Prawo administracyjne - zagadnienia ogólne i ustrojowe

Podręcznik podzielony został na trzy części: • pierwsza koncentruje uwagę na tytułowych zagadnieniach ogólnych prawa administracyjnego, zarówno klasycznych, jak i relatywnie nowych; • druga skupia się na ustrojowym prawie administracyjnym, uwzględniając wątki europeizacyjne i globalizacyjne, • trzecia omawia zagadnienia ogólne i ustrojowe na przykładzie wybranych regulacji materialnego prawa administracyjnego, zestawiając pojęcia-narzędzia, instytucje z ustawami z zakresu materialnego prawa administracyjnego. W publikacji połączono analizę zagadnień ogólnych i ustrojowych z podejściem law in action – weryfikacją omawianych instytucji i pojęć-narzędzi, co ułatwia zrozumienie i przyswojenie materiału. Podręcznik jest przeznaczony dla studentów studiów prawniczych i administracyjnych oraz ekonomicznych, a także profilowanych administracyjnie studiów podyplomowych. Będzie też cenną lekturą dla przedstawicieli zawodów prawniczych, pracowników administracji publicznej oraz przedstawicieli nauki prawa administracyjnego.

Wykaz skrótów  | str. 15   Przedmowa  | str. 27   Część pierwsza   ZAGADNIENIA OGÓLNE   Rozdział I Administracja publiczna. Tradycja a współczesność  | str. 35 1. Geneza  | str. 35 2. Ewolucja i modele  | str. 40 2.1. Administracja w ujęciu państwa dobrobytu  | str. 41 2.2. Administracja w ujęciu nowego zarządzania publicznego  | str. 43 2.3. Administracja w ujęciu współrządzenia (governance)  | str. 44 2.4. Ujęcia administracji a praworządność materialna  | str. 46 3. Sposoby definiowania administracji publicznej  | str. 47 3.1. Konieczność uwzględnienia dorobku innych nauk  | str. 47 3.2. Definicje administracji publicznej  | str. 49 4. Funkcje i główne sfery działania administracji publicznej  | str. 54 4.1. Charakter i kategorie funkcji administracji  | str. 55 4.2. Główne sfery działania administracji publicznej  | str. 56 4.2.1. Policja administracyjna  | str. 57 4.2.2. Reglamentacja  | str. 58 4.2.3. Administracja świadcząca  | str. 59 4.2.4. Regulacja  | str. 61 5. Administracja publiczna a społeczeństwo obywatelskie  | str. 62 6. Administracja publiczna a grupy interesu (grupy nacisku)  | str. 66 7. Tendencje w badaniu porównawczym administracji publicznej i prawa administracyjnego  | str. 70   Rozdział II Istota i kierunki rozwoju prawa administracyjnego  | str.  88 1. Określenie prawa administracyjnego  | str.  88 2. Sposoby klasyfikowania norm prawa administracyjnego  | str.  94 3. Zasady ogólne prawa administracyjnego  | str.  97 4. Stosunek prawa administracyjnego do innych gałęzi prawa  | str. 105 5. Perspektywy rozwoju prawa administracyjnego. Z refleksji ogólnych  | str. 107   Rozdział III Podstawowe instytucje prawa administracyjnego. Zagadnienia teoretyczno-prawne  | str. 114 1. Stosunek administracyjnoprawny  | str. 114 1.1. Pojęcie i rodzaje stosunku administracyjnoprawnego  | str. 114 1.1.1. Podmiot stosunku prawnego  | str. 117 1.1.2. Przedmiot stosunku administracyjnoprawnego  | str. 121 1.2. Cechy stosunku administracyjnoprawnego  | str. 122 1.3. Nawiązanie stosunku administracyjnoprawnego, jego przekształcenie i ustanie  | str. 123 1.4. Stosunek administracyjnoprawny a sytuacja administracyjnoprawna  | str. 125 2. Władza dyskrecjonalna administracji publicznej  | str. 126 2.1. Konstrukcja pojęcia uznania administracyjnego  | str. 127 2.2. Między zasadą legalizmu a uznaniem administracyjnym  | str. 128 2.3. Sądowa kontrola uznania administracyjnego/decyzji uznaniowych  | str. 129 2.4. Uznanie administracyjne w orzecznictwie sądów polskich  | str. 130 2.5. Inne rodzaje władzy dyskrecjonalnej  | str. 132 3. Publiczne prawo podmiotowe  | str. 133 3.1. Pojęcie publicznego prawa podmiotowego  | str. 133 3.2. Klasyczne teorie i definicje publicznego prawa podmiotowego  | str. 134 3.3. Struktura i treść publicznych praw podmiotowych  | str. 136 3.4. Ochrona publicznych praw podmiotowych  | str. 137 4. Sankcja administracyjna  | str. 138   Rozdział IV Administracja publiczna i prawo administracyjne wobec przemian cywilizacyjnych  | str. 147 1. Współczesny kontekst i wymiar zasady demokratycznego państwa prawnego  | str. 147 1.1. Zasady prawa administracyjnego i ich rola we współczesnym państwie  | str. 147 1.2. Zasada demokratycznego państwa prawnego jako zasada wszystkich zasad  | str. 148 1.3. O transpozycji zasady demokratycznego państwa prawnego  | str. 154 2. Kontekst zasady pomocniczości  | str. 155 3. Elektroniczna administracja  | str. 160  3.1. Płaszczyzny elektronicznej administracji  | str. 161  3.2. Publiczny system teleinformatyczny  | str. 162  3.3. Elektroniczny rejestr publiczny  | str. 162  3.4. Kierunki i poziomy elektronicznej administracji  | str. 163  3.5. Podmioty elektronicznej administracji  | str. 164  3.6. Powszechność i bezpieczeństwo jako wartości związane z elektroniczną administracją  | str. 165  4. Współczesne formy prywatyzacji zadania publicznego  | str. 166  5. Mediacje w administracji  | str. 171  6. Smart Administration – zarys koncepcji  | str. 177   Rozdział V Źródła prawa administracyjnego  | str. 184  1. Pojęcie źródeł prawa i klasyfikacja źródeł prawa  | str. 184  2. Cechy źródeł prawa administracyjnego  | str. 190  3. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej  | str. 191  4. Ustawy  | str. 198  5. Prawo międzynarodowe  | str. 200  6. Prawo Unii Europejskiej  | str. 207  7. Rozporządzenia z mocą ustawy  | str. 217  8. Rozporządzenia  | str. 220  8.1. Forma działania administracji publicznej  | str. 220  8.2. Źródło powszechnie obowiązującego prawa i akt wykonawczy względem ustawy  | str. 220  8.3. Niesamoistny charakter rozporządzenia  | str. 221  8.4. Upoważnienie do wydania rozporządzenia  | str. 221  8.5. Organy właściwe do wydania rozporządzenia  | str. 223  8.6. Przedmiot rozporządzenia  | str. 224  8.7. Wytyczne dotyczące treści rozporządzenia  | str. 224  8.8. Kontrola i nadzór nad rozporządzeniami  | str. 225  8.9. Rozporządzenia określone w art. 92 Konstytucji RP a inne rozporządzenia  | str. 226  9. Lokalne źródła prawa administracyjnego  | str. 227  9.1. Ustalenia terminologiczno-pojęciowe; differentia specifica; ratio legis  | str. 227  9.2. Akty prawa miejscowego (prawo miejscowe)  | str. 229  9.3. Akty prawa zakładowego (prawo zakładowe)  | str. 235 10. Akty prawa wewnętrznego organów administracji publicznej  | str. 237 11. Wejście w życie źródeł prawa  | str. 241 12. Niezorganizowane źródła prawa administracyjnego  | str. 247  12.1. Zwyczaj  | str. 247  12.2. Orzecznictwo sądowe w perspektywie problematyki źródeł prawa administracyjnego  | str. 249   Rozdział VI Formy działania administracji publicznej  | str. 257  1. Pojęcie i klasyfikacja form działania administracji publicznej  | str. 257  2. Akt administracyjny jako podstawowa forma działania administracji publicznej  | str. 261  2.1. Pojęcie, sposoby klasyfikowania i rodzaje aktów administracyjnych  | str. 261  2.2. Akt administracyjny a akt normatywny  | str. 273  2.3. Kontekst generalnych aktów administracyjnych  | str. 274  3. Decyzja administracyjna jako klasyczna forma zewnętrznego aktu administracyjnego  | str. 275  3.1. Formy decyzji administracyjnej  | str. 275  3.2. Warunki istnienia decyzji administracyjnej  | str. 278  3.3. Warunki prawidłowości decyzji administracyjnej  | str. 280  3.4. Wadliwość decyzji administracyjnej  | str. 281  3.5. Trwałość decyzji administracyjnej i utrata jej mocy obowiązującej  | str. 282  3.6. Wykonalność decyzji administracyjnej  | str. 285  4. Akty polityki administracyjnej  | str. 287  5. Porozumienie administracyjne (porozumienia administracyjne ustrojowe)  | str. 295  6. Kontrakt terytorialny  | str. 299  7. Umowa cywilnoprawna  | str. 300  8. Umowa administracyjna  | str. 306  9. Umowy w sprawach zamówień publicznych  | str. 311 10. Umowa koncesji na roboty budowlane lub usługi  | str. 316 11. Czynności materialno-techniczne  | str. 320 12. Działalność społeczno-organizatorska  | str. 323 13. Wybrane przykłady pozostałych form działania administracji publicznej  | str. 326  13.1. Milczenie administracji  | str. 327  13.2. Ugoda administracyjna  | str. 330  13.3. Przyrzeczenie administracyjne  | str. 334   Rozdział VII Pracownicy administracji publicznej  | str. 341 1. Pojęcie służby publicznej  | str. 341 2. Aktualny stan polskiego prawa urzędniczego (ustalenia systemowe)  | str. 344 3. Status osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe  | str. 348 4. Pracownicy administracji państwowej  | str. 350 5. Pracownicy i funkcjonariusze administracji rządowej  | str. 354 5.1. Korpus służby cywilnej  | str. 355 5.2. Korpus służby zagranicznej  | str. 359 5.3. Stosunki służbowe funkcjonariuszy w administracji rządowej  | str. 362 6. Pracownicy samorządowi  | str. 364 7. Pracownicy administracji o szczególnym statusie prawnym  | str. 371 8. Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach pomocniczych i obsługi w urzędach i jednostkach organizacyjnych administracji publicznej  | str. 376   Rozdział VIII Odpowiedzialność za działania legalne i nielegalne administracji publicznej  | str. 379 1. Istota odpowiedzialności jako generalnej zasady determinującej działanie władzy publicznej  | str. 379 2. Odpowiedzialność odszkodowawcza za działania legalne administracji  | str. 382 3. Odpowiedzialność odszkodowawcza za działania nielegalne  | str. 385 4. Odpowiedzialność w administracji: odpowiedzialność dyscyplinarna, karna i majątkowa funkcjonariuszy administracji publicznej  | str. 390   Część druga USTROJOWE PRAWO ADMINISTRACYJNE   Rozdział IX Podstawowe ustalenia terminologiczno-pojęciowe dotyczące organizacji prawnej administracji publicznej w ujęciu statycznym (instytucjonalnym)  | str. 401 1. Różnorodność form organizacyjno-prawnych stosowanych w organizacji prawnej administracji publicznej  | str. 401 1.1. Przyjmowane ustalenia terminologiczno-pojęciowe  | str. 401 1.2. Podmioty administracji publicznej i ich rodzaje  | str. 403 1.3. Organy administracji publicznej i ich rodzaje  | str. 407 1.4. Aparat pomocniczy organu administracji publicznej  | str. 414 2. Terytorialne aspekty organizacji prawnej administracji publicznej  | str. 416 2.1. Kluczowe antecedencje  | str. 416 2.2. Rodzaje podziałów terytorialnych  | str. 417 2.3. Jednostki zasadniczego podziału terytorialnego  | str. 419 2.4. Jednostki pomocnicze gminy (jako jednostki podziału terytorialnego)  | str. 423 2.5. Jednostki podziału specjalnego (na wybranych przykładach)  | str. 424 3. Resort administracji publicznej – dział administracji rządowej  | str. 426   Rozdział X Podstawowe ustalenia terminologiczno-pojęciowe dotyczące organizacji prawnej administracji publicznej w ujęciu relacyjnym (dynamicznym)  | str. 428 1. Podstawowe płaszczyzny organizacji prawnej administracji publicznej w ujęciu relacyjnym – wprowadzenie  | str. 428 2. Kontrola w administracji publicznej (kontrola administracyjna)  | str. 430 2.1. Kluczowe uwarunkowania terminologiczno-pojęciowe – kontrola jako topos administracji publicznej  | str. 430 2.2. Rodzaje i kryteria kontroli administracyjnej  | str. 434 3. Kierownictwo (wewnętrzne)  | str. 441 4. Nadzór organizacyjny (ustrojowy)  | str. 443 4.1. Jeszcze kilka refleksji o terminologiczno-pojęciowym przeznaczeniu  | str. 443 4.2. Nadzór hierarchiczny  | str. 444 4.3. Nadzór weryfikacyjny  | str. 446 5. Zwierzchnictwo związane z zespoleniem  | str. 448 6. Koordynacja  | str. 450 7. Oddziaływania związane ze współdziałaniem  | str. 452 8. Relacyjne zastosowania dekoncentracji  | str. 454 8.1. Dekoncentracja wewnętrzna; upoważnienie administracyjne  | str. 454 8.2. Dekoncentracja przestrzenna  | str. 457 8.3. Dekoncentracja zewnętrzna  | str. 458 9. Układy relacji strukturalnych (wybrane przykłady)  | str. 460 9.1. Układ scentralizowany (centralizacja)  | str. 460 9.2. Układ zdecentralizowany (decentralizacja)  | str. 461 9.2.1. Specyfika decentralizacji oraz wprowadzenie do form decentralizacji  | str. 461 9.2.2. Istota decentralizacji samorządowej (ze szczególnym uwzględnieniem samorządu terytorialnego)  | str. 463 9.2.3. Decentralizacja autonomiczna (autonomia administracyjna)  | str. 466   Rozdział XI Kontrola zewnętrzna administracji publicznej – ustalenia systemowe  | str. 470 1. Wprowadzenie do problematyki kontroli zewnętrznej administracji publicznej  | str. 470 2. Kontrola sądowa  | str. 471 2.1. Kilka ustaleń wprowadzających o systemowym przeznaczeniu  | str. 471 2.2. Kontrola sprawowana przez sądy administracyjne  | str. 472 2.3. Kontrola sprawowana przez inne sądy  | str. 474 2.3.1. Kontrola sprawowana przez sądy powszechne  | str. 474 2.3.2. Administracyjny kontekst kontroli sprawowanej przez Sąd Najwyższy  | str. 475 3. Kontrola Trybunału Konstytucyjnego  | str. 476 4. Kontrola Trybunału Stanu  | str. 477 5. Kontrola Najwyższej Izby Kontroli  | str. 478 6. Kontrola Rzecznika Praw Obywatelskich  | str. 479 7. Kontrola parlamentarna  | str. 481 8. Kontrola prokuratorska  | str. 482 9. Kontrola społeczna  | str. 483   Rozdział XII Organizacja i funkcjonowanie administracji publicznej stopnia centralnego  | str. 486 1. Administracja stopnia centralnego: administracja państwowa a administracja rządowa  | str. 486 2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej  | str. 490 3. Centralne organy administracji państwowej  | str. 493 4. Naczelne organy administracji rządowej  | str. 498 4.1. Rada Ministrów  | str. 498 4.1.1. Podstawy prawne  | str. 498 4.1.2. Skład Rady Ministrów  | str. 498 4.1.3. Tryb powołania Rady Ministrów  | str. 500 4.1.4. Zadania i kompetencje Rady Ministrów  | str. 501 4.1.5. Organizacja i tryb działania Rady Ministrów  | str. 502 4.1.6. Organy wewnętrzne i pomocnicze Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów  | str. 503 4.2. Prezes Rady Ministrów  | str. 505 4.3. Ministrowie  | str. 507 5. Centralne organy administracji rządowej (tzw. urzędy centralne)  | str. 510 6. Inne nietypowe podmioty, organy administracji publicznej stopnia centralnego (wybrane przykłady)  | str. 513   Rozdział XIII Organizacja i funkcjonowanie administracji Unii Europejskiej  | str. 517 1. Organizacja administracji Unii Europejskiej  | str. 517 1.1. Uwagi wstępne  | str. 517 1.2. Administracja polityczna  | str. 518 1.2.1. Rada Europejska  | str. 518 1.2.2. Rada  | str. 520 1.3. Administracja wykonawcza  | str. 521 1.3.1. Komisja Europejska  | str. 521 1.3.2. Organy i jednostki organizacyjne  | str. 522 1.4. Administracja urzędnicza  | str. 523 2. Funkcjonowanie administracji Unii Europejskiej  | str. 525 2.1. Jednostronne akty (czynności) generalne i abstrakcyjne  | str. 527 2.2. Jednostronne akty (czynności) indywidualne i konkretne  | str. 531 2.3. Porozumienia i umowy  | str. 532 2.4. Czynności faktyczne  | str. 534 3. Zasady i prawa podstawowe w postępowaniu przed organami administracji Unii Europejskiej  | str. 535 3.1. Zasada państwa prawnego  | str. 535 3.2. Zasada legalizmu  | str. 536 3.3. Zasada pewności prawa  | str. 537 3.4. Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań  | str. 538 3.5. Zasada proporcjonalności  | str. 539 3.6. Zasada dobrej administracji  | str. 539 4. Europeizacja prawa administracyjnego  | str. 543   Rozdział XIV Organizacja i funkcjonowanie terenowej administracji rządowej  | str. 550 1. Formy organizacyjno-prawne wykonujące zadania administracji rządowej w województwie – ustalenia ogólne  | str. 550 2. Pozycja wojewody w ramach terenowej administracji rządowej  | str. 552 3. Rządowa administracja zespolona w województwie  | str. 557 4. Niezespolona administracja rządowa  | str. 562 5. Kierownicy powiatowych służb, inspekcji i straży  | str. 565   Rozdział XV Organizacja i funkcjonowanie administracji jednostek samorządu terytorialnego i ich związków  | str. 570 1. Władze jednostek samorządu terytorialnego  | str. 570 1.1. Samorządowe formy demokracji bezpośredniej  | str. 571 1.2. Organy jednostek samorządu terytorialnego  | str. 585 2. Zakres działania jednostek samorządu terytorialnego  | str. 595 2.1. Zasady i tryb kształtowania zakresu działania jednostek samorządu terytorialnego  | str. 595 2.2. Układ zadań jednostek samorządu terytorialnego  | str. 598 3. Działalność jednostek samorządu terytorialnego w perspektywie kontrolnej i nadzorczej  | str. 603 3.1. Nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego  | str. 603 3.2. Sądowa kontrola działalności jednostek samorządu terytorialnego  | str. 612 3.3. Sądowa ochrona samodzielności jednostek samorządu terytorialnego  | str. 613 4. Specyfika miasta na prawach powiatu  | str. 616 5. Specyfika ustroju m.st. Warszawy  | str. 623 6. Organizacja i funkcjonowanie jednostek pomocniczych gminy  | str. 629 7. Podstawowe formy współdziałania jednostek samorządu terytorialnego  | str. 643 7.1. Kluczowe uwarunkowania i ustalenia terminologiczno-pojęciowe  | str. 643 7.2. Związki jednostek samorządu terytorialnego  | str. 645 7.3. Porozumienia samorządowe służące współdziałaniu  | str. 651 7.4. Współdziałanie jednostek samorządu terytorialnego w formie europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej  | str. 654 8. Aglomeracje/metropolie jako wyzwanie ustrojowe – przykład związku metropolitalnego w województwie śląskim  | str. 657   Rozdział XVI Wyjątki od dualizmu terenowej administracji publicznej – wybrane przykłady  | str. 668 1. Organizacja i funkcjonowanie samorządowych kolegiów odwoławczych  | str. 668 2. Organizacja i funkcjonowanie regionalnych izb obrachunkowych  | str. 675   Rozdział XVII Organizacja i funkcjonowanie zakładów administracyjnych – wybrane zagadnienia  | str. 681 1. Pojęcie i rodzaje zakładów administracyjnych  | str. 681 2. Specyfika władztwa zakładowego  | str. 688 3. Rekrutacja do zakładu administracyjnego – przykład szkół i przedszkoli z systemu oświaty (w wybranym zakresie)  | str. 693   Rozdział XVIII Podmioty niepubliczne w sferze administracji publicznej – wybrane przykłady  | str. 701 1. Określenia niepublicznych podmiotów i ich rodzaje  | str. 701 2. Formy przekazywania niepublicznym podmiotom zadań administracji publicznej  | str. 704   Część trzecia ZAGADNIENIA OGÓLNE I USTROJOWE NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH REGULACJI MATERIALNEGO PRAWA ADMINISTRACYJNEGO   Rozdział XIX Procesowe i materialne konotacje kontroli i nadzoru (dozoru) sprawowanego przez organy administracji publicznej  | str. 713 1. Perspektywa kontroli instancyjnej i nadzoru pozainstancyjnego  | str. 713 2. Z perspektywy nadzoru budowlanego  | str. 718 3. Z perspektywy nadzoru sprawowanego przez Państwową Inspekcję Farmaceutyczną  | str. 723   Rozdział XX Podstawowe pojęcia i instytucje prawa administracyjnego – perspektywa ustaw regulujących prawa osobowe  | str. 728 1. Kontekst źródeł prawa administracyjnego i funkcji administracji publicznej  | str. 728 2. Kontekst organizacji prawnej administracji publicznej  | str. 734 3. Kontekst form działania administracji publicznej  | str. 737   Rozdział XXI Podstawowe pojęcia i instytucje prawa administracyjnego – perspektywa ustawy o broni i amunicji  | str. 742 1. Kontekst funkcji administracji publicznej  | str. 742 2. Kontekst źródeł prawa administracyjnego  | str. 743 3. Kontekst form działania administracji publicznej  | str. 746 4. Kontekst organizacji prawnej administracji publicznej  | str. 749 5. Kontekst bezpieczeństwa fizycznego broni palnej  | str. 751   Rozdział XXII Podstawowe pojęcia i instytucje prawa administracyjnego – perspektywa ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi  | str. 753 1. Kontekst funkcji administracji publicznej  | str. 753 2. Kontekst źródeł prawa administracyjnego  | str. 756 3. Kontekst form działania administracji publicznej  | str. 759 4. Kontekst organizacji prawnej administracji publicznej  | str. 762 5. Kontekst toku instancji  | str. 765 6. Kontekst nadzoru  | str. 767   Rozdział XXIII Podstawowe pojęcia i instytucje prawa administracyjnego – perspektywa instytucji wywłaszczenia nieruchomości  | str. 770 1. Kontekst funkcji wywłaszczenia  | str. 770 2. Kontekst źródeł prawa administracyjnego  | str. 772 3. Kontekst form działania administracji publicznej  | str. 773 4. Kontekst organizacji prawnej administracji publicznej  | str. 776 5. Kontekst toku instancji  | str. 776 6. Inne  | str. 777   Rozdział XXIV Podstawowe pojęcia i instytucje prawa administracyjnego – perspektywa zgromadzeń publicznych, imprez masowych, wykorzystania dróg w sposób szczególny  | str. 779 1. Kontekst funkcji administracji publicznej  | str. 779 2. Kontekst źródeł prawa administracyjnego  | str. 784 3. Kontekst form działania administracji publicznej  | str. 787 4. Kontekst organizacji prawnej administracji publicznej  | str. 792 5. Kontekst kontroli decyzji – kontekst toku instancji  | str. 793 6. Kontekst nadzoru  | str. 795   Autorzy  | str. 799