Archipelagi wielkomiejskiej biedy

Książka zawiera reanalizę dokonań zespołu socjolożek i socjologów, który w latach 1992–2016 prowadził badania dotyczące biedy i wykluczenia społecznego w Łodzi, mieście o szczególnej historii, a także wyjątkowym współczesnym charakterze. Autorki opracowania prezentują historię działalności badawczego kolektywu, w skład którego wchodziły, oraz stosowane w analizach ramy teoretyczne, wiele miejsca poświęcając metodyce realizowanych przez zespół przedsięwzięć badawczych. Uwzględniając zarówno perspektywę socjohistoryczną, makrospołeczną, jak i podejście mikrosocjologiczne, przedstawiają specyfikę wielkomiejskiego ubóstwa, charakterystyczne dla niego zjawiska, mechanizmy i procesy oraz realia życia w zubożałych sąsiedztwach. Opisują funkcjonowanie instytucji realizujących zadania polityki społecznej w „enklawach biedy”. Wskazują na aplikacyjne rezultaty badań w postaci programów kształcenia dla studentek i studentów pracy socjalnej i socjologii na Uniwersytecie Łódzkim oraz curriculów edukacyjnych przeznaczonych dla osób zatrudnionych w instytucjach i organizacjach pomocowych. W aneksach umieszczono przykłady narzędzi badawczych stosowanych w pracach zespołu. Książka może wzbudzić zainteresowanie nie tylko naukowczyń i naukowców zajmujących się kwestiami społecznymi czy osób zainteresowanych metodologią nauk społecznych, lecz także kadr odpowiedzialnych za kształtowanie polityki społecznej oraz praktyków i praktyczek szeroko rozumianej profesjonalnej pomocy.

Wprowadzenie 11 Część I. Historia, teoria, metodologia 31 Rozdział I. Zarys historii „biednej” Łodzi. Historia łódzkiego ośrodka badań nad ubóstwem 33 Słowo o skomplikowanej historii (biednej) Łodzi 33 Łódź i województwo łódzkie a początki transformacji systemowej 1989 r. 59 Tradycje łódzkiej socjologii a „Łódzka Szkoła Badań nad Biedą i Pomocą Społeczną” 65 Rozdział II. „Nie ma dobrego języka, którym da się mówić o biedzie” – inspiracje i stanowisko teoretyczne łódzkiego zespołu ośrodka badań nad ubóstwem 77 Wczesne konceptualizacje biedy i marginalizacji społecznej 78 Współczesne koncepcje biedy utrwalonej oraz przestrzennego wymiaru ubóstwa. Od Myrdala i Lewisa do Wacquanta 83 Koncepcje wykluczenia społecznego 90 Koncepcje dotyczące biograficznych i tożsamościowych aspektów biedy 91 Objaśnianie biedy – podstawowe ustalenia definicyjne i ramy konceptualne łódzkiego ośrodka badań nad ubóstwem 92 Rozdział III. „Odkrywamy karty”, czyli jak badaliśmy biedę 105 Analiza danych zastanych – aktów prawnych, dokumentów strategicznych władz centralnych i samorządowych, dokumentów oraz archiwów instytucji publicznych i organizacji pozarządowych 107 Analizy dostępnych danych statystycznych i ich wykorzystanie 109 Mapy i inwentaryzacje enklaw biedy 113 Wywiady kwestionariuszowe 116 Wywiady grupowe i fokusowe 122 Pogłębione wywiady indywidualne 125 Wywiady biograficzne 127 Badania jakościowe i ilościowe z udziałem dzieci 129 Metodologiczno-etyczne problemy badań nad biedą i wykluczeniem społecznym 131 Część II. Podstawowe ustalenia łódzkiego ośrodka badań nad ubóstwem. Reperkusje praktyczne 147 Rozdział IV. Przestrzenie – procesy społeczne w zubożałych sąsiedztwach 149 Dynamika powstawania i przemian „enklaw biedy” w wielkim mieście 149 Życie codzienne „enklaw biedy” 157 Rozdział V. Ludzie – mikrosocjologia ubóstwa 165 Bieda w przebiegu życia – temporalne aspekty ubóstwa 165 Biograficzny wymiar ubóstwa: dzieciństwo – dorosłość – starość w enklawach biedy 167 Bieda a procesy tożsamościowe – stygmatyzująca praca nad tożsamością 195 Międzygeneracyjna transmisja biedy 198 Rozdział VI. Instytucje – działania instytucji i organizacji pomocowych w środowiskach biedy utrwalonej 205 Inwentaryzacja działań instytucji i organizacji 206 Bariery w działaniach instytucji i organizacji pomocowych 218 Lokalny system integracji społecznej 222 Rozdział VII. Akademia, praktyka, edukacja 227 Socjologia zaangażowana i więzi współpracy 227 Od badań do systemu kształcenia 231 Działania popularyzatorskie 239 Zakończenie 243 Posłowie. Rola przypadków w kształtowaniu i rozwoju łódzkiego zespołu badań nad biedą i pomocą społeczną – Wielisława Warzywoda-Kruszyńska 247 Bibliografia 257 Aneksy 289 Aneks I. Zespół „Łódzkiej Szkoły Badań nad Biedą i Pomocą Społeczną” 289 Aneks II. Książki opublikowane w ramach „Łódzkiej Szkoły Badań nad Biedą i Pomocą Społeczną” i raporty z projektu WZLOT 293 Aneks III. Lista poszukiwanych informacji w family life histories w projektach „Bieda – historie życia” oraz „Formy ubóstwa i ich przestrzenne rozmieszczenie na terenie Łodzi” 296 Aneks IV. Dyspozycje do wywiadu swobodnego w projekcie PROFIT 302 Aneks V. Kwestionariusz opisu miasta – projekt WZLOT 303 Aneks VI. Scenariusz zogniskowanego wywiadu grupowego na temat biedy dzieci w wybranych enklawach w Łodzi 313 Aneks VII. Kwestionariusz ankiety do badań z udziałem szóstoklasistów, wersja dla dziewcząt – projekt WZLOT 316 Aneks VIII. Dyspozycje do wywiadu swobodnego z szóstoklasistami – projekt WZLOT 332