Między Łodzią a Litzmannstadt: niemieckie świadectwa z lat 1939-1945

Ukształtowana przez przemysł włókienniczy wieloetniczna i wielokulturowa Łódź, w której obok Polaków, Żydów i Rosjan żyła także liczna grupa Niemców o różnym pochodzeniu, została włączona w 1939 roku do Niemiec i doświadczyła podczas II wojny światowej radykalnej nazistowskiej polityki germanizacyjnej. W różnorodnych świadectwach zebranych w prezentowanym tomie odzwierciedla się „niemieckie spojrzenie” na procesy segregacji narodowej i etnicznej. Wiele z tych egodokumentów po raz pierwszy ujrzało światło dzienne w niniejszej edycji. Opublikowane w tłumaczeniu na język polski przynoszą nieznany dotąd wgląd w świat społeczny i drastycznie zmienioną codzienność Łodzi przemianowanej na Litzmannstadt, a także ujawniają osobisty stosunek grup ludności niemieckiej do osób innych narodowości – od ich wyrzucenia poza nawias społeczeństwa po ludobójstwo. Zebrane dokumenty ukazują sposób postrzegania miasta przez Niemców. Dotyczą też takich tematów, jak karierowiczostwo, zemsta i odwet, terror i grabież, osiedlanie Niemców bałtyckich i wołyńskich oraz Niemiecka Lista Narodowa. Nie zabrakło również niemieckich głosów o Żydach i getcie. Publikację sfinansowano ze środków Funduszu na rzecz Nauki Polskiej w ramach nagrody Copernicus 2022 dla Krystyny Radziszewskiej

Wprowadzenie (Kajetan Stobiecki) 7 Łódź jako ośrodek wymuszonych migracji w latach 1939–1945. Refleksja (Krystyna Radziszewska) 27 Dokumenty I. Niemcy w Łodzi: między nacjonalizmem a lojalnością 43 II. Zajęcie miasta i radykalna polityka segregacji (wrzesień–grudzień 1939 r.) 54 III. Postrzeganie miasta przez Niemców 73 IV. Kariery, zemsta i odwet 84 V. Terror i grabież (1939–1941) 102 VI. Osiedlanie Niemców bałtyckich i Niemców wołyńskich 124 VII. Niemieckie opinie na temat Żydów i getta 156 VIII. Miasto w okresie gwałtownych przemian lat 1940–1943/1944 170 IX. Specjalne prawodawstwo dotyczące grup narodowościowych i Niemiecka Lista Narodowa 186 X. Wielonarodowe społeczności w warunkach stanu wyjątkowego 237 XI. Schyłek (1944–1945): symptomy rozprężenia i wierność narodowosocjalistycznej ideologii 258