Od inkunabułów do pierwszych gramatyk

W kulturze piśmienniczej Słowian południowych, przede wszystkim Bułgarów, okres rozpoczynający się od schyłku XV wieku i obejmujący wieki XVI i XVII jest postrzegany często jako etap zapowiadający dobę przednarodową czasów nowożytnych. Wiąże się to w szczególności ze stopniowym zastąpieniem wielowiekowej tradycji rękopiśmiennej rozwijającą się wtedy cyrylicką książką drukowaną, która – po inkunabułach krakowskich i czarnogórskich – była wydawana w takich ośrodkach, jak: Tărgoviște, Praga, Wenecja, serbskie klasztory, Wilno, a także Moskwa, Zabłudów, Lwów, Ostróg i wiele innych. Badanie starodruków słowiańskich łączy się ściśle z opisem procesów, które zdeterminowały powstanie nowożytnych języków literackich obszaru Slavia Orthodoxa, w tym – z wpływem wspólnego dla prawosławnych Słowian liturgicznego języka cerkiewnosłowiańskiego, podlegającego wówczas coraz silniejszej normalizacji i kodyfikacji. Niniejsza książka stanowi propozycję spojrzenia na złożoną i wieloaspektową problematykę tego okresu z perspektywy historyka języka.

Wstęp 10 Rozdział I. Język cerkiewnosłowiański i jego wpływ na bułgarski: koncepcje opisu i interpretacji 18 Podstawowe problemy definicyjne i terminologiczne 18 Ważniejsze opracowania leksykograficzne i gramatyczne 25 Wybrane teoretyczno-metodologiczne modele opisu języka cerkiewnosłowiańskiego 28 Język i wpływ cerkiewnosłowiański w opracowaniach bułgarystycznych 36 Rozdział II. Inkunabuły i starodruki cyrylickie: zagadnienia taksonomii i nomenklatury 58 Uwagi terminologiczne i problemy systematyzacyjne 58 Ogólna charakterystyka bazy źródłowej i stanu jej opisu 66 Teksty anagraficzne w paleotypach 75 Klasyfikacja i periodyzacja paleotypów bułgarskich 80 Rozdział III. Południowosłowiańska paleotypia cyrylicka w XVI w : podstawowe tradycje i konteksty źródłowe 88 Inkunabulistyka głagolicka (1483–1496) 88 Krakowskie inkunabuły cyrylickie (1491–1493) 93 Cetyńskie inkunabuły cyrylickie (1494–1495) 97 Paleotypia rumuńsko-bułgarska: I etap (1508–1512) 100 Paleotypia cyrylicka w Wenecji (1519–1638) 104 – Božidar Vuković (1519–1521, 1536–1540) 105 – Vicenzo Vuković (1546–1547, 1554–1561) 108 – Stefan Marinović (1561–1563) 110 – Jakow z miejscowości Kamena Reka, Jerolim Zagurović, Jakow Krajkow (1566–1572) 111 – Stefan Paštrović, hieromnich Sawa, Giovanni Antonio Rampazetto (1597) 113 – Bartolomeo, Marco i Bartol Ginammi (1638) 114 Paleotypia serbska (1519–1566) 116 – Typografie rodu Ljubaviciów (1519–1523) 116 – Serbskie drukarnie klasztorne (1537–1566) 118 – – Rujno (1537) 118 – – Gračanica (1539) 120 – – Mileševa (1544–1546, 1557) 121 – – Belgrad, Mrkšina Crkva (1552, 1562–1566) 123 Paleotypia rumuńsko-bułgarska: II etap (1545–1554) 126 – Dimitrije Ljubavić (1545–1547) 126 – Filip Pictor Moldoveanu (Mołdawianin) (1544–1554) 127 Paleotypia rumuńsko-bułgarska: III etap (1557–1588) 128 – Diakon Coresi (1557–1583) 129 – Diak Lorinţ (1567–1579) 132 – Hieromnich Lavrentie (1582) 133 – Diakon Şerban (1582–1588) 134 Wschodniosłowiańska paleotypia cyrylicka - charakterystyka ramowa 135 Podsumowanie 144 Bibliografia 152 Katalogi i opisy inkunabułów i paleotypów 152 Pozostałe opracowania 156 Wykaz wydań tekstów źródłowych 190 Wydanie zbiorcze 190 Wydania pojedynczych zabytków 191 Aneks. Teksty anagraficzne (przedmowy, posłowia i kolofony) z południowosłowiańskich cyrylickich inkunabułów i starodruków w przekładzie na język polski 200 Inkunabuły Szwajpolta Fiola (Kraków) 202 Inkunabuły Ðurđa Crnojevicia (Cetinje) 202 Starodruki mnicha Makarije (Târgoviște) 205 Starodruki Božidara Vukovicia (Wenecja) 207 Starodruki Vicenza Vukovicia (Wenecja) 222 Starodruki Stefana Marinovicia (Wenecja) 225 Starodruki Jakowa z miejscowości Kamena Reka, Jerolima Zagurovicia i Jakowa Krajkowa (Wenecja) 229 Starodruki Stefana Paštrovicia, hieromnicha Sawy i Giovanniego Antonia Rampazetto (Wenecja) 233 Starodruki Bartolomea, Marca i Bartola Ginammi (Wenecja) 234 Starodruki rodu Ljubaviciów (Goražde) 236 Starodruki serbskich drukarń klasztornych (Rujno, Gračanica, Mileševa, Belgrad, Mrkšina Crkva) 241 Starodruki Dimitrije Ljubavicia (Târgovişte) 248 Starodruki diakona Coresiego (Braşov, Târgoviște, Sebeş) 250 Starodruki diaka Lorinţa (Braşov, Alba Iulia) 259 Starodruki hieromnicha Lavrentie (Bukareszt) 260 Starodruki diakona Şerbana (Braşov) 260 Резюме 262 Summary 266 Od Redakcji 268