Osoba z niepełnosprawnością intelektualną

Przedmiotem badań są doświadczenia osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz członków ich rodzin dotyczące osiągania przez te osoby niezależności życiowej, a także przeszkód w realizacji tego celu. Autor skupił się na działaniach i codziennych praktykach młodych z niepełnosprawnością intelektualną i ich rodzin podejmowanych w różnych sytuacjach na drodze ku dorosłości. Przeanalizował procesualny charakter przemian w rodzinach generacyjnych związanych z dorastaniem dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Wyniki badania poszerzają wiedzę na temat wchodzenia w dorosłość osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz procesu negocjowania autonomii w rodzinie z perspektywy młodych dorosłych i ich rodziców. Młodzi z niepełnosprawnością intelektualną nie tylko mają określone potrzeby, lecz także poglądy dotyczące relacji z rodzicami. Sformułowane przez autora wnioski pozwalają lepiej zrozumieć te osoby oraz ukazują, jak wspierać je w okresie dorastania. Ma to szczególne znaczenie zarówno dla rodziców, jak i instytucji oraz służb społecznych, które wspomagają ludzi z niepełnosprawnością intelektualną i ich rodziny.

Wstęp 7 CZĘŚĆ I. ZAGADNIENIA TEORETYCZNE 1. Niepełnosprawność intelektualna i osoby z niepełnosprawnością intelektualną 15 2. Rodzina i jej wychowawczo-socjalizacyjna rola w procesie usamodzielniania się jednostki 21 3. Przegląd badań nad osobami z niepełnosprawnością intelektualną i ich rodzinami 25 4. Tożsamość osób z niepełnosprawnością intelektualną w kontekście życia rodzinnego 29 5. Niepełnosprawność – pomiędzy stygmatyzacją a poczuciem dumy 32 6. Realizacja idei podmiotowości i niezależności osób z niepełnosprawnościami 36 7. Samostanowienie osób z niepełnosprawnością intelektualną 40 CZĘŚĆ II. PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ 1. Inspiracje teoretyczne 47 2. Cel i przedmiot badań 49 3. Zastosowane metody i techniki badawcze 51 4. Próba badawcza i uczestnicy badań 54 5. Znaczenie projektu badawczego i wyników przeprowadzonych badań 56 6. Zagadnienia etyczne 57 CZĘŚĆ III. WYNIKI BADAŃ WŁASNYCH 1. Rodzina w percepcji osób z niepełnosprawnością intelektualną 61 1.1. Rola i znaczenie rodziny w opinii osób z niepełnosprawnością intelektualną 62 1.2. Postrzeganie i definiowanie samostanowienia przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną w kontekście relacji rodzinnych 67 1.3. Procesualny wymiar nabywania poczucia samostanowienia i niezależności 70 1.4. Czynniki sprzyjające poczuciu niezależności 74 1.5. Kontrola i zależność – opresyjny wymiar relacji rodzinnych 78 1.6. Podsumowanie 83 2. Rola rodziców w procesie u(nie)zależniania się osób z niepełnosprawnością intelektualną 84 2.1. Kontekst wsparcia – perspektywa rodziców 85 2.2. Role rodziców przyjmowane w procesie samostanowienia dziecka z niepełnosprawnością intelektualną 92 2.3. Poczucie odpowiedzialności rodziców za dorastające i dorosłe dziecko z niepełnosprawnością intelektualną 100 2.4. Podsumowanie 107 3. Wchodzenie w dorosłość osób z niepełnosprawnością intelektualną w kontekście uwarunkowań rodzinnych 109 3.1. Postrzeganie siebie jako osoby z niepełnosprawnością intelektualną – percepcja „ja” w kontekście uwarunkowań rodzinnych 110 3.2. Praca nad zmianą układu relacji w rodzinie ukierunkowana na uzyskanie autonomii 114 3.3. Płeć a samostanowienie osoby z niepełnosprawnością intelektualną 118 3.4. Perspektywa przyszłości a samostanowienie osoby z nie- pełnosprawnością intelektualną 126 3.5. Podsumowanie 130 Wnioski i dyskusja nad wynikami badań 133 1. Czynniki i uwarunkowania istotne w procesie samostanowienia 134 2. Relacje osób z niepełnosprawnością intelektualną z rodzicami w kontekście samostanowienia i kontroli 139 3. Praca nad tożsamością osób z niepełnosprawnością intelektualną w rodzinie 145 4. Podsumowanie 150 Rekomendacje i aplikacyjny wymiar badań 153 Bibliografia 157 Spis tabel i wykresów 179 Summary 181 Nota o Autorze 183