Filologia jako porządkowanie chaosu

Tom gromadzi trzydzieści jeden tekstów w różny sposób nawiązujących do tytułowego zagadnienia. Refleksję nad rolą filologii podejmują przede wszystkim historycy języka, jednak wielość ujęć, wynikająca z różnego rozumienia idei porządkowania chaosu, różnorodność analizowanych źródeł oraz przyjmowanie różnych perspektyw badawczych nadają publikacji charakter wieloaspektowy i wielowymiarowy, inspirujący również dla przedstawicieli innych dyscyplin. Autorzy ukazują podejmowane w ciągu wieków inicjatywy i sposoby kategoryzowania treści, formułują postulaty i propozycje uporządkowania chaosu pojęciowego i terminologicznego, a także – poddając oglądowi różne typy, odmiany i gatunki tekstów oraz stosując różne narzędzia badawcze – systematyzują wiedzę o dawnej i współczesnej rzeczywistości językowej.

Od Redakcji 9 Zagadnienia ogólne i teoretyczno-metodologiczne 11 Aleksandra Janowska, Stałość, stabilność, ciągłość. Uwagi terminologiczne 13 Artur Rejter, Onomastyczne konteksty historii języka 23 Irmina Kotlarska, Światowa mowa volapük (wolapik) — kariera i bariera 35 Krystyna Kleszczowa, Tekst w tekście i o tekście 51 Grzegorz Rudziński, Czy pojęcie kryptotypu służy uporządkowaniu polszczyzny? 61 Studia nad językiem 77 Grażyna Rytter, Kształtowanie się pojęcia czasu w językach słowiańskich 79 Lucyna Agnieszka Jankowiak, Trwałość idealnego terminu na przykładzie polskiej terminologii medycznej przełomu XIX i XX wieku 89 Renata Marciniak-Firadza, Słowotwórcze i leksykalne zróżnicowanie formacji wariantywnych na przykładzie gwarowych nazw człowieka, który stale kłamie 103 Joanna Sobczykowa, O niektórych porządkach w języku i tekście 115 Studia nad tekstem 129 Teksty religijne 131 Stanisław Koziara, Filologiczne przestrzenie polskich psałterzy. Od stanu uporządkowania ku nowym zadaniom badawczym 133 Danuta Kowalska, O rytmiczności prozatorskiej parafrazy Psałterza Dawidowego Mikołaja Reja 145 Alina Kępińska, Jezus jako nauczyciel, mistrz. Apelatywne nazwy Syna Bożego w staropolskich i szesnastowiecznych przekładach Ewangelii 161 Tomasz Lisowski, Hiponimizacja polskich ekwiwalentów greckich leksemów z pola semantycznego DZIECKO w Nowym Testamencie Biblii Jakuba Wujka (1599) 183 Rafał Zarębski, Ekwiwalenty językowe nazwy Szeol/szeol w polskich przekładach Biblii 201 Małgorzata Nowak, Bereszith Harry’ego Dudy na tle polskiej tradycji przekładowej Księgi Rodzaju 213 Dorota Szagun, Między konwencją a oryginalnością. O Pacierzu Ślęzakow do Pana Boga na Prusakow 231 Teksty literackie, publicystyczne, listy prywatne 241 Magdalena Hawrysz, Adama Kazimierza Czartoryskiego uwagi o sztuce przekładu jako przejaw świadomości lingwistycznej osiemnastowiecznych elit 243 Marceli Olma, Obraz Orientu w języku listów prywatnych Stanisława Chlebowskiego (1835–1884) 255 Magdalena Pietrzak, Obraz Indian w Listach z podróży do Ameryki Henryka Sienkiewicza w kontekście publicystyki „Wędrowca”. Część I. Sposoby nazywania przedstawicieli społeczności indiańskiej 271 Agnieszka Zatorska, O strukturach z czasownikami cogitandi i sentiendi oraz ich funkcjach w powieści Bez dogmatu Henryka Sienkiewicza 285 Maria Wichowa, Katalogowanie jako metoda pracy polskich twórców literatury epok dawnych 299 Elżbieta Kucharska-Dreiss, D.V.I.G.N.V., czyli o pewnej ciekawostce ze sztambucha (głównie na materiale niemieckojęzycznym z XVI i XVII wieku) 323 Teksty naukowe 345 Jolanta Migdał, Bogdan Walczak, O zbiorach tekstów do historii języka polskiego i ich nazwach 347 Tadeusz Lewaszkiewicz, Łódzko-zielonogórski Wybór tekstów z dziejów języka polskiego (2015) pod redakcją Marka Cybulskiego na tle chrestomatii polskich, słowiańskich i niesłowiańskich 359 Iwona Pałucka-Czerniak, Wątki genologiczno-pragmatyczne w wybranych pracach Marka Cybulskiego 375 Teksty urzędowe 389 Małgorzata Dawidziak-Kładoczna, O sposobach oddziaływania na odbiorcę w uniwersałach doby średniopolskiej (na przykładzie uniwersałów sejmików wiszeńskich) 391 Magdalena Jurewicz-Nowak, Formuły z udziałem verba dicendi sterujące zachowaniami językowymi odbiorcy w Zwierciadle saskim Pawła Szczerbica (XVI wiek) 405 Jolanta Klimek-Grądzka, Patent w dawnej Polsce — wokół gatunku 415 Magdalena Wismont, Osoby w sądzie. Określenia osób w sprawie rozwodowej na przykładzie tłumaczeń Kodeksu Napoleona 431 Iwona Żuraszek-Ryś, Protokoły Towarzystwa Polskich Rzemieślników w Zielonej Górze jako uporządkowana relacja z zebrania 443 Anna Wiśniewska-Grabarczyk, Publikacje naukowe oraz podręczniki szkolne Polski Ludowej w świetle recenzji cenzorskich z lat 50. XX wieku 453