauki 74 Modele rekonstrukcji zmiany naukowej. Historiografia nauki 83 Ciągłość i zerwanie 84 Historia nauki, czyli czego? 88 Podsumowanie. Ontologiczne założenia historii nauki 93 Przedmiot historii nauki według Georges’a Canguilhema 97 Czym jest filozoficzna historia nauki? 97 Pojęcie jako przedmiot historii nauki 107 Ideologia naukowa 109 Ideologia? 111 Ideologia naukowa i zasady jej historycznej rekonstrukcji 113 Zastąpienie ideologii naukowej nauką 117 Pojawienie się ideologii naukowej 119 Zakończenie 121 Canguilhemowski model rozwoju nauki 121 Summary 127 Bibliografia 131 Indeks 141