Wczesne rodzicielstwo - zagrożenie czy szansa?

W publikacji zostały przedstawione biografie i sytuacje życiowe młodych dorosłych, którzy zostali rodzicami jako nastolatkowie oraz mieszkają i wychowują swoje dzieci na terenie łódzkich enklaw biedy. Autorka analizuje stan, procesy i wymiary wykluczenia społecznego, a także społecznej integracji zachodzące w badanej zbiorowości oraz działania służb społecznych wobec młodych rodziców ze zdegradowanych społecznie i ekonomicznie obszarów miasta. Odpowiada na pytanie, czy wczesne macierzyństwo i ojcostwo osób doświadczających biedy i wykluczenia społecznego w dzieciństwie i adolescencji stanowi jedynie zdrożenie, tj. czynnik ryzyka kontynuacji ubóstwa i ekskluzji w kolejnej (dorosłej) fazie życia, czy też może oznacza szansę - czynnik ich społecznej integracji. Książka jest skierowana do socjologów, pedagogów i badaczy życia społecznego, a także pracowników instytucji pomocowych i organizacji i pozarządowych zajmujących się pracą socjalną oraz specjalistów pracujących profesjonalnie z młodymi ludźmi z zaniedbanych społecznie środowisk.

Wstęp 9 Podziękowania 13 Rozdział 1. Nastoletnie rodzicielstwo a wykluczenie społeczne 15 1.1. Czynniki ryzyka nastoletniego rodzicielstwa 18 1.2. Nastoletnie rodzicielstwo jako zagrożenie – droga do wykluczenia społecznego 21 1.3. Nastoletnie rodzicielstwo jako szansa – droga do integracji społecznej (krytyczny nurt badań nad nastoletnim rodzicielstwem) 29 Rozdział 2. Koncepcja wykluczenia społecznego 49 2.1. Historia, teoretyczne źródła i znaczenie pojęcia „wykluczenie społeczne” 50 2.2. Stosowanie koncepcji wykluczenia społecznego w naukach społecznych i działaniach z zakresu polityki społecznej – argumenty „za” i „przeciw” 60 2.3. Wykluczenie społeczne a ubóstwo i bezrobocie 67 2.4. Dyskursy wykluczenia społecznego 71 Rozdział 3. Nota metodologiczna 75 3.1. Badania nad nastoletnim rodzicielstwem jako moduł w projekcie WZLOT 75 3.2. Łódzkie enklawy biedy jako teren badań nad nastoletnim rodzicielstwem 78 3.3. Ramy teoretyczno-analityczne 81 3.4. Zastosowane narzędzia badawcze 87 3.5. Organizacja i realizacja badań terenowych, napotkane trudności, dylematy etyczne 89 3.5.1. Badania z udziałem młodych rodziców 89 3.5.2. Badania z udziałem ekspertów 99 Rozdział 4. Nastoletnie macierzyństwo w łódzkich enklawach biedy 101 4.1. Przed narodzinami dziecka – dzieciństwo i adolescencja przyszłych nastoletnich matek 102 4.2. Stawanie się matką: ciąża, poród, pierwsze doświadczenia rodzicielstwa 109 4.3. Być (nastoletnią) matką w łódzkiej enklawie biedy – sytuacja badanych kobiet po narodzinach dziecka 116 4.3.1. Między rodziną a państwem – nieformalne i instytucjonalne źródła wsparcia 116 4.3.2. Sytuacja mieszkaniowa młodych matek 129 4.3.3. Wczesne macierzyństwo a edukacja 136 4.3.4. Wczesne macierzyństwo a praca 141 4.3.5. Zdrowie młodych matek i ich dzieci 147 4.3.6. Czas wolny i rozrywka 149 4.4. Znaczenie wczesnego macierzyństwa – ocena uczestniczek badań 151 4.5. Przyszłość dzieci w wyobrażeniach badanych kobiet 156 4.6. Podsumowanie 158 Rozdział 5. Nastoletnie ojcostwo w łódzkich enklawach biedy 173 5.1. Przed narodzinami dziecka – dzieciństwo i adolescencja przyszłych nastoletnich ojców 174 5.2. Stawanie się ojcem: ciąża partnerki, przygotowania do porodu, pierwsze doświadczenia rodzicielstwa 183 5.3. Być (nastoletnim) ojcem w łódzkiej enklawie biedy: sytuacja badanych mężczyzn po narodzinach dziecka 187 5.3.1. Pieniądze przede wszystkim: działalność zarobkowa 187 5.3.2. Sytuacja materialna młodych ojców – ubóstwo? 193 5.3.3. Sytuacja mieszkaniowa badanych mężczyzn 195 5.3.4. (Nie)dbałość o zdrowie 199 5.3.5. Poza oddziaływaniem instytucji pomocowych 202 5.3.6. Ojcostwo a relacje z bliskimi 205 5.3.7. Czas wolny młodych ojców i ich rodzin 209 5.4. Znaczenie wczesnego ojcostwa – ocena uczestników badań 213 5.5. Przyszłość dzieci w wyobrażeniach badanych mężczyzn 218 5.6. Podsumowanie 220 Rozdział 6. Nastoletnie rodzicielstwo w łódzkich enklawach biedy w opiniach ekspertów 229 6.1. Charakterystyka zjawiska nastoletniego macierzyństwa 231 6.2. Przyczyny nastoletniego macierzyństwa 233 6.3. Charakterystyka nastoletnich matek 236 6.4. Konsekwencje wczesnego macierzyństwa 245 6.5. Nastoletni ojcowie 251 6.6. Bariery instytucjonalnego wsparcia dla nastoletnich matek 252 6.7. Proponowane rozwiązania w zakresie instytucjonalnego wsparcia nastoletnich matek i ich rodzin 255 6.8. Podsumowanie 259 Zakończenie 263 Aneksy 271 Aneks 1: Charakterystyka uczestniczek badania – młodych matek 272 Aneks 2: Charakterystyka uczestników badania – młodych ojców 276 Aneks 3: Charakterystyka uczestników badania – ekspertów 278 Aneks 4: Nastoletnie rodzicielstwo w Europie i w Polsce – dane statystyczne 280 Bibliografia 285