Utwór i twórca w prawie autorskim. Zilustrowane wątpliwości

Publikacja to przewodnik po współczesnych polskich i europejskich regulacjach dotyczących utworu na gruncie prawa autorskiego i granic jego monopolizacji. Szczegółowo przedstawia treść autorskich praw osobistych i majątkowych. Jej wyjątkowość polega na wykorzystaniu obszernego materiału ilustracyjnego, który pomaga w zrozumieniu omawianych problemów oraz śledzeniu rozumowań z orzeczeń sądowych. Z opracowania czytelnik dowie się:• co jest utworem,• które elementy utworu objęte są wyłącznością prawną,• czy istnieje „współtwórczość” człowieka i AI,• czy można zmieniać utwór bez zgody twórcy,• gdzie szukać podstaw dla legalnego korzystania z utworu bez zgody podmiotu praw wyłącznych. Podstawowym celem publikacji jest ułatwienie oceny, czy określony wytwór jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego, a wobec odpowiedzi pozytywnej – w jakim zakresie można z niego korzystać bez zgody uprawnionego podmiotu. Książka jest przeznaczona dla prawników praktyków – sędziów, radców prawnych, aplikantów – oraz studentów. Sposób przedstawienia zagadnień, a także bogaty materiał ilustracyjny sprawiają, że zainteresuje również twórców, dziennikarzy i osoby zajmujące się kulturą.

Spis treści „UTWÓR I TWÓRCA W PRAWIE AUTORSKIM: Zilustrowane wątpliwości” Zawartość Nr strony     Wykaz skrótów 13     Wstęp 17     I Wprowadzenie 19 I.1 Krótkie streszczenie prawa autorskiego 21 I.2 Źródła prawa 23 I.3 Stosowanie prawa UE 25     II Przedmiot praw autorskich – utwór 29 II.1 Uwagi ogólne 31 II.2 Prawo UE 31 II.3 Konieczne cechy utworu 37 II.4 Twórca utworu – tylko człowiek 38 II.5 Ustalenie utworu 43 II.6 Działalność twórcza o indywidualnym charakterze 45 II.6.1 Uwagi ogólne 45 II.6.2 Pomysł i inne elementy utworu z art. 1 ust. 21 pr. aut. 52 II.7 Utwór – kontrowersje 63 II.7.1 Sens kryterium statystycznej jednorazowości 63 II.7.2 Efekt zaskoczenia 64 II.7.3 Twórczość równoległa 65 II.7.4 Rekonstrukcja utworu 71 II.7.5 Nadmiernie liberalne podejście do stwierdzania istnienia utworu w orzecznictwie sądowym 74 II.7.5.1 Orzeczenie „pociągowe” 74 II.7.5.2 Orzeczenie papieskie 78 II.7.5.3 Orzeczenie „krasnoludkowe” 79 II.7.5.4 Smok Wawelski 83 II.7.5.5 Wyrok zniczowy 84 II.7.5.6 Okładki książek 84 II.7.5.7 Uwagi końcowe – sugestie co do bardziej restryktywnego podejścia przy stwierdzaniu istnienia utworu 86 II.7.6 Interpretacje kontrowersyjne 87 II.7.6.1 Zrealizowany pomysł jako utwór 87 II.7.6.2 Nowość obiektywna jako przesłanka istnienia indywidualnego charakteru utworu 91 II.7.7 Stwierdzenie istnienia utworu: element ustaleń faktycznych czy oceny prawnej? 93 II.8 Dopowiedzenia 95 II.8.1 Wytwory sztucznej inteligencji – współtworzone przez człowieka 95 II.8.2 Utwór i szaleństwa bananowe 106 II.8.3 Beksiński i AI 111 II.9 Poszczególne rodzaje utworów i ich elementy 115 II.9.1 Uwagi ogólne 115 II.9.2 Utwory piśmiennicze 118 II.9.3 Utwory plastyczne 124 II.9.4 Wzory przemysłowe 129 II.9.5 Fotografa 139 II.9.6 Bazy danych 148 II.9.7 Architektura 149 II.9.8 Dzieło techniczne 154 II.9.9 Programy komputerowe 157 II.10 Wyłączenia spod ochrony autorskiej 159 II.11 Dopowiedzenia 164 II.11.1 Elementy chronione w utworze – praktyka 164 II.11.2 Buty i sandały a prawo autorskie 168 II.11.3 Stwierdzanie istnienia utworu. Kontrowersyjne oceny i sugestie 178 II.11.3.1 Nieweryfikowalność autorskoprawnej przesłanki istnienia utworu szansą racjonalnego kształtowania zakresu ochrony autorskiej 178 II.11.3.2 Między „całościowym wrażeniem” a „odzwierciedleniem osobowości twórcy” 180 II.11.3.3 Sztuczna inteligencja a przesłanka „odzwierciedlenia osobowości twórcy” 182 II.12 Prawne kategorie utworów 183 II.12.1 Dzieło zależne, dzieło z zapożyczeniami i inspirowane 183 II.12.2 Utwory wyodrębniane ze względu na ich autorstwo 190 II.12.2.1 Uwagi wstępne 190 II.12.2.2 Utwory połączone 190 II.12.2.3 Utwory współautorskie 191 II.12.2.3.1 Uwagi ogólne 191 II.12.2.3.2 Zagadnienia szczególne 196     III Powstanie i czas trwania ochrony autorskiej. Terytorializm, formalności. Monizm i dualizm 201 III.1 Uwagi ogólne 203 III.2 Powstanie ochrony 205 III.3 Autorskie prawa osobiste – czas ochrony 206 III.4 Autorskie prawa majątkowe – czas ochrony 206 III.4.1 Uwagi ogólne 206 III.4.2 Czas ochrony utworów w Polsce 207 III.4.3 Nietypowe postacie przedłużania ochrony autorskiej 210 III.4.3.1 Prawo do pierwszych wydań 210 III.4.3.2 Kodeks dóbr kultury i krajobrazu Republiki Włoskiej 213 III.4.3.3 Piotruś Pan J.M. Barriego 217     IV Podmiot praw autorskich 219 IV.1 Autorskie prawa osobiste 221 IV.2 Autorskie prawa majątkowe 222 IV.2.1 Uwagi ogólne 222 IV.2.2 „Pracownicze” utwory 223 IV.2.2.1 „Standardowe” utwory pracownicze 223 IV.2.2.2 Pracownicze utwory naukowe 225 IV.2.2.3 Pracownicze programy komputerowe 227 IV.2.2.4 Utwory „studenckie” 227     V Autorskie dobra osobiste 229 V.1 Uwagi ogólne 231 V.2 Zagadnienia szczególne 232 V.2.1 Relacja do dóbr osobistych prawa powszechnego 232 V.2.2 Więź twórcy z utworem 233 V.2.3 Dozwolony użytek jako normatywna podstawa ograniczenia ochrony autorskich dóbr osobistych 234 V.2.4 Autorskie dobra osobiste wobec nietwórczych elementów utworu 236 V.2.5 Zasada proporcjonalności a ochrona autorskich dóbr osobistych 238 V.3 Prawo do autorstwa 240 V.3.1 Uwagi ogólne 240 V.3.2 Plagiat 242 V.4 Prawo do integralności i rzetelnego wykorzystania utworu 249 V.4.1 Prawo do integralności 249 V.4.2 Prawo do rzetelnego wykorzystania utworu 261 V.4.3 Prawo do integralności a dzieło zależne i z zapożyczeniami 264 V.4.4 Eksploatacja elementów utworu niespełniających przesłanki osobistej twórczości 268 V.5 Prawo decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu 271 V.6 Inne autorskie prawa osobiste 273 V.6.1 Prawo do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu 273 V.6.2 Prawo do odstąpienia od umowy lub do jej wypowiedzenia ze względu na istotne interesy twórcze 275 V.6.3 Prawo dostępu do utworu 276     VI Autorskie prawa majątkowe 277 VI.1 Uwagi ogólne 279 VI.2 Korzystanie z utworu 279 VI.2.1 Uwagi ogólne 279 VI.2.2 Prawo do reprodukcji utworu (utrwalanie i zwielokrotnianie) 281 VI.2.2.1 Uwagi ogólne 281 VI.2.2.2 Reprodukcja utworu przez AI 286 VI.2.3 Prawo do dystrybucji (obrót oryginałem lub egzemplarzem) 289 VI.2.3.1 Uwagi ogólne 289 VI.2.3.2 Działania poprzedzające dystrybucję egzemplarzy utworu 291 VI.2.3.3 Wyczerpanie prawa 291 VI.2.3.3.1 Uwagi ogólne 291 VI.2.3.3.2 Wyczerpanie prawa wobec udostępnienia utworu on-line 296 VI.2.3.3.3 Ograniczenia umowne zbywcy egzemplarza programu komputerowego a wyczerpanie prawa 298 VI.2.3.3.4 Wyczerpanie prawa w UE, gdy prawa autorskie do tego samego utworu przysługują różnym podmiotom 298 VI.2.4 Rozpowszechnianie w inny sposób niż przez obrót egzemplarzem dzieła 299 VI.2.4.1 Uwagi ogólne 299 VI.2.4.2 Publiczne udostępnianie utworu 300 VI.2.4.2.1 Publiczne udostępnienie utworu w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości 300 VI.2.4.2.2 Hosting „zwykły” 301 VI.2.4.2.3 Hosting „kwalifikowany” 304 VI.2.4.2.4 Linkowanie 305 VI.2.4.2.5 Odpowiedzialność za wyszukiwarki w sieciach peer-to-peer 305 VI.2.4.2.6 Podmiot odpowiedzialny za korzystanie z wytworów AI, w których bezprawnie wykorzystano cudze utwory 307 VI.2.4.2.7 Stosowanie w polskim prawie unijnych ocen w sprawie publicznego udostępniania utworów 307 VI.3 Prawo do wynagrodzenia 310 VI.4 Droit de suite 314 VI.5 „Prawo” do rozporządzania utworem 316 VI.6 Ochrona przed usuwaniem zabezpieczeń 317     VII Dozwolony użytek 319 VII.1 Uwagi ogólne 321 VII.2 Test trójstopniowy z dyrektywy 2001/29/WE i art. 35 pr. aut. 325 VII.3 Wymienienie imienia i nazwiska twórcy oraz źródła 328 VII.4 Uprzednie rozpowszechnienie utworu 329 VII.5 Wynagrodzenie twórcy 330 VII.6 Legalność źródła dostępu do utworu 332 VII.7 Dopowiedzenia – dozwolony użytek i AI 333 VII.8 Postacie dozwolonego użytku 340 VII.8.1 Dozwolony użytek osobisty 340 VII.8.2 Cytat 344 VII.8.2.1 Uwagi ogólne 344 VII.8.2.2 Czy tylko „dosłowny” cytat? 351 VII.8.2.3 Przykłady rzeczywistych i możliwych sporów sądowych 353 VII.8.3 Parodia 360 VII.8.3.1 Uwagi ogólne 360 VII.8.3.2 Oceny w świetle orzeczenia w sprawie Deckmyn 362 VII.8.3.3 Dalsze wątpliwości w sprawie parodii 372 VII.8.4 Pastisz 376 VII.8.5 Karykatura 382 VII.8.6 Niezamierzone włączenie utworu do innego utworu 383 VII.8.7 Dopowiedzenia: pastisz, parodia, cytat i prawo panoramy 386 VII.8.7.1 Spętany Eros Igora Mitoraja i prawo panoramy 386 VII.8.7.1.1 Uwagi ogólne 386 VII.8.7.1.2 Problemy z brakiem ujednoliconej regulacji w krajach UE 387 VII.8.7.1.3 „Miejsce dostępu” do utworu 388 VII.8.7.1.4 Wystawienie na stałe w miejscu publicznym 390 VII.8.7.1.5 Sposób eksploatacji 392 VII.8.7.1.6 Inne postacie dozwolonego użytku legalizujące eksploatację utworu podobną do objętej prawem panoramy 394 VII.8.7.2 Fotele: utwór, pastisz, parodia, cytat? 395 VII.8.7.3 Guernica Pabla Picassa i dozwolony użytek 399 VII.8.7.4 Ja Potockiej i prawo autorskie 405 VII.8.7.5 Problem z plakatem wyborczym 407 VII.8.7.6 Przyporządkowanie eksploatacji utworu określonej postaci dozwolonego użytku 409 VII.8.7.7 Parodia, pastisz i cytat w tabeli 413 VII.8.8 Przedruk 414 VII.8.9 Licencja dla zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych lub w celu prowadzenia badań naukowych 416 VII.8.10 „Licencja dla bibliotek” 418 VII.8.11 Publiczne odtwarzanie programu radiowego lub telewizyjnego 422 VII.8.12 Dzieła osierocone 423 VII.8.13 Utwory niedostępne w handlu 425 VII.8.14 Licencja z art. 231 pr. aut. 426 VII.8.15 Eksploracja tekstów i danych 428 VII.8.15.1 Uwagi ogólne 428 VII.8.15.2 Trenowanie AI w UE 431 VII.8.16 Licencja dla osób niepełnosprawnych 437 VII.8.17 Inne postacie licencji 438 VII.9 Dopowiedzenia – poza dozwolonym użytkiem 440 VII.9.1 Uwagi ogólne 440 VII.9.2 Niemieckie orzeczenia o fototapetach 442 VII.9.3 Wnioski 444     VIII Autorskie prawa majątkowe do programu komputerowego 447 VIII.1 Uwagi ogólne 449 VIII.2 Status gier komputerowych i multimediów oraz ich ochrona autorska 451     IX Zamiast zakończenia – zwichnięcie zawodowe, czyli o prawnoautorskich problemach z mozaiką w parku 455     Bibliografia 465     O autorze 481