Opieka nad noworodkiem urodzonym przedwcześnie

1. Przedwczesne narodziny jako problem medyczny, rodzinny i społeczny – Klaudia Pałucka, Agnieszka Bałanda-Bałdyga 1 1.1 Definicja i podział wcześniactwa 2 1.2. Etiologia i czynniki ryzyka porodu przedwczesnego 3 1.3. Profilaktyka porodu przedwczesnego 4 1.4. Postępowanie terapeutyczne w sytuacji zagrażającego porodu przedwczesnego 5 1.5. Sposób ukończenia ciąży w sytuacji porodu przedwczesnego 6 1.6. Konsekwencje zdrowotne przedwczesnych narodzin dla dziecka 7 1.7. Problemy psychospołeczne rodzin wcześniaków 9 1.8. Wsparcie jako element opieki nad rodzicami wcześniaka 11 2. Organizacja pracy położnej/pielęgniarki na oddziale intensywnej terapii noworodka – Agnieszka Skurzak 15 2.1. Organizacja opieki nad noworodkiem w skali regionalnej 16 2.2. Wyposażenie oddziału intensywnej terapii noworodka 19 2.3. Podsumowanie 21 3. Noworodek urodzony przed fizjologicznym terminem porodu – odrębności anatomiczne i fizjologiczne – Monika Wójtowicz-Marzec 23 3.1. Definicje 23 3.2. Odrębności w zakresie termoregulacji u wcześniaków 24 3.3. Monitorowanie ciepłoty ciała u wcześniaków 24 3.4. Odrębności w zakresie układu krążenia u wcześniaków 27 3.5. Odrębności w zakresie układu oddechowego u wcześniaków 31 3.6. Odrębności w zakresie układu nerwowego u wcześniaków 33 3.7. Odrębności w zakresie układu pokarmowego u wcześniaków 40 3.8. Odrębności w zakresie układu moczowego u wcześniaków 42 3.9. Odrębności w zakresie układu endokrynnego u wcześniaków 43 3.10. Odrębności w zakresie systemu immunologicznego u wcześniaków 45 3.11. Odrębności w zakresie narządów zmysłu u wcześniaków 46 4. Zasady postępowania podczas porodu i bezpośrednio po urodzeniu z noworodkiem urodzonym przedwcześnie – Agnieszka Skurzak, Agnieszka Bień 49 4.1. Postępowanie na sali porodowej przed porodem 49 4.2. Postępowanie bezpośrednio po porodzie 51 4.3. Transport wcześniaka 55 5. Ocena stopnia dojrzałości i stanu noworodka urodzonego przedwcześnie – Monika Wójtowicz-Marzec 59 5.1. Definicje 59 5.2. Ocena wieku ciążowego 60 5.3. Skala Apgar 61 5.4. Pomiary antropometryczne 62 5.5. Ocena stopnia dojrzałości 63 Skala Dubowitza 63 Nowa skala Ballard 69 5.6. Ocena stopnia stanu zagrożenia życia u noworodków przedwcześnie urodzonych 73 Skala SNAP 73 Skala CRIB 73 5.7. Ocena zachowania noworodka przedwcześnie urodzonego 77 6. Opieka nad noworodkiem urodzonym przedwcześnie, przebywającym na Oddziale Intensywnej Terapii Noworodka – Katarzyna M. Kanadys, Magdalena Dziurka, Anna B. Pilewska-Kozak 79 6.1. Przyjęcie noworodka na oddział wcześniaków 79 6.2. Obserwacja i pielęgnowanie wcześniaka w kolejnych dobach życia 81 6.3. Pielęgnowanie skóry noworodka niedojrzałego 82 Mycie wcześniaka 83 Kąpiel wcześniaka 84 Przewijanie wcześniaka 84 Utrzymanie optymalnej temperatury ciała 85 Pielęgnowanie kikuta pępowinowego (tzw. sucha pielęgnacja) 85 Stosowanie środków opatrunkowych i dezynfekcyjnych 86 6.4. Szczepienia ochronne u noworodka urodzonego przedwcześnie 87 6.5. Badania przesiewowe wykonywane u wcześniaka 89 6.6. Opieka nad wcześniakiem w inkubatorze 91 6.7. Udział matki/rodziców w opiece nad noworodkiem urodzonym przedwcześnie – wykorzystanie metody kangurowania 93 7. Opieka nad wcześniakiem wymagającym wsparcia oddechowego w systemie wentylacji nieinwazyjnej – Agnieszka Bałanda-Bałdyga, Elżbieta Iłendo 99 7.1. Zastosowanie wentylacji nieinwazyjnej (CPAP) w sali porodowej 101 7.2. Wentylacja nieinwazyjna 103 7.3. Opieka nad noworodkiem wymagającym nieinwazyjnego wsparcia oddechowego z dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych 109 Przygotowanie stanowiska i sprzętu 109 Podłączenie noworodka do aparatu 111 Monitorowanie stanu noworodka w okresie stosowania nieinwazyjnego wsparcia oddechowego 112 Pielęgnacja okolic nozdrzy i twarzy wcześniaka 114 Pozycjonowanie noworodka podczas zastosowania wentylacji nieinwazyjnej 116 Pielęgnacja i toaleta dróg oddechowych 117 Ochrona przed zakażeniami 118 Karmienie w czasie prowadzenia wentylacji nieinwazyjnej 118 Postępowanie przy znacznym niepokoju dziecka 120 Wspieranie więzi rodziców z dzieckiem w czasie prowadzenia wentylacji nieinwazyjnej 121 7.4. Kaniule nosowe z wysokim przepływem gazów 121 Zasady bezpiecznego stosowania wsparcia oddechowego w systemie HFNC 122 Opieka nad noworodkiem wymagającym wsparcia w systemie HFNC 123 7.5. Uwalnianie wcześniaka z wentylacji nieinwazyjnej 124 Zadania pielęgniarki/położnej w procesie uwalniania z wentylacji nieinwazyjnej nCPAP 125 8. Odżywianie noworodka przedwcześnie urodzonego, w tym rozwój umiejętności jedzenia – Katarzyna M. Kanadys, Anna B. Pilewska-Kozak 127 8.1. Zapotrzebowanie energetyczne i płynowe noworodka przedwcześnie urodzonego 127 8.2. Odżywianie pozajelitowe (parenteralne) 131 Rodzaje wkłuć stosowanych w odżywianiu pozajelitowym) 132 8.3. Monitorowanie żywienia parenteralnego 134 Powikłania odżywiania pozajelitowego 134 8.4. Minimalne żywienie enteralne 136 8.5. Odżywianie dożołądkowe (enteralne) 137 8.6. Karmienie wcześniaka naturalnym pokarmem kobiecym 141 8.7. Karmienie wcześniaka piersią 145 8.8. Karmienie wcześniaka metodami alternatywnymi 147 8.9. Zasady suplementacji u wcześniaków 149 8.10. Ocena rozwoju umiejętności jedzenia u noworodka urodzonego przedwcześnie 152 9. Opieka nad noworodkiem urodzonym przedwcześnie z wybranymi problemami klinicznymi – Monika Wójtowicz-Marzec 159 9.1. Definicje 159 9.2. Niedotlenienie okołoporodowe 160 Zakres opieki położnej nad noworodkiem przedwcześnie urodzonym z objawami niedotlenienia okołoporodowego 163 9.3. Krwawienia okołokomorowe i dokomorowe 163 9.4. Urazy okołoporodowe skóry i tkanki podskórnej 170 9.5. Urazy kończyn 171 9.6. Urazy nerwów rdzeniowych i szyi 173 9.7. Drgawki noworodków urodzonych przedwcześnie 179 9.8. Zespół zaburzeń oddychania 182 Opieka nad pacjentem z zespołem zaburzeń oddychania 184 9.9. Dysplazja oskrzelowo-płucna 185 9.10. Przetrwały przewód tętniczy 188 9.11. Martwicze zapalenie jelit 190 9.12. Hiperbilirubinemia 194 Przyczyny nasilonej żółtaczki w okresie noworodkowym 195 Leczenie żółtaczki okresu noworodkowego 198 9.13. Transfuzja wymienna 203 Procedura transfuzji wymiennej 203 Powikłania transfuzji wymiennej 204 Albuminy w hiperbilirubinemii 205 9.14. Zaburzenia gospodarki węglowodanowej 205 Hipoglikemia 205 Metody oznaczania stężenia glukozy we krwi noworodka 209 Hiperglikemia 210 9.15. Zaburzenia gospodarki wapniowej 213 Hipokalcemia 214 Hiperkalcemia 215 10. Udział położnej/pielęgniarki w monitorowaniu czynności życiowych u noworodka urodzonego przedwcześnie – Agnieszka Bałanda-Bałdyga, Aleksandra Matczak, Katarzyna M. Kanadys, Anna B. Pilewska-Kozak 217 10.1. Monitorowanie ciepłoty ciała 218 10.2. Częstość akcji serca 221 10.3. Liczba oddechów 222 10.4. Pulsoksymetria 223 10.5. Przezskórny pomiar prężności gazów oddechowych 224 10.6. Ciśnienie tętnicze krwi 225 10.7. Nowoczesne metody monitorowania 230 10.8. Kontrola diurezy 236 10.9. Monitorowanie badań laboratoryjnych 237 Morfologia krwi i układ krzepnięcia 238 Glikemia 239 Elektrolity 239 Ocena prężności gazów – gazometria 240 Monitorowanie poziomów bilirubiny 242 11. Opieka nad noworodkiem z wadami wrodzonymi wymagającymi interwencji chirurgicznej – Ewelina Malinowska, Jakub Malinowski 245 11.1. Przyjęcie noworodka z wadą wrodzoną na OION 245 11.2. Pielęgnowanie noworodka z wadą 251 11.3. Wrodzona przepuklina przeponowa 258 Definicja 258 Podział 260 Przyczyny 260 Diagnostyka 263 Postępowanie lecznicze 263 Postępowanie pielęgnacyjne 268 11.4. Wytrzewienie 273 Definicja 273 Podział 274 Przyczyny 274 Diagnostyka 275 Postępowanie lecznicze 276 Postępowanie pielęgnacyjne u noworodka z wytrzewieniem 278 11.5. Niedrożność przełyku 281 Definicja 281 Podział 281 Przyczyny 282 Diagnostyka 284 Postępowanie lecznicze 284 Postępowanie pielęgnacyjne 286 11.6. Przepuklina pępowinowa 292 Definicja 292 Podział 292 Przyczyny 294 Diagnostyka 295 Postępowanie lecznicze 296 Postępowanie pielęgnacyjne 299 11.7. Wrodzone wady serca 301 Definicja 301 Podział 302 Przyczyny 305 Diagnostyka 305 Postępowanie lecznicze 305 Postępowanie pielęgnacyjne 306 11.8. Atrezja nozdrzy tylnych 310 Definicja 310 Podział 310 Przyczyny 311 Diagnostyka 311 Postępowanie lecznicze 312 Postępowanie pielęgnacyjne 314 11.9. Rozszczep wargi i/lub podniebienia 315 Definicja 315 Podział 316 Przyczyny 318 Diagnostyka 319 Postępowanie lecznicze 319 Postępowanie pielęgnacyjne 321 11.10. Zarośnięcie odbytu 324 Definicja 324 Podział 325 Przyczyny 326 Diagnostyka 326 Postępowanie lecznicze 327 Postępowanie pielęgnacyjne 329 Podsumowanie 332 12. Opieka nad noworodkiem urodzonym przed fizjologicznym terminem porodu ukierunkowana na jego rozwój – Wioletta Cedrowska-Adamus 335 12.1. Modyfikacja środowiska oddziału intensywnej terapii 336 Hałas 336 Światło 339 Smak i zapach 341 Dostarczanie pozytywnych doświadczeń chemosensorycznych 342 Pozycjonowanie 342 12.2. Obserwacja zachowania noworodka 345 12.3. Opieka ukierunkowana na rodzinę 347 12.4. Podsumowanie 351 13. Opieka nad noworodkiem poddanym hipotermii leczniczej – Elżbieta Kozioł 353 13.1. Kryteria włączenia do procedury chłodzenia 354 13.2. Elektroencefalogram 356 13.3. Kryteria wyłączenia z hipotermii terapeutycznej 358 13.4. Chłodzenie pasywne 359 13.5. Postępowanie z noworodkiem w trakcie hipotermii kontrolowanej 360 Zalecenia ogólne 360 Wdrażanie procedury chłodzenia 361 Selektywne chłodzenie głowy 361 Hipotermia całego ciała 363 13.6. Opieka nad dzieckiem 363 13.7. Schemat opieki pielęgniarskiej 365 Przygotowanie do procedury hipotermii 365 Wprowadzanie noworodka w stan hipotermii i opieka w czasie chłodzenia 365 Ponowne ogrzewanie (po 72 h) 366 Postępowanie ze sprzętem po zakończeniu procedury chłodzenia 367 13.8. Żywienie w czasie hipotermii terapeutycznej 367 13.9. Opieka rodzicielska 368 14. Opieka nad noworodkiem z wdrożoną procedurą krążenia pozaustrojowego (ECMO) – Aleksandra Matczak, Paulina Szydłowska-Pawlak 371 14.1. Wykorzystanie metody ECMO w terapii noworodka 371 Budowa układu ECMO 371 Zasada działania pozaustrojowego utlenowania błonowego 372 14.2. Wskazania do wsparcia terapii u noworodków wg ELSO 375 14.3. Przeciwwskazania do wdrożenia procedury ECMO u noworodka wg ELSO 376 14.4. Powikłania stosowania ECMO u noworodków 377 14.5. Terapia noworodka podczas wspomagania ECMO – opieka pielęgniarska 378 14.6. Plan opieki specjalistycznej związany z procedurą ECMO 380 14.7. Podsumowanie i kierunki zmian w Polsce 382 15. Resuscytacja noworodka urodzonego przedwcześnie w zależności od stanu klinicznego – Magdalena Tomaszewska 385 15.1. Przewidywanie resuscytacji noworodka 386 15.2. Przygotowanie stanowiska i sprzętu do resuscytacji 388 15.3. Obecność wyszkolonego i doświadczonego zespołu oraz właściwa komunikacja w zespole 396 15.4. Algorytm resuscytacji 397 16. Farmakoterapia i leczenie krwią na Oddziale Intensywnej Terapii Noworodka – Monika Wójtowicz-Marzec 413 16.1. Farmakokinetyka leków 413 I etap – absorpcja 413 II etap – dystrybucja leków 414 III etap – metabolizm leku 414 IV etap – wydalanie leków 415 16.2. Monitorowanie stężenia leku w surowicy 415 16.3. Zasady podawania leków w praktyce położnej/pielęgniarki 418 16.4. Podawanie leków drogą dożylną 418 Przygotowanie do podania wlewu dożylnego 419 Powikłania terapii dożylnej 419 16.5. Podawanie leków drogą przewodu pokarmowego 421 16.6. Podawanie leków do dróg oddechowych 421 16.7. Podawanie leków doodbytniczo 422 16.8. Leczenie krwią 422 Transfuzja krwi bez próby zgodności 423 Czas przetaczania preparatów krwi 425 Postępowanie po przetoczeniu 425 Dokumentacja medyczna dotycząca przetoczeń 425 Transfuzja w przypadkach pilnych 426 Obserwacja noworodka w kierunku powikłań poprzetoczeniowych 426 17. Percepcja bólu u noworodka urodzonego przedwcześnie, sposoby jego monitorowania i łagodzenia – Agnieszka Bałanda-Bałdyga, Magdalena Dziurka 429 17.1. Źródła bólu u dzieci 431 17.2. Odległe następstwa przewlekłej stymulacji bólowej 433 17.3. Podział bólu występującego u noworodków 433 17.4. Niefarmakologiczne metody łagodzenia bólu u noworodków 434 17.5. Narzędzia służące do oceny bólu noworodka 437 18. Wczesna interwencja fizjoterapeutyczna jako element kompleksowej opieki nad noworodkiem urodzonym przed fizjologicznym terminem porodu – Roksana Malak 445 18.1. Skale oceny zachowania noworodków 445 NICU Network Neurobehavioral Scale 445 Skala oceny zachowania noworodków wg Brazeltona 446 Assessment of Preterm Infants’ Behavior 447 18.2. Ocena ruchów globalnych 448 18.3. Pozycjonowanie 449 18.4. Dbałość o zmysły czyli sensomotoryka 457 Wzrok 457 Słuch 458 Węch 459 Dotyk 460 Układ przedsionkowy 461 18.5. Proste wspomagania 462 19. Wyzwania etyczne i prawne w opiece nad noworodkiem urodzonym przedwcześnie – Beata B. Dobrowolska 471 19.1. Kierunki rozważań etycznych 472 19.2. Rekomendacje etyczne dotyczące intensywnej terapii noworodków urodzonych przedwcześnie 476 19.3. Decyzja dotycząca opieki paliatywnej i wdrożenie etyki troski 477 20. Komunikacja interpersonalna w OION-ie jako element profesjonalnej opieki nad noworodkiem urodzonym przedwcześnie – Monika Buczek 481 20.1. Kompetencja komunikacyjna 482 20.2. Trudności po stronie personelu wpływające na jakość komunikacji 483 20.3. Trudności po stronie rodziców wpływające na jakość komunikacji 487 20.4. Aktywne słuchanie jako ważny element komunikacji z rodzicami 489 20.5. Komunikacja z rodzicami w obliczu śmierci dziecka 490 20.6. Komunikacja w zespole terapeutycznym 495 21. Przygotowanie rodziców do opieki nad noworodkiem urodzonym przedwcześnie w środowisku domowym – Katarzyna M. Kanadys, Karolina Landos, Magdalena Dziurka, Anna B. Pilewska-Kozak 499 21.1. Opieka nad wcześniakiem w domu 501 Pielęgnacja skóry wcześniaka w domu 501 Karmienie wcześniaków po wypisie 502 21.2. Szczepienia 505 21.3. Monitorowanie oddechu 505 21.4. Profilaktyka zespołu nagłego zgonu niemowląt 506 21.5. Odporność 507 Materiały multimedialne 511 Skorowidz 515