HR compliance. Skuteczne wykrywanie nadużyć i zachowań niepożądanych

HR compliance jest to system działań pracodawcy i jego upoważnionych przedstawicieli lub struktur stworzony w celu kontroli przestrzegania prawa. Dotyczy obszarów związanych z pracownikami, w których członkowie organizacji mogą być zarówno sprawcami, jak i ofiarami naruszeń. Według autorów efektywne działania kontrolne powinny uwzględniać: • zapobieganie zachowaniom niepożądanym, takim jak mobbing, dyskryminacja czy molestowanie seksualne; • procedury przyjmowania i rozpatrywania zgłoszeń naruszeń prawa przez pracowników; • przestrzeganie przez pracodawcę praw pracowników. W publikacji omówiono zagadnienia takie jak: • odpowiedzialność członków zarządu; • zmniejszanie ryzyka związanego z wykorzystaniem technologii systemów rozproszonych; • cyberbezpieczeństwo cyfrowych kanałów zarządzania zgłoszeniami; • przykłady dobrych praktyk w zakresie tworzenia i implementacji systemów whistleblowingowych w Polsce. Dzięki lekturze książki czytelnik dowie się, jak krok po kroku stworzyć system HR compliance, aby był oparty na właściwych regulacjach oraz miał praktyczne zastosowanie. Publikacja przeznaczona jest zarówno dla pracowników i menedżerów działów HR, jak i dla prawników oraz specjalistów do spraw compliance. Zainteresuje również przedstawicieli kadry kierowniczej. „Zdecydowanie wartościowe jest połączenie idei przestrzegania norm i zasad z aktywnością działów HR i szerzej – z aktywnością pracodawców i kadry kierowniczej w dziedzinie zarządzania. Niektóre książki dostępne na rynku, w sposób zapewne niezamierzony, utrwalają podział na tak zwany miękki i twardy HR. W dzisiejszych realiach zarządzania biznesem, w świecie norm i standardów oraz coraz szybciej postępujących zmian, podejście holistyczne jest wysoce wskazane. I właśnie to podejście wybrzmiewa w niniejszej publikacji”. Jarosław Marciniak

Wykaz najważniejszych skrótów | str. 11 Wstęp | str. 13 Czym jest compliance? | str. 14 Filary HR compliance | str. 15 Znaczenie HR compliance | str. 16 Rozdział I Odpowiedzialność członków zarządu | str. 19 Zarząd – spiritus movens firmy | str. 19 Kodeks karny – lektura obowiązkowa | str. 21 Kodeks spółek handlowych – zagadka należytej staranności | str. 24 Kodeks pracy | str. 25 Projekt ustawy – nowe podstawy odpowiedzialności | str. 26 Odpowiedzialność cywilnoprawna członków zarządu | str. 27 Trzy małpki a odpowiedzialność członków zarządu | str. 28 Rozdział II Pierwszy filar – eliminacja zachowań naruszających prawa pracowników | str. 30 Niedopuszczanie do mobbingu i dyskryminacji przez eliminację zachowań niepożądanych | str. 30 1.1. Prawidłowe identyfikowanie zachowań niepożądanych | str. 30 1.1.1. Zasada równego traktowania w zatrudnieniu. Dyskryminacja. Charakterystyka pojęcia „dyskryminacja” | str. 31 1.1.2. Rodzaje dyskryminacji. Kryteria dyskryminacyjne | str. 33 1.1.3. Molestowanie jako szczególny przejaw dyskryminacji | str. 35 1.1.4. Przykłady nierównego traktowania w zatrudnieniu | str. 37 1.1.5. Mobbing  | str. 40 1.1.5.1. Definicja mobbingu | str. 40 1.1.5.2. Przesłanki mobbingu | str. 41 1.1.5.2.1. Działanie dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu | str. 41 1.1.5.2.2. Nękanie lub zastraszanie | str. 42 1.1.5.2.3. Uporczywość i długotrwałość | str. 43 1.1.5.2.4. Cel: poniżanie, ośmieszanie, odizolowanie lub wyeliminowanie z zespołu | str. 45 1.1.5.2.5. Skutek: zaniżona ocena przydatności zawodowej | str. 48 1.1.6. Zachowania niepożądane niebędące mobbingiem i dyskryminacją | str. 49 Obowiązki pracodawcy w zakresie przeciwdziałania mobbingowi, dyskryminacji i innym zachowaniom niepożądanym w zakładzie pracy | str. 55 2.1. Podstawowe obowiązki wynikające z Kodeksu pracy | str. 55 2.2. Wdrożenie procedur | str. 57 2.2.1. Tryb wprowadzenia | str. 57 2.2.2. Zakres regulacji | str. 60 2.3. Szkolenia | str. 62 Działania następcze przy zgłoszeniu mobbingu, dyskryminacji i innych zachowań niepożądanych | str. 63 3.1. Postępowanie wyjaśniające jako element systemu zapobiegania | str. 63 3.2. Tryb wnoszenia zgłoszenia | str. 65 3.3. Osoba uprawniona do wniesienia zgłoszenia | str. 67 3.4. Wszczęcie postępowania wyjaśniającego | str. 67 3.5. Powołanie komisji wyjaśniającej | str. 68 3.6. Przeprowadzenie postępowania dowodowego w ramach postępowania wyjaśniającego | str. 69 3.7. Procedury organizacji prac komisji wyjaśniającej | str. 70 3.8. Rozstrzygnięcie zgłoszenia | str. 71 3.9. Prawa osoby zgłaszającej nadużycia i osoby, której zgłoszenie dotyczy | str. 72 3.9.1. Zakaz niekorzystnego traktowania dyskryminowanych | str. 72 3.9.1.1. Zakaz niekorzystnego traktowania mobbingowanych | str. 74 3.9.1.2. Anonimowość i poufność | str. 75 3.9.2. Domniemanie niewinności | str. 76 Rozdział III Drugi filar – zapewnienie przestrzegania prawa przez pracowników | str. 78 Sygnalista – geneza i status | str. 78 1.1. Geneza pojęcia sygnalisty | str. 78 1.1.1. Powstanie pojęcia sygnalisty w systemie światowym | str. 78 1.1.2. Polska geneza pojęcia sygnalisty | str. 80 1.2. Status sygnalisty na gruncie dyrektywy o ochronie sygnalistów | str. 83 1.3. Status sygnalisty na gruncie projektu polskiej ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa | str. 84 1.4. Czy tylko sygnalista jest objęty ochroną? | str. 89 1.5. Czy sygnalistą może być tylko pracownik? | str. 91 Zakres nadużyć podlegających zgłoszeniu | str. 92 2.1. Zakres wynikający z dyrektywy o ochronie sygnalistów | str. 92 2.2. Rozszerzenie zakresu przez podmioty obowiązane | str. 93 2.3. Wyłączenia zastosowania ochrony sygnalistów | str. 95 Prawa sygnalisty | str. 97 3.1. Prawa sygnalisty w świetle przepisów | str. 97 3.2. Zakaz działań odwetowych | str. 97 3.2.1. Czym są działania odwetowe? | str. 98 3.2.2. Zakres zakazu działań odwetowych | str. 99 3.2.3. Osoby pomagające | str. 100 3.2.4. Osoby powiązane | str. 100 3.2.5. Formy działań odwetowych | str. 101 3.2.6. Środki ochrony prawnej przed działaniami odwetowymi | str. 104 3.2.7. Odpowiedzialność dyscyplinarna | str. 106 3.2.8. Odszkodowanie | str. 107 3.2.9. Ciężar odpowiedzialności | str. 107 3.3. Kiedy sygnalista nie podlega ochronie prawnej? | str. 108 3.4. Prawo do bycia anonimowym | str. 109 Wdrożenie regulaminu zgłoszeń wewnętrznych | str. 111 4.1. Brak wdrożenia i nieprawidłowe objęcie ochroną sygnalistów | str. 111 4.2. Odpowiedzialność finansowa | str. 113 4.3. Ujawnienie publiczne | str. 115 4.4. Wizerunek przedsiębiorstwa | str. 117 Kanały zgłoszeń nieprawidłowości | str. 118 5.1. Ustanowienie skutecznych kanałów zgłoszeń naruszeń prawa jako wartość dla przedsiębiorstwa | str. 118 5.2. Podział kanałów zgłoszeń | str. 119 5.3. Rodzaje kanałów zgłoszeń wewnętrznych | str. 121 5.4. Cechy wewnętrznych kanałów zgłoszeń naruszeń prawa | str. 124 5.5. Procedura wdrożenia wewnętrznych kanałów zgłoszeń nieprawidłowości | str. 125 5.6. Wniesienie zgłoszenia naruszenia prawa. Podjęcie decyzji o wdrożeniu działań naprawczych | str. 127 5.7. Podmioty uprawnione do przyjmowania i koordynowania rozpoznawania zgłoszeń | str. 128 5.8. Obowiązek informacyjny | str. 129 5.9. Działania następcze wynikające ze zgłoszenia naruszeń | str. 132 Postępowanie z wpływającymi zgłoszeniami oraz podejmowanie działań następczych | str. 134 6.1. Ustalenie wewnętrznych procedur rozpoznawania zgłoszeń naruszeń | str. 134 6.2. Skład komisji wyjaśniającej | str. 136 6.2.1. Powołanie komisji wyjaśniającej | str. 136 6.2.2. Członkowie komisji wyjaśniającej | str. 136 6.2.3. Liczba członków komisji wyjaśniającej | str. 139 6.3. Tryb procedowania komisji | str. 140 6.4. Przeprowadzanie postępowania dowodowego | str. 141 6.5. Rozstrzygnięcie postępowania. Przekazanie informacji zwrotnej | str. 142 Wpływ przepisów o sygnalistach na RODO | str. 144 7.1. Wstęp | str. 144 7.2. Ochrona danych osobowych jako kategoria naruszeń zgłaszanych przez sygnalistów | str. 144 7.3. RODO a obowiązki spoczywające na pracodawcach | str. 146 7.3.1. Poufność danych | str. 146 7.3.2. Obowiązki pracodawcy | str. 147 7.3.3. Podstawy przetwarzania danych | str. 150 7.3.4. Powierzanie przetwarzania danych podmiotom zewnętrznym | str. 151 7.3.5. Procedura zgłaszania naruszeń | str. 151 7.3.6. Zakres zbieranych danych | str. 152 Rozdział IV Trzeci filar – zgodność regulacyjna – przestrzeganie przez pracodawcę prawa pracy | str. 153 Zarządzanie zgodnością (compliance), w tym w obszarze HR | str. 153 1.1. Wstęp do zarządzania zgodnością | str. 153 1.2. Rola oficera compliance a zarządzanie zgodnością | str. 154 1.2.1. Określenie mapy ryzyka | str. 155 1.2.2. Dostosowanie procesów | str. 155 1.2.3. Przeprowadzanie postępowań wyjaśniających | str. 156 1.2.4. Działania zaradcze | str. 157 1.2.5. Prowadzenie polityki szkoleniowej | str. 158 1.3. Rola sygnalisty w procesie zarządzania zgodnością | str. 159 1.4. Zarządzanie zgodnością a ryzyko regulacyjne | str. 160 1.5. System zgodności | str. 161 1.5.1. Ład korporacyjny jako fundament systemu zgodności | str. 161 1.5.2. Należyta organizacja jako element systemu zgodności | str. 163 1.5.3. Hierarchiczny system regulacji wewnętrznych | str. 165 1.5.4. System zgodności dopasowany do wymogów organizacji | str. 166 1.6. Budowanie odpowiedzialności za zgodność | str. 168 Dobre praktyki w zakresie zarządzania zgodnością | str. 169 Zarządzanie zgodnością a HR | str. 171 Rozdział V Odpowiedzialność za dopuszczanie się naruszeń w zakresie działań niepożądanych na podstawie przepisów Kodeksu pracy, Kodeksu cywilnego, Kodeksu wykroczeń i Kodeksu karnego | str. 176 Słowem wstępu | str. 176 Odpowiedzialność pracodawcy | str. 176 Mobbing | str. 177 3.1. Dochodzenie odszkodowania od pracodawcy | str. 177 3.2. Obrona pracodawcy przed zarzutem mobbingu | str. 178 3.3. Wysokość odszkodowania | str. 180 3.4. Odpowiedzialność pracodawcy za krzywdę doznaną przez pracownika | str. 181 3.5. Wysokość zadośćuczynienia | str. 182 3.6. Naruszenie dóbr osobistych | str. 184 3.7. Zbieg odszkodowania i zadośćuczynienia | str. 185 3.8. Odpowiedzialność regresowa sprawcy mobbingu | str. 186 Dyskryminacja | str. 186 4.1. Wysokość odszkodowania | str. 188 4.2. Naruszenie dóbr osobistych | str. 189 4.3. Odpowiedzialność regresowa osoby odpowiedzialnej za dyskryminację | str. 190 4.4. Molestowanie | str. 191 Odpowiedzialność za dopuszczanie się innych zachowań niepożądanych | str. 193 5.1. Odpowiedzialność karna i wykroczeniowa pracodawcy | str. 195 5.2. Szczególne podstawy odpowiedzialności karnej i wykroczeniowej | str. 196 5.3. Odpowiedzialność sprawcy działań niepożądanych | str. 199 5.3.1. Odpowiedzialność cywilna | str. 199 5.3.2. Odpowiedzialność karna i wykroczeniowa | str. 201 5.4. Odpowiedzialność sprawcy fałszywego zgłoszenia | str. 202 Podsumowanie | str. 204 Literatura | str. 207 Autorzy | str. 209