Technologie informacyjne i komunikacyjne a produktywność w Polsce i karajach Europy Środkowo-Wschodniej

Technologie informacyjne i komunikacyjne (TIK) odgrywają kluczową rolę w budowaniu gospodarki opartej na wiedzy, innowacyjności, a także dobrobytu. Wraz z rozwojem i rosnącym wykorzystaniem tych technologii coraz bardziej istotnym zagadnieniem staje się to, na ile wspierają one wzrost gospodarczy i poprawiają efektywność gospodarowania. Ta problematyka była przedmiotem badań w projekcie „Wpływ technologii informacyjnych i telekomunikacyjnych na produktywność - analiza makro i mikroekonomiczna”, który został zrealizowany w Katedrze Polityki Ekonomicznej Uniwersytetu łódzkiego w latach 2014-2015 ze środków Narodowego Centrum Nauki. Monografia przedstawia wyniki przeprowadzonych analiz. Opisuje zależności pomiędzy technologiami informacyjnymi i komunikacyjnymi a produktywnością w kontekście paradoksu Solowa. Identyfikuje czynniki komplementarne wobec TIK, które warunkują produktywne wdrożenie i wykorzystanie tych technologii - w skali makroekonomicznej dla krajów Europy Środkowo­Wschodniej oraz w skali mikroekonomicznej dla Polski. W ramach badań dowiedziono, że technologie informacyjne i komunikacyjne podnoszą wydajność pracy pod warunkiem powiązania ich z czynnikami komplementarnymi - kapitałem ludzkim, zmianą organizacyjną, innowacyjnością. W rezultacie położenie większego nacisku na wdrażanie czynników komplementarnych wobec TIK w Polsce i krajach Europy środkowo-Wschodniej powinno skutkować poprawą wydajności pracy, nawet jeśli wzrost nakładów na inwestycje w te technologie w najbliższych latach nie będzie tak dynamiczny jak w przeszłości.

Wprowadzenie (Łukasz Arendt, Aleksandra Skorupińska) 7 Rozdział I. TIK a paradoks produktywności 13 1.1. Produktywność jako kategoria badawcza (Łukasz Arendt) 13 1.2. Paradoks produktywności – poszukiwanie odpowiedzi w ramach pierwszej fali badań (Łukasz Arendt, Aleksandra Skorupińska) 19 1.2.1. Problem pomiaru 25 1.2.2. Opóźnienia w materializacji efektów inwestycji w TIK 28 1.2.3. Redystrybucja zysków oraz błędy w zarządzaniu 30 1.3. Czynniki komplementarne wobec TIK – konceptualizacja (Łukasz Arendt) 32 1.4. Druga fala badań paradoksu produktywności (Łukasz Arendt) 37 Rozdział II. Wpływ TIK na produktywność krajów Europy Środkowo-Wschodniej: analiza makroekonomiczna 53 2.1. Przegląd literatury – badania nad produktywnością w krajach EŚW (Łukasz Arendt, Aleksandra Skorupińska) 53 2.2. Rozwój społeczeństwa informacyjnego i gospodarki cyfrowej w krajach Europy Środkowo-Wschodniej (Łukasz Arendt) 59 2.3. Czynniki komplementarne wobec TIK a produktywność w krajach Europy Środkowo-Wschodniej (Aleksandra Skorupińska) 69 2.3.1. Produktywność i źródła wzrostu gospodarczego w krajach Europy Środkowo-Wschodniej 69 2.3.2. Wdrażanie nowych technologii – kapitał ludzki i organizacja pracy 74 2.3.3. Wiedza, tworzenie technologii i zdolność innowacji 78 2.3.4. Uwarunkowania instytucjonalne 79 2.4. TIK i czynniki komplementarne a produktywność – analiza ekonometryczna (Aleksandra Skorupińska) 82 Rozdział III. Wpływ TIK na produktywność polskich przedsiębiorstw – analiza mikroekonomiczna 91 3.1. Technologie Informacyjne i Komunikacyjne oraz innowacyjność przedsiębiorstw (Łukasz Arendt) 92 3.1.1. Zakres wykorzystania TIK w przedsiębiorstwach 93 3.1.2. Bariery wdrażania TIK 107 3.1.3. Innowacyjność i rola TIK w kreowaniu innowacji 111 3.2. Zasoby ludzkie wobec TIK (Iwona Kukulak-Dolata) 116 3.2.1. Procesy decyzyjne a samodzielność pracowników 116 3.2.2. Kompetencje pracowników a wdrażanie rozwiązań TIK 121 3.2.3. Rozwój zasobów ludzkich w przedsiębiorstwach 130 3.3. TIK i czynniki komplementarne – ujęcie modelowe (Wojciech Grabowski, Aleksandra Skorupińska) 138 3.3.1. Zmodyfikowany model wzrostu Solowa 140 3.3.2. Innowacje, inwestycje w TIK a wydajność pracy 146 Rozdział IV. TIK a produktywność: próba syntezy teoretycznej i empirycznej (Łukasz Arendt, Iwona Kukulak-Dolata) 157 Literatura 165 Załącznik 1. Charakterystyka zbiorowości badanych przedsiębiorstw (Iwona Poliwczak) 175 Załącznik 2. Kwestionariusz wywiadu 201