Bezpośrednie formy partycypacji pracowniczej. Polska na tle starych krajów Unii Europejskiej

Rosnącą popularność bezpośrednich form partycypacji pracowniczej wiązać należy z szybkim rozwojem nauk o zarządzaniu. Narastająca konkurencja zmuszała pracodawców do poszukiwania nowych źródeł przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa, wśród których dostrzeżono niewykorzystany dotychczas olbrzymi potencjał intelektualny pracowników. Wykorzystywanie tego potencjału zaowocowało wzrostem pracowniczego zaangażowania w problemy przedsiębiorstwa, przedsiębiorczości i kreatywności, identyfikowania się z interesami przedsiębiorstwa. Przyniosło to poprawę rezultatów ekonomicznych przedsiębiorstwa. Jedyną drogą, prowadzącą do tego celu jest partycypacja pracownicza, w tym przede wszystkim partycypacja bezpośrednia, nazywana również demokracją warsztatową. Oznacza ona bezpośredni udział zarówno indywidualnych pracowników jak i zespołów pracowniczych w podejmowaniu decyzji w ich miejscu pracy. Formy te spotkały się z poparciem pracowników, przynoszą bowiem zaspokajanie ich coraz wyższych potrzeb, takich jak: potrzeba zadowolenia i satysfakcji z wykonywanej pracy, potrzeba wykorzystywania posiadanych kwalifikacji, potrzeba samorealizacji itp. Sprawiło to, że w wielu krajach zyskały one dużą popularność i ich zakres nadal rośnie. Książka prezentuje różnorodność form takiej partycypacji, a także jej wpływ na rezultaty ekonomiczne przedsiębiorstwa. Zakres tych form w warunkach polskich, a także ich rezultaty zostały przedstawione na tle dziesięciu starych krajów Unii Europejskiej.

Wprowadzenie 5 Rozdział I. Geneza i istota partycypacji 9 1.1. Główne rodzaje partycypacji 10 1.1.1. Partycypacja pośrednia 11 1.1.2. Partycypacja bezpośrednia 20 1.1.3. Partycypacja finansowa 21 1.2. Rozwój partycypacji pracowniczej w Polsce w okresie transformacji 23 1.2.1. Uwarunkowania rozwoju partycypacji 23 1.2.2. Polskie doświadczenia z formami partycypacji pośredniej 25 1.2.3. Bezpośrednie formy partycypacji 37 1.2.4. Formy partycypacji finansowej 37 1.2.5. Konsekwencje niedostatecznego rozwoju pracowniczej partycypacji 38 Rozdział II. Bezpośrednie formy partycypacji pracowniczej 41 2.1. Istota partycypacji bezpośredniej 41 2.2. Wyrażanie opinii 44 2.3. Konsultacje 45 2.3.1. Konsultacje indywidualne 46 2.3.2. Konsultacje zespołowe 48 2.3.2.1. Zespoły tymczasowe 48 2.3.2.2. Zespoły stałe 50 2.4. Delegowanie uprawnień 54 2.4.1. Delegowanie uprawnień do indywidualnych pracowników 55 2.4.2. Delegowanie uprawnień do zespołów pracowniczych 59 2.4.2.1. Zalety pracy zespołowej 59 2.4.2.2. Charakterystyka zespołów autonomicznych 61 2.4.2.3. Rodzaje zespołów i systemy wynagrodzeń 62 2.5. Rezultaty ekonomiczne i społeczne bezpośrednich form partycypacji 63 Rozdział III. Partycypacja bezpośrednia w warunkach polskich w świetle badań empirycznych 66 3.1. Metoda badawcza 66 3.1.1. Narzędzie badawcze 66 3.1.2. Opis badanej próby 68 3.2. Charakterystyka organizacji będących przedmiotem badania 69 3.2.1. Sektor organizacji 69 3.2.2. Wielkość organizacji 74 3.2.3. Status własnościowy i prawny organizacji 77 3.2.4. Środowisko konkurencyjne 80 3.2.5. Siła robocza i jej zadania 83 3.3. Wymiary bezpośredniej partycypacji pracowniczej 91 3.3.1. Występowanie partycypacji bezpośredniej 91 3.3.2. Dystrybucja 95 3.3.3. Zakres przedmiotowy 97 3.3.4. Najważniejsza forma partycypacji bezpośredniej 100 3.3.5. Przekrój sektorowy 102 3.3.6. Znaczenie kwalifikacji i szkoleń 105 3.4. Motywy wprowadzania partycypacji bezpośredniej 108 3.5. Efekty partycypacji bezpośredniej 111 3.6. Podsumowanie 115 Rozdział IV. Przykłady funkcjonowania form partycypacji bezpośredniej w przedsiębiorstwach – studia przypadków 120 4.1. Program Pomysłów Pracowniczych w firmie Apator S.A. 120 4.2. Program „Top Idea” w firmie BSH 124 4.3. Wewnętrzny Kodeks Pracowników w firmie Budlex 126 4.4. System KAIZEN w spółkach Grupy Paradyż 128 4.5. Business Improvement Competition w firmie Philips 131 4.6. Metoda KAIZEN w Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej w Bełchatowie 134 Bibliografia 137 Załącznik 1 146