Farmakoterapia kardiologiczna

Farmakoterapia kardiologiczna – nowoczesne kompendium leczenia chorób sercowo-naczyniowych oparte na aktualnej wiedzy i praktyce klinicznej Dynamiczny rozwój współczesnej kardiologii i postęp w farmakoterapii sprawiają, że lekarze każdego dnia stają przed koniecznością podejmowania coraz bardziej złożonych decyzji terapeutycznych. Skuteczne leczenie wymaga nie tylko znajomości właściwości poszczególnych leków, lecz także umiejętności ich świadomego doboru zgodnie z aktualnymi wytycznymi i indywidualną sytuacją kliniczną pacjenta. Farmakoterapia kardiologiczna to kompleksowe opracowanie stworzone z myślą o lekarzach, którzy chcą korzystać z najnowszej wiedzy i podejmować decyzje terapeutyczne na podstawie aktualnych dowodów naukowych. Publikacja została przygotowana przez uznanych ekspertów – praktyków oraz naukowców specjalizujących się w kardiologii. Książka łączy dwa niezwykle istotne aspekty nowoczesnego leczenia. W pierwszej części przedstawiono szczegółową charakterystykę najważniejszych grup leków stosowanych w kardiologii – ich mechanizmy działania, wskazania, przeciwwskazania, działania niepożądane oraz praktyczne zasady stosowania. Druga część przenosi tę wiedzę do codziennej praktyki klinicznej, pokazując, jak poszczególne leki znajdują zastosowanie w leczeniu konkretnych chorób układu sercowo-naczyniowego oraz jakie miejsce zajmują w obowiązujących rekomendacjach i wytycznych. Publikacja została opracowana w sposób odzwierciedlający rzeczywiste wyzwania codziennej praktyki lekarskiej. Autorzy pokazują, że te same grupy leków – takie jak ß-adrenolityki, inhibitory układu renina–angiotensyna–aldosteron czy nowoczesne leki przeciwkrzepliwe – odgrywają istotną rolę w wielu różnych jednostkach chorobowych. W publikacji zastosowano współczesną terminologię medyczną, stosując zarówno polskie, jak i powszechnie używane angielskie skróty. Ułatwia to korzystanie z międzynarodowych wytycznych oraz literatury naukowej.

CZĘŚĆ I. LEKI KARDIOLOGICZNE 1 1. Leki hipolipemizujące – Piotr Dobrowolski, Aleksander Prejbisz 3 1.1. Wprowadzenie 3 1.2. Statyny: rosuwastatyna, atorwastatyna, simwastatyna, pitawastatyna 3 1.3. Ezetimib 4 1.4. Preparaty złożone rosuwastatyny/ezetimibu i atorwastatyny/ezetimibu 5 1.5. Kwas bempediowy 5 1.6. Inhibitory proproteiny konwertazy subtylizyny/keksyny typu 9: ewolokumab i alirokumab 6 1.7. Inklisiran 7 1.8. Fenofibrat 7 1.9. Podsumowanie 8 2. Inhibitory konwertazy angiotensyny i antagoniści receptora angiotensyny – Iwona Gorczyca-Głowacka 11 2.1. Wprowadzenie 11 2.2. Farmakologiczne mechanizmy działania 12 2.3. Podstawowe badania kliniczne 15 2.4. Miejsce leków w wytycznych towarzystw naukowych 18 2.4.1. Ogólne wskazania do zastosowania inhibitorów konwertazy angiotensyny i antagonistów receptorów angiotensyny 18 2.4.2. Nadciśnienie tętnicze 19 2.4.3. Niewydolność serca 20 2.4.4. Zespoły wieńcowe 23 2.4.5. Wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe 24 2.5. Podsumowanie 24 3. Leki β-adrenolityczne – Rafał Dąbrowski, Tomasz Hryniewiecki 27 3.1. Wprowadzenie 27 3.2. Zaburzenia rytmu serca 30 3.3. Choroba wieńcowa 30 3.4. Nadciśnienie tętnicze 32 3.5. Niewydolność serca 32 3.6. Wskazania – podsumowanie 33 3.7. Najczęściej stosowane leki 33 3.7.1. Selektywne β-adrenolityki 33 3.7.2. Nieselektywne β-adrenolityki 35 3.8. Ograniczenia stosowania 36 3.9. Czy i jak długo stosować po zawale serca? 38 3.10. Podsumowanie 39 4. Leki moczopędne (diuretyczne) – Tomasz M. Rywik 41 4.1. Wprowadzenie 41 4.2. Ogólne zasady leczenia moczopędnego 41 4.3. Praktyczne aspekty działania leków moczopędnych 43 4.4. Zasady bezpieczeństwa terapii moczopędnej 45 4.5. Klasyfikacja leków moczopędnych 45 4.5.1. Tiazydy 48 4.5.2. Leki pętlowe 48 4.5.3. Antagoniści receptora mineralokortykoidowego 49 4.5.4. Inhibitory anhydrazy węglanowej 51 4.5.5. Inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 52 4.6. Zastosowanie leków moczopędnych w niewydolności serca oraz w nadciśnieniu tętniczym 52 4.6.1. Niewydolność serca 52 4.6.2. Praktyczne aspekty stosowania leków moczopędnych w niewydolności serca 53 4.6.3. Nadciśnienie tętnicze 56 4.7. Podsumowanie 57 5. Antagoniści receptora mineralokortykoidowego – Rafał Dąbrowski 59 5.1. Wprowadzenie 59 5.2. Spironolakton 60 5.2.1. Nadciśnienie tętnicze 60 5.2.2. Niewydolność serca 61 5.3. Eplerenon 62 5.4. Finerenon 62 5.5. Działania niepożądane antagonistów receptora mineralokortykoidowego 66 6. Antagoniści kanałów wapniowych – Marcin Kamil Dobrowolski 69 6.1. Wprowadzenie 69 6.2. Mechanizm działania 70 6.3. Wskazania 73 6.3.1. Nadciśnienie tętnicze 73 6.3.2. Choroba niedokrwienna serca 74 6.3.3. Inne wskazania 75 6.4. Właściwości farmakokinetyczne 75 6.5. Działania niepożądane 77 6.6. Przedawkowanie i intoksykacja 78 6.7. Przeciwwskazania 78 6.8. Interakcje 80 6.9. Charakterystyka wybranych antagonistów kanałów wapniowych 81 7. Leki α-adrenolityczne – Marlena Broncel 87 7.1. Wprowadzenie 87 7.2. Charakterystyka lekow α-adrenolitycznych 88 7.3. Właściwości farmakokinetyczne α-adrenolityków – porównanie 89 7.4. Interakcje lekowe α-adrenolityków 92 8. Leki antyarytmiczne – Rafał Dąbrowski, Hanna Szwed 97 8.1. Wprowadzenie 97 8.2. Podział leków antyarytmicznych 98 8.2.1. Grupa I 99 8.2.2. Grupa II (leki β-adrenolityczne, według konsensusu EHRA: klasa IIa) 106 8.2.3. Grupa III (według konsensusu EHRA: klasa IIIa) 107 8.2.4. Grupa IV (według konsensusu EHRA: klasa IVa) 111 8.2.5. Leki wprowadzone do klasyfikacji według konsensusu EHRA 2025 112 8.3. Szczególne wskazania do terapii antyarytmicznej 117 8.3.1. Wrodzone pierwotne arytmie, kanałopatie 117 8.3.2. Zespół wydłużonego odstępu QT 117 8.3.3. Zespół skróconego odstępu QT 118 8.3.4. Zespół Brugadów 118 8.3.5. Katecholaminergiczny polimorficzny częstoskurcz komorowy 118 8.3.6. Zespół wczesnej repolaryzacji 118 9. Katecholaminy – Mariusz Skowerski 121 9.1. Wprowadzenie 121 9.2. Rola katecholamin w układzie sercowo-naczyniowym 122 9.3. Ogólne zasady stosowania katecholamin we wstrząsie kardiogennym 124 9.3.1. Cel terapii 124 9.3.2. Wybór leków inotropowych 124 9.3.3. Dawkowanie i monitorowanie 126 9.3.4. Kiedy zmieniać leki 126 10. Leki przeciwpłytkowe – Krzysztof Jaworski, Rafał Dąbrowski 127 10.1. Wprowadzenie 127 10.2. Kwas acetylosalicylowy 127 10.3. Klopidogrel 128 10.4. Tikagrelor 129 10.5. Prasugrel 129 10.6. Leki przeciwpłytkowe w prewencji pierwotnej i wtórnej zdarzeń sercowo-naczyniowych 130 10.7. Zastosowanie i wskazania 131 10.7.1. Choroba wieńcowa 131 10.7.2. Pacjenci po zabiegach pomostowania aortalno-wieńcowego 131 10.7.3. Choroby naczyniowe ośrodkowego układu nerwowego 133 10.7.4. Miażdżyca tętnic obwodowych 134 10.7.5. Nadciśnienie tętnicze 134 10.7.6. Przewlekła choroba nerek 135 10.7.7. Przezcewnikowe wszczepienie zastawki aortalnej 136 10.8. Podsumowanie 136 11. Leki przeciwkrzepliwe – Anetta Undas 141 11.1. Heparyny i fondaparynuks 141 11.1.1. Mechanizm działania 141 11.1.2. Dawkowanie i monitorowanie leczenia 142 11.1.3. Powikłania i postępowanie 145 11.2. Antagoniści witaminy K 152 11.2.1. Mechanizm działania 152 11.2.2. Dawkowanie i monitorowanie leczenia 153 11.2.3. Powikłania i postępowanie 155 11.3. Bezpośrednie doustne antykoagulanty 157 11.3.1. Mechanizm działania 157 11.3.2. Dawkowanie i monitorowanie leczenia 158 11.3.3. Powikłania i postępowanie 159 12. Leki przeciwcukrzycowe i stosowane w leczeniu otyłości w praktyce kardiologicznej – Marlena Broncel 163 12.1. Wprowadzenie 163 12.2. Inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 164 12.2.1. Ogólna charakterystyka 164 12.2.2. Właściwości farmakodynamiczne flozyn – porównanie 166 12.2.3. Właściwości farmakokinetyczne flozyn – porównanie 167 12.2.3. Działania niepożądane flozyn 169 12.3. Agoniści receptora glukagonopodobnego peptydu 1 170 12.4. Tirzepatyd – charakterystyka, mechanizm działania, zastosowania kliniczne i potencjalna rola w kardiologii 175 12.5. Podsumowanie 177 13. Inne leki stosowane w praktyce kardiologicznej – Zbigniew Gąsior 181 13.1. Digoksyna 181 13.2. Iwabradyna 182 13.3. Trimetazydyna 184 13.4. Ranolazyna 184 13.5. Mawakamten 185 13.6. Tafamidis 186 13.7. Leki stosowane w leczeniu tętniczego nadciśnienia płucnego u dorosłych 187 13.7.1. Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 i stymulatory cyklazy guanylowej 187 13.7.2. Antagoniści receptora endoteliny 189 13.7.3. Antagoniści prostacyklin i agoniści receptora prostacykliny 190 CZĘŚĆ II. OCENA KLINICZNA I LECZENIE FARMAKOLOGICZNE 195 14. Leczenie dyslipidemii – Piotr Dobrowolski, Aleksander Prejbisz 197 14.1. Wprowadzenie 197 14.2. Leczenie dyslipidemii 198 15. Nadciśnienie tętnicze i choroby współistniejące – leczenie – Iwona Gorczyca-Głowacka 203 15.1. Wprowadzenie 203 15.2. Zindywidualizowane podejście w leczeniu hipotensyjnym oparte na ryzyku sercowo-naczyniowym 204 15.3. Odmienności leczenia nadciśnienia tętniczego u pacjentów z wybranymi schorzeniami 206 15.3.1. Niewydolność serca 206 15.3.2. Zespoły wieńcowe 208 15.3.3. Wady zastawkowe 209 15.3.4. Przewlekła choroba nerek 209 15.3.5. Cukrzyca 211 15.4. Podsumowanie 213 16. Zespół sercowo-nerkowo-metaboliczny – Marlena Broncel 215 16.1. Wprowadzenie 215 16.2. Epidemiologia zespołu sercowo-nerkowo-metabolicznego 217 16.3. Wczesna diagnostyka i stratyfikacja ryzyka 217 16.4. Leczenie zespołu sercowo-nerkowo-metabolicznego 217 16.4.1. Modyfikacja stylu życia 218 16.4.2. Kontrola ciśnienia tętniczego 218 16.4.3. Kontrola glikemii (cukrzyca) 218 16.4.4. Kontrola gospodarki lipidowej 219 16.5. Podsumowanie 221 17. Przewlekłe zespoły wieńcowe. Choroba wieńcowa i choroby współistniejące – Marcin Kamil Dobrowolski 223 17.1. Wprowadzenie 223 17.2. Definicja i patogeneza 224 17.3. Klasyfikacja 225 17.4. Leczenie 225 17.4.1. Leczenie farmakologiczne 227 18. Ostre zespoły wieńcowe – farmakoterapia przeciwpłytkowa i przeciwzakrzepowa – Tomasz Skowerski, Grzegorz Smolka 235 18.1. Wprowadzenie i epidemiologia 235 18.2. Patofizjologia i cele terapii przeciwpłytkowej 236 18.3. Leczenie 236 18.3.1. Kwas acetylosalicylowy 236 18.3.2. Inhibitory receptora P2Y12 – wybór, dawkowanie, strategie 237 18.3.3. Inhibitory receptora glikoproteinowego IIb/IIIa 238 18.3.4. Parenteralna antykoagulacja w ostrych zespołach wieńcowych 239 18.3.5. Strategia podwójnej terapii antyagregacyjnej po ostrym zespole wieńcowym i personalizacja leczenia 240 18.3.6. Terapia potrójna u chorych z migotaniem przedsionków po przezskórnej rewaskularyzacji wieńcowej 241 18.4. Postępowanie przedszpitalne: zespół ratownictwa medycznego i szpitalny oddział ratunkowy 242 18.5. Sytuacje szczególne 242 18.6. Podsumowanie praktyczne 243 19. Niewydolność serca – Tomasz M. Rywik 247 19.1. Definicja niewydolności serca 247 19.2. Zasady farmakoterapii niewydolności serca 252 19.2.1. Zasady farmakoterapii w niewydolności serca z obniżoną frakcją wyrzutową 252 19.2.2. Farmakoterapia w niewydolności serca z łagodnie obniżoną frakcją wyrzutową 255 19.2.3. Farmakoterapia w niewydolności serca z zachowaną frakcją wyrzutową 256 19.3. Występowanie poszczególnych chorób współistniejących i ich wpływ na zasady farmakoterapii u pacjentów z niewydolnością serca 256 19.3.1. Niewydolność nerek 257 19.3.2. Cukrzyca 265 19.3.3. Choroby układu oddechowego – przewlekła obturacyjna choroba płuc i astma 269 19.3.4. Nadciśnienie tętnicze 274 19.3.5. Choroba niedokrwienna serca 278 19.3.6. Choroba naczyń obwodowych 278 19.3.7. Migotanie przedsionków 279 19.3.8. Niedokrwistość i niedobór żelaza 279 20. Przeszczepienie serca – leczenie farmakologiczne – Anna Drohomirecka 283 20.1. Wprowadzenie 283 20.2. Leczenie immunosupresyjne 284 20.2.1. Indukcja immunosupresji 284 20.2.2. Immunosupresja podtrzymująca 285 20.2.3. Leczenie ostrego odrzucania przeszczepu 296 20.3. Farmakoterapia uzupełniająca 301 20.3.1. Statyny i leczenie dyslipidemii 301 20.3.2. Kwas acetylosalicylowy 302 20.3.3. Leczenie nadciśnienia tętniczego 303 20.3.4. Leczenie antyarytmiczne 303 20.3.5. Leczenie przeciwkrzepliwe 304 20.3.6. Leczenie suplementacyjne 305 20.4. Podsumowanie 306 21. Zapalenie mięśnia serca – Tomasz Zieliński 309 21.1. Definicja 309 21.2. Czynniki etiologiczne 309 21.3. Prezentacja i diagnostyka 310 21.4. Ogólne zasady leczenia 312 21.5. Terapia szczególnych postaci zapalenia 314 21.5.1. Piorunujące limfocytarne zapalenie mięśnia serca 314 21.5.2. Wielkokomórkowe zapalenie mięśnia serca 315 21.5.3. Sarkoidoza serca 316 21.5.4. Zapalenie eozynofilowe 317 21.5.5. Zapalenie mięśnia serca związane z leczeniem inhibitorami immunologicznych punktów kontroli 317 21.5.6. Przewlekłe limfocytarne zapalenie mięśnia serca 318 22. Choroby osierdzia – Magdalena Dudek, Marta Kałużna-Oleksy 321 22.1. Wprowadzenie 321 22.2. Obraz kliniczny 322 22.3. Diagnostyka 323 22.4. Leczenie 325 22.4.1. Leczenie pierwszego rzutu 326 22.4.2. Leczenie przewlekłego zapalenia osierdzia i nawrotowych postaci choroby 328 22.4.3. Leczenie interwencyjne 331 22.4.4. Leczenie chirurgiczne 335 22.4.5. Leczenie niefarmakologiczne 336 22.5. Podsumowanie 336 23. Wady zastawkowe – rola farmakoterapii – Zbigniew Gąsior 339 23.1. Niedomykalność zastawki mitralnej 339 23.1.1. Ocena kliniczna 339 23.1.2. Leczenie farmakologiczne 341 23.2. Zwężenie zastawki mitralnej 342 23.2.1. Ocena kliniczna 342 23.2.2. Leczenie farmakologiczne 343 23.3. Zwężenie zastawki aortalnej 343 23.3.1. Ocena kliniczna 343 23.3.2. Postępowanie farmakologiczne 344 23.4. Niedomykalność aortalna 345 23.4.1. Ocena kliniczna 345 23.4.2. Postępowanie farmakologiczne 346 23.5. Niedomykalność zastawki trójdzielnej 346 23.5.1. Ocena kliniczna 346 23.5.2. Postępowanie farmakologiczne 347 23.6. Protezy zastawkowe 347 23.6.1. Ocena kliniczna 347 23.6.2. Postępowanie farmakologiczne 348 24. Leczenie kardiomiopatii – Łukasz Mazurkiewicz 351 24.1. Kardiomiopatia przerostowa 351 24.1.1. Leczenie farmakologiczne 351 24.1.2. Metody inwazyjne 353 24.1.3. Postępowanie niefarmakologiczne i styl życia 354 24.2. Kardiomiopatia rozstrzeniowa 355 24.2.1. Cele leczenia 355 24.2.2. Leczenie farmakologiczne 355 24.2.3. Modyfikacja stylu życia 357 24.2.4. Elektroterapia 358 24.2.5. Leczenie kardiochirurgiczne 358 24.3. Kardiomiopatia restrykcyjna 359 24.3.1. Leczenie farmakologiczne 359 24.3.2. Leczenie inwazyjne 360 24.3.3. Leczenie specyficzne zależne od etiologii 360 25. Nadkomorowe zaburzenia rytmu serca – Mariusz Pytkowski 367 25.1. Migotanie przedsionków 367 25.1.1. Podział migotania przedsionków 368 25.1.2. Obraz kliniczny 369 25.1.3. Badania diagnostyczne 370 25.1.4. Leczenie 371 25.1.5. Pacjentki w ciąży 393 25.1.6. Wady serca 395 25.1.7. Rokowanie i uwagi końcowe 395 25.2. Częstoskurcze nadkomorowe 396 25.2.1. Podział częstoskurczów nadkomorowych 397 25.2.2. Obraz kliniczny 398 25.2.3. Rola adenozyny 400 25.2.4. Postacie nadkomorowych zaburzeń rytmu 401 25.2.5. Częstoskurcze nadkomorowe u dorosłych z wadami wrodzonymi serca 420 25.2.6. Częstoskurcze nadkomorowe w czasie ciąży 422 25.2.7. Pacjenci powyżej 75. roku życia 424 25.2.8. Częstoskurcze nadkomorowe u pacjentów z podejrzeniem kardiomopatii tachyarytmicznej 425 25.2.9. Rokowanie chorych z częstoskurczami nadkomorowymi 426 25.3. Podsumowanie 426 26. Farmakoterapia komorowych zaburzeń rytmu serca – Andrzej Kułach 429 26.1. Wprowadzenie 429 26.2. Mechanizmy arytmii 430 26.3. Arytmie w chorobie strukturalnej i bez chorób strukturalnych 430 26.4. Postępowanie doraźne w arytmiach komorowych 431 26.5. Burza elektryczna 432 26.6. Postępowanie przewlekłe w arytmiach komorowych 433 26.7. Podsumowanie 435 27. Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa. Zatorowość płucna – Marcin Waligóra, Grzegorz Kopeć 437 27.1. Epidemiologia 437 27.2. Farmakoterapia 438 28. Nadciśnienie płucne – Marcin Waligóra, Grzegorz Kopeć 445 28.1. Epidemiologia 445 28.2. Farmakoterapia 446 28.2.1. Farmakoterapia swoista tętniczego nadciśnienia płucnego (grupa 1) 446 28.2.2. Farmakoterapia swoista nadciśnienia płucnego związanego z chorobami lewego serca 450 28.2.3. Farmakoterapia swoista nadciśnienia płucnego związanego z chorobami płuc i/lub hipoksją 451 28.2.4. Farmakoterapia swoista przewlekłego zakrzepowo-zatorowego nadciśnienia płucnego 451 28.2.5. Farmakoterapia nieswoista nadciśnienia płucnego i leczenie wspomagające 452 29. Profilaktyka i leczenie przeciwkrzepliwe – Anetta Undas 455 29.1. Tromboprofilaktyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u chorych hospitalizowanych 455 29.1.1. Tromboprofilaktyka u pacjentów niechirurgicznych 455 29.1.2. Tromboprofilaktyka u chorych chirurgicznych 457 29.2. Antykoagulacja – wskazania 459 29.3. Antykoagulacja – przeciwwskazania 460 29.4. Antykoagulacja pomostowa 461 29.4.1. Antagoniści witaminy K 462 29.4.2. Bezpośrednie doustne antykoagulanty 464 29.5. Sytuacje szczególne w antykoagulacji – ciąża 464 29.5.1. Antagoniści witaminy K 464 29.5.2. Bezpośrednie doustne koagulanty 465 30. Farmakoterapia kardiologiczna w ciąży – Józefa Dąbek 467 30.1. Wprowadzenie 467 30.2. Leki przeciwkrzepliwe 468 30.3. Leki przeciwpłytkowe 470 30.4. Diuretyki i flozyny 472 30.5. Leczenie nadciśnienia płucnego 472 30.6. Leki antyarytmiczne 472 30.7. Antagoniści kanałów wapniowych 474 30.8. Leki działające na układ renina–angiotensyna 474 30.9. Leki hipolipemizujące 476 30.10. Leki β-adrenolityczne 477 30.11. Inne leki hipotensyjne 479 30.12. Podsumowanie 479 Skorowidz 483