Reformy ekonomiczne i polityczne a rozwój gospodarczy Indii (1991–2012)

Jedną z najważniejszych kwestii teoretycznych ekonomii oraz polityki gospodarczej po II wojnie światowej stał się rozwój ponad 100 krajów, które wyzwoliły się spod kolonialnego panowania i/lub innego rodzaju uzależnienia od wysoko rozwiniętych krajów kapitalistycznych i rozpoczęły samodzielny byt państwowy. Na ich obszarze zamieszkiwało niemal 70 proc. ludności świata. Były to – poza wyjątkami – kraje bardzo zacofane gospodarczo. Do grupy tej należały również Indie. Ze względu na swoją odmienność trudno porównywalne z innymi państwami postkolonialnymi. Ich nietypowość wynikała przede wszystkim z ogromnej liczby mieszkańców, jej dużej dynamiki wzrostowej, zróżnicowania etnicznego, religijnego, językowego oraz specyficznej, utrwalanej przez tysiąclecia struktury społecznej i systemu wartości. Przed władzami niepodległych Indii stanęły ogromne wyzwania. Najważniejszym było skonstruowanie odpowiedniego modelu gospodarki. Na początku lat 90. XX w. Indie przeprowadziły wielkie reformy ustroju gospodarczego i politycznego. Polegały one na liberalizacji i deregulacji gospodarki oraz utworzeniu demokratycznego samorządu lokalnego. Ich efektem był szybki rozwój gospodarczy, wskutek czego w połowie drugiej dekady XXI w. indyjska gospodarka pod względem PKB znalazła się na trzecim miejscu na świecie (po Chinach i USA). Niniejsza praca jest pierwszą w Polsce monografią przedstawiającą genezę, istotę, przebieg oraz – przede wszystkim – gospodarcze i społeczne skutki tych reform.

WSTĘP 8 I. GOSPODARKI KRAJÓW ROZWIJAJĄCYCH SIĘ W ŚWIETLE EKONOMII ROZWOJU 14 1.1. Ekonomia rozwoju i jej miejsce w teorii ekonomii 14 1.1.1. Geneza, powstanie i przedmiot ekonomii rozwoju 14 1.1.2. Ewolucja ekonomii rozwoju 19 1.2. Problemy startu i rozwoju gospodarczego krajów zacofanych (ze szczególnym uwzględnieniem postkolonialnej Azji) 30 1.3. Indie – istota i przesłanki wyboru modelu rozwoju gospodarczego 38 II. INDIE W LATACH 1947–1991. USTRÓJ POLITYCZNY, SPOŁECZEŃSTWO I GOSPODARKA 44 2.1. Powstanie niepodległego państwa oraz jego ustrój polityczny i terytorialny 44 2.2. Kierunki i determinanty przemian ustroju politycznego 49 2.2.1. Lata 1950–1984 – monopolizacja i centralizacja życia politycznego 51 2.2.2. Lata 1985–1991 – polaryzacja i próby decentralizacji życia politycznego 58 2.3. Demografia i problemy społeczno-kulturowe 61 2.3.1. Przemiany demograficzne 61 2.3.2. Problemy etniczne i religijne 67 2.3.3. Stratyfikacja społeczna i kulturowa 71 2.4. Rozwój gospodarczy 78 2.4.1. Podstawy prawne, dynamika gospodarki i zmiany w jej strukturze 78 2.4.2. Problem ubóstwa 88 2.4.3. Dynamika i poziom rozwoju gospodarczego stanów 91 2.4.4. Gospodarka Indii na tle Azji 94 III. REFORMY EKONOMICZNE PO 1991 ROKU. PRZESŁANKI, ISTOTA, WDRAŻANIE 98 3.1. Geneza i przyczyny reform ekonomicznych 98 3.2. Nowa polityka ekonomiczna – istota i narzędzia 106 3.3. Pierwsze lata wdrażania reform – doświadczenia, dylematy i efekty 113 IV. REFORMY USTROJU POLITYCZNEGO PO 1991 ROKU. DECENTRALIZACJA PAŃSTWA 126 4.1. Problemy i uwarunkowania decentralizacji 126 4.2. Próby reformowania ustroju lokalnego w latach 1947–1991 137 4.3. Istota i organizacja samorządowego ustroju lokalnego ustanowionego w latach 1992–1993 145 4.4. Funkcjonowanie samorządności lokalnej po 1993 roku 164 V. ROZWÓJ GOSPODARCZY PO 1991 ROKU. EFEKTY MAKROEKONOMICZNE 170 5.1. Dynamika wzrostu gospodarczego 170 5.2. Zmiany w strukturze gospodarki 174 5.2.1. Rolnictwo 176 5.2.2. Przemysł 179 5.2.3. Usługi 182 5.3. Stosunki gospodarcze z zagranicą – inwestycje i handel 186 5.4. Zatrudnienie 195 5.5. Gospodarka Indii na tle Azji i świata 201 VI. REGIONALNY I SPOŁECZNY WYMIAR ROZWOJU GOSPODARCZEGO PO 1991 ROKU 212 6.1. Regionalne zróżnicowanie wzrostu gospodarczego 212 6.1.1. Dynamika wzrostu gospodarczego stanów 212 6.1.2. Struktura wytwarzania produktu społecznego według stanów 224 6.2. Regionalne zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego 229 6.3. Społeczne aspekty rozwoju gospodarczego – ujęcie regionalne 240 6.3.1. Przemiany demograficzne 241 6.3.2. Warunki życia w świetle wybranych wskaźników społecznych 248 6.3.3. Dynamika i struktura ubóstwa 265 PODSUMOWANIE I UWAGI KOŃCOWE 272 SUMMARY 276 BIBLIOGRAFIA 280 SPIS TABEL I RYSUNKÓW 292 OD REDAKCJI 296