ebook Słuchać, rozumieć, wspierać Skuteczna komunikacja w pediatrii

Wydawca: PZWL

Rok wydania: 2026

Skuteczna komunikacja jest jednym z najważniejszych elementów opieki medycznej nad dzieckiem. To od jakości dialogu pomiędzy personelem medycznym, małym pacjentem i jego rodziną zależą nie tylko trafność diagnozy i przebieg leczenia, lecz także poczucie bezpieczeństwa, zaufanie oraz współpraca wszystkich uczestników procesu terapeutycznego.

Książka Słuchać, rozumieć, wspierać – skuteczna komunikacja w pediatrii to pierwsze na polskim rynku tak kompleksowe opracowanie poświęcone komunikacji w pediatrii, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci z trudnościami w porozumiewaniu się. Publikacja łączy wiedzę z zakresu medycyny, psychologii, pedagogiki specjalnej, logopedii, komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) oraz prawa medycznego, dostarczając praktycznych rozwiązań dla codziennej pracy klinicznej.

Książka adresowana jest do lekarzy, pielęgniarek, terapeutów, psychologów, logopedów oraz wszystkich specjalistów pracujących z dziećmi. Łącząc aktualną wiedzę naukową z praktycznym doświadczeniem autorów, stanowi wartościowe źródło wiedzy i wsparcia dla osób, które każdego dnia pomagają najmłodszym pacjentom i ich rodzinom.

To nie tylko podręcznik komunikacji medycznej, ale przede wszystkim przewodnik po budowaniu relacji opartych na szacunku, zrozumieniu i partnerstwie.

Spis treści ebooka Słuchać, rozumieć, wspierać

Wykaz wybranych skrótów XIII
Przedmowa XV

CZĘŚĆ I. FUNDAMENTY SKUTECZNEJ KOMUNIKACJI W OPIECE PEDIATRYCZNEJ 1

1. Podstawy teoretyczne komunikacji w opiece medycznej nad dzieckiem Szymon Godawa, Sylwia Witek-Gutt 3
1.1. Definicja komunikacji 3
1.1.1. Komunikacja werbalna i niewerbalna 4
1.1.2. Modele komunikacji 5
1.2. Bariery komunikacyjne 7
1.2.1. Bariery fizyczne 7
1.2.2. Bariery psychologiczne 10
1.2.3. Bariery językowe 12
1.2.4. Bariery kulturowe 13
1.3. Zasady skutecznej komunikacji 16
1.3.1. Aktywne słuchanie 16
1.3.2. Empatia i zrozumienie perspektywy rozmówcy 19
1.3.3. Jasność i precyzja przekazu 20
1.3.4. Dostosowanie komunikacji do odbiorcy 21
1.3.5. Budowanie zaufania i relacji 23
1.4. Komunikacja interpersonalna w kontekście medycznym – Specyfika relacji personel medyczny–pacjent i jego rodzina 24

2. Skuteczna komunikacja w opiece zdrowotnej. Dialog między opiekunem, dzieckiem i personelem medycznym Sylwia Wrona 29
2.1. Znaczenie komunikacji w procesie leczenia dziecka i jego rodziny 30
2.2. Przestrzeń gabinetu a komfort komunikacji 33
2.2.1. Wpływ układu przestrzeni na interakcję 33
2.2.2. Elementy sprzyjające otwartej i empatycznej rozmowie 34
2.2.3. Dostosowanie przestrzeni do potrzeb dzieci i osób z niepełnosprawnościami 34
2.3. Dialog z dzieckiem jako źródło wiedzy 36
2.4. Rozmowa z rodzicem z niepełnosprawnością 38
2.5. Podsumowanie 40

3. Wprowadzenie do komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) Agnieszka Pilch 43
3.1. Znaczenie komunikacji wspomagającej i alternatywnej dla precyzyjnej komunikacji z pacjentami 43
3.1.1. Definicja komunikacji wspomaganej i niewspomaganej 44
3.1.2. Użytkownicy komunikacji wspomagającej i alternatywnej 45
3.1.3. Rola AAC w skutecznej komunikacji z pacjentami 47
3.2. Systemy AAC 48
3.2.1. Systemy przestrzenno-dotykowe 48
3.2.2. Systemy manualne 48
3.2.3. Systemy graficzne 49
3.3. Pomoce komunikacyjne w AAC niskiej i wysokiej technologii 51
3.3.1. Znaczenie pomocy niskiej technologii 52
3.3.2. Dostęp do pomocy wysokiej technologii 54
3.4. Strategie AAC wykorzystywane do komunikacji z pacjentami 55
3.5. Budowanie indywidualnego systemu komunikacji 57
3.5.1. Współpraca interdyscyplinarna w budowaniu indywidualnego systemu komunikacji 57
3.5.2. Rola paszportów komunikacyjnych 58
3.6. Zasady komunikacji z pacjentem używającym AAC 60

CZĘŚĆ II. KOMUNIKACJA Z DZIEĆMI O ZŁOŻONYCH POTRZEBACH 63

4. Dziecko w spektrum autyzmu (ASD) Anna Prokopiak 65
4.1. Jakościowe nieprawidłowości wzajemnych interakcji społecznych dzieci w spektrum autyzmu (kontakt wzrokowy, wyraz twarzy, postawa ciała, gesty) 66
4.2. Zachowania komunikacyjne/ekspresja językowa charakterystyczna dla dzieci w spektrum autyzmu (echolalie, stereotypie językowe, trudności z używaniem zaimków, osobliwe używanie słów) 70
4.3. Wymiana konwersacyjna z dzieckiem w spektrum autyzmu 74
4.4. Strategie i narzędzia wspierające komunikację z dzieckiem w spektrum autyzmu (np. wizualizacje, strukturalizacja, plany aktywności, tablice do komunikacji, historyjki społeczne) 76
4.5. Podsumowanie 79
Aneks 82

5. Dziecko Głuche lub słabosłyszące Katarzyna Wereszka 83
5.1. Różnice w stopniu ubytku słuchu i ich wpływ na komunikację 84
5.2. Charakterystyka komunikacji dziecka z CAPD 88
5.3. Rola języka migowego i odczytywania mowy z ust w procesie komunikacji 89
5.4. Dostosowanie otoczenia komunikacyjnego 92
5.6. Pozyskiwanie od rodzica kluczowych informacji na temat komunikacji dziecka 95
5.7. Strategie i narzędzia wspierające komunikację 97

6. Dziecko słabowidzące lub niewidome Sylwia Wrona 101
6.1. Komunikacja werbalna – opis otoczenia 102
6.2. Dotyk, dźwięki 104
6.3. Strategie i narzędzia wspierające 108
6.4. Podsumowanie 113

7. Dziecko z niepełnosprawnością intelektualną Małgorzata Sekułowicz 117
7.1. Różnice w rozumieniu i wyrażaniu 118
7.2. Prostota, powtarzalność, wizualne wsparcie 119
7.3. Strategie i narzędzia wspierające 121
7.3.1. Dobre praktyki dla lekarzy i personelu medycznego w budowaniu komunikacji z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną – proponowane działania 125

8. Dziecko z niepełnosprawnością ruchową i niepełnosprawnością ruchową ze sprzężeniami Anna Schab 131
8.1. Zróżnicowanie obrazu klinicznego dziecka z niepełnosprawnością ruchową lub niepełnosprawnością ruchową ze sprzężeniami 133
8.1.1. Mózgowe porażenie dziecięce (MPD, Cerebral Palsy, CP) 133
8.1.2. Inne schorzenia, w przebiegu których rozwija się niepełnosprawność ruchowa lub sprzężona u dzieci 135
8.2. Objawy współwystępujące w niepełnosprawności ruchowej ze sprzężeniami, które mają wpływ na możliwości komunikacyjne dziecka 136
8.3. Zróżnicowanie możliwości komunikacyjnych dzieci z niepełnosprawnością ruchową lub niepełnosprawnością ruchową ze sprzężeniami 139
8.4. Dobre praktyki w komunikacji z osobą z niepełnosprawnością ruchową 140
8.5. Podsumowanie 142

9. Dziecko z opóźnieniem rozwoju mowy Alina Zorychta 147
9.1. Przyczyny i zróżnicowane formy trudności w mowie 147
9.2. Znaczenie wczesnej interwencji i dostosowania komunikacji 149
9.3. Pozyskiwanie od opiekunów kluczowych informacji na temat sposobu komunikowania się dziecka 151
9.4. Strategie i narzędzia wspierające 152

10. Dziecko z Nadpobudliwością Psychoruchową (ADHD) Małgorzata Sekułowicz 159
10.1. Specyfika komunikacji 161
10.2. Strategie i narzędzia 162

11. Dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi, afektywnymi i nerwicowymi 167
Szymon Godawa
11.1. Charakterystyka trudności 168
11.2. Strategie 171

12. Dziecko doświadczające przemocy Sylwia Witek-Gutt 181
12.1. Bariery w komunikacji z dzieckiem doświadczającym przemocy 184
12.2. Strategie rozmowy z dzieckiem doświadczającym przemocy 185
12.3. Strategie rozmowy z dzieckiem w sytuacji podejrzenia przemocy 187
12.4. Reagowanie na przemoc 189
Aneks 191

CZĘŚĆ IIII. PRAWNE ASPEKTY KOMUNIKACJI PERSONEL MEDYCZNY–OPIEKUN–DZIECKO 193

13. Komunikacja z pacjentem małoletnim i innymi osobami uprawnionymi do uzyskania informacji o jego stanie zdrowia – podstawowe terminy prawne Agnieszka Nowak, Teresa Dukiet-Nagórska 195
13.1. Przedstawiciel ustawowy 196
13.2. Opiekun faktyczny 197
13.3. Sąd opiekuńczy 198
13.4. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie 199
13.5. Osoba bliska 199
13.6. Osoba wykonująca zawód medyczny 201
13.6.1. Psycholog a status „osoby wykonującej zawód medyczny” 203

14. Wywiad z pacjentem małoletnim i innymi uprawionymi osobami Agnieszka Nowak, Teresa Dukiet-Nagórska 205
14.1. Etyczne standardy zbierania wywiadu 206
14.1.1. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru prawnego Kodeksu Etyki Lekarskiej 206
14.1.2. Kodeksy etyki a wywiad z pacjentem małoletnim i innymi uprawionymi osobami 208
14.1.3. Wywiad jako czynność „immanentna”, a nie nazwana 209
14.2. Znaczenie prawne wywiadu medycznego 218

15. Podstawa prawna obowiązku udzielania uprawnionym podmiotom informacji o stanie zdrowia małoletniego pacjenta Teresa Dukiet-Nagórska, Agnieszka Nowak 225
15.1. Przedmiot i jakość informacji o stanie zdrowia małoletniego pacjenta 225
15.2. Podmioty uprawnione do uzyskania informacji i ich rezygnacja z prawa do informacji 238

16. Tajemnica zawodów medycznych i przesłanki odstąpienia od niej Teresa Dukiet-Nagórska, Agnieszka Nowak 245
16.1. Zakres obowiązywania tajemnicy zawodów medycznych 246
16.2. Przesłanki legalności odstąpienia od zachowania tajemnicy zawodów medycznych 247
16.2.1. Wyjątki od obowiązku dochowania tajemnicy spoczywające na podmiotach leczniczych i osobach wykonujących zawody medyczne 250