W poszukiwaniu prawnego modelu samozatrudnienia w Polsce

Oddajemy w Państwa ręce monografię stanowiącą efekt pracy naukowej wybitnych badaczy pochodzących z różnych państw europejskich, którzy zdecydowali się wziąć udział w międzynarodowym projekcie badawczym pt. „W poszukiwaniu prawnego modelu samozatrudnienia w Polsce. Analiza prawnoporównawcza”, finansowanym ze środków Narodowego Centrum Nauki, a zrealizowanym pod kierunkiem prof. UŁ dra hab. Tomasza Duraja. Podstawowym zadaniem badawczym była kompleksowa analiza prawna samozatrudnienia nie tylko z perspektywy polskiej regulacji i orzecznictwa sądowego, lecz także w aspekcie rozwiązań obowiązujących w prawie międzynarodowym i unijnym oraz w wybranych krajach europejskich. Przeanalizowano ustawodawstwa takich państw, jak: kraje wchodzące w skład Zjednoczonego Królestwa, Niemcy, Austria, Hiszpania, Francja, Włochy, Węgry, Litwa, Łotwa i Estonia. Realizowane w ramach projektu działania naukowe mają nowatorski charakter. Do tej pory nie były bowiem prowadzone na tak szeroką skalę badania nad prawnymi uwarunkowaniami samozatrudnienia, które obejmowałyby stan polskiej regulacji prawnej i orzecznictwa, rozwiązania obowiązujące w prawie międzynarodowym i unijnym, a także w wybranych krajach europejskich. Wartością dodaną dla polskiej nauki jest ujęcie w ramy uporządkowanego opracowania regulacji dotyczących samozatrudnienia w innych państwach. Na podstawie przeprowadzonych badań podjęta została próba stworzenia optymalnego prawnego modelu samozatrudnienia w Polsce. Sformułowane uwagi de lege ferenda mają posłużyć polskiemu prawodawcy do opracowania odrębnej ustawy o statusie prawnym samozatrudnionych, która w sposób całościowy i systemowy będzie normować najistotniejsze aspekty pracy osób pracujących zarobkowo na własny rachunek, ze szczególnym uwzględnieniem ich ochrony socjalnej. Jej uchwalenie przyczyni się do rozstrzygnięcia wielu sporów interpretacyjnych, które obecnie pojawiają się w doktrynie prawa i orzecznictwie sądowym. Przyjęte w publikacji postulaty w zakresie przygotowania optymalnego modelu prawnego samozatrudnienia w Polsce mają wymiar uniwersalny, znacznie wykraczający poza problematykę pracy zarobkowej na własny rachunek. Wyniki badań pozwalają bowiem na zarysowanie pewnych ogólnych wniosków wskazujących nowe kierunki rozwoju prawa pracy w przyszłości. Skłaniają do refleksji nad zasadnością rozszerzania ochronnych regulacji prawa pracy na różne kategorie osób świadczących autonomicznie pracę poza stosunkiem pracy (zwłaszcza w warunkach zależności ekonomicznej od podmiotu zatrudniającego), a także nad zakresem tej ochrony oraz najważniejszymi kryteriami jej różnicowania. Książka adresowana jest do przedstawicieli nauki prawa, studentów, legislatorów, sędziów i reprezentantów innych zawodów prawniczych, partnerów społecznych, praktyków oraz osób zainteresowanych problematyką nietypowych form zatrudnienia. Monografię przygotowano w ramach projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (Umowa nr UMO-2018/29/B/HS5/02534 do projektu badawczego nr 2018/29/B/HS5/02534)

Rozdział I. Wprowadzenie do międzynarodowego projektu badawczego nt. „W poszukiwaniu prawnego modelu samozatrudnienia w Polsce. Analiza prawnoporównawcza” (Tomasz Duraj) 13 Uwagi wprowadzające 13 Skala i znaczenie samozatrudnienia jako nietypowej formy świadczenia pracy zarobkowej 14 Cele naukowe projektu badawczego 19 Znaczenie projektu badawczego 27 Koncepcja i plan badań naukowych 30 Metodyka 31 Działania publikacyjne i popularyzatorskie uczestników projektu badawczego 32 Bibliografia 35 Rozdział II. Samozatrudnienie w świetle prawa międzynarodowego i unijnego (Mateusz Barwaśny) 41 Uwagi wprowadzające 41 Źródła prawnej regulacji samozatrudnienia – standardy międzynarodowe i unijne 42 Pojęcie samozatrudnienia w świetle prawa międzynarodowego i unijnego 46 Ochrona samozatrudnionych w świetle prawa międzynarodowego i unijnego 51 Mechanizmy walki z fikcyjnym samozatrudnieniem w świetle standardów prawa międzynarodowego i unijnego jako środek służący poprawie warunków pracy 99 Uwagi podsumowujące 105 Bibliografia 107 Rozdział III. Samozatrudnienie w świetle prawa obowiązującego w Zjednoczonym Królestwie (Catherine Barnard, Despoina Georgiou) 121 Uwagi wprowadzające 121 Trendy w samozatrudnieniu 123 Definicje prawne 126 Ramy prawne samozatrudnienia 131 Fikcyjne samozatrudnienie 141 Uwagi podsumowujące 144 Bibliografia 145 Rozdział IV. Samozatrudnienie w świetle prawa niemieckiego i austriackiego (Rolf Wank) 149 Część I. Samozatrudnienie w Niemczech 149 Źródła uregulowań dotyczących samozatrudnienia 152 Definicja samozatrudnionych 156 Kategorie samozatrudnionych 170 Prawna ochrona samozatrudnionych 176 Skala fikcyjnego samozatrudnienia 181 Część II. Samozatrudnienie w Austrii 184 Skala samozatrudnienia 181 Prawne źródła regulacji dotyczących samozatrudnionych 185 Definicja samozatrudnionych 186 Kategorie samozatrudnionych 190 Prawna ochrona samozatrudnionych 191 Skala fikcyjnego samozatrudnienia 192 Bibliografia 192 Rozdział V. Samozatrudnienie w świetle prawa hiszpańskiego (Aneta Tyc) 199 Uwagi wprowadzające 199 Pojęcie i typologia samozatrudnienia 201 Prawa zawodowe i prawa zbiorowe samozatrudnionych (reżim wspólny) 207 Status zawodowy samozatrudnionych ekonomicznie zależnych 212 Uwagi podsumowujące 216 Bibliografia 218 Rozdział VI. Samozatrudnienie w świetle prawa francuskiego i włoskiego (Aneta Tyc) 221 Uwagi wprowadzające 221 Samozatrudnienie w świetle prawa francuskiego 222 Samozatrudnienie w świetle prawa włoskiego 229 Uwagi podsumowujące 236 Bibliografia 238 Rozdział VII. Samozatrudnienie w świetle prawa węgierskiego (Gyulavári Tamás) 241 Uwagi wprowadzające 241 Krajowe przepisy o samozatrudnieniu: w cieniu stosunku pracy 241 Skala samozatrudnienia na Węgrzech 247 Ograniczona ochrona prawna samozatrudnionych na Węgrzech 251 Walka z fikcyjnym samozatrudnieniem na Węgrzech 255 Uwagi podsumowujące 259 Bibliografia 260 Rozdział VIII. Samozatrudnienie w świetle prawa państw bałtyckich Ingrida (Mačernytė Panomariovienė, Tatiana Wrocławska) 263 Prawne unormowanie samozatrudnienia w systemie prawa Republiki Litewskiej 263 Prawne unormowanie samozatrudnienia w systemie prawa Republiki Łotewskiej 275 Prawne unormowania samozatrudnienia w systemie prawa Republiki Estonii 282 Wnioski końcowe 289 Bibliografia 291 Rozdział IX. Samozatrudnienie w świetle prawa polskiego – uwagi de lege lata (Tomasz Duraj) 295 Uwagi wprowadzające 295 Skala samozatrudnienia w Polsce 300 Źródła regulacji prawnej samozatrudnienia 301 Pojęcie (definicja) samozatrudnienia 311 Prawna ochrona samozatrudnionych 318 Problem fikcyjnego samozatrudnienia w Polsce 400 Uwagi podsumowujące 409 Bibliografia 411 Rozdział X. Prawny model samozatrudnienia w Polsce – perspektywa prawa ubezpieczeń społecznych (Marcin Krajewski) 429 Uwagi wprowadzające 429 Zabezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą 430 Autonomia systemów zabezpieczenia społecznego w UE 436 Preferencje dla osób prowadzących działalność gospodarczą w Polsce 438 Model zabezpieczenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą 444 Uwagi podsumowujące 449 Bibliografia 450 Rozdział XI. Prawny model samozatrudnienia w Polsce – perspektywa prawa zatrudnienia (Tomasz Duraj) 453 Uwagi wprowadzające 453 Założenia ogólne prawnego modelu samozatrudnienia w Polsce 456 Założenia szczegółowe prawnego modelu samozatrudnienia w Polsce 462 Podstawowe obowiązki samozatrudnionego 518 Prawne mechanizmy przeciwdziałania fikcyjnemu samozatrudnieniu 519 Odpowiedzialność za naruszenie przepisów normujących ochronę samozatrudnionych 529 Mechanizmy promocji samozatrudnienia w Polsce 532 Podsumowanie 535 Bibliografia 536