Geomorfologiczne uwarunkowania użytkowania ziemi w nizinnej części Polski

Podejmowane działania gospodarcze i planistyczne powinny uwzględniać lokalne środowisko przyrodnicze. Budowa geologiczna i rzeźba terenu należą do podstawowych składowych systemu przyrodniczego. To one warunkują gleby, stosunki wodne, wpływają na jakość gruntów budowlanych oraz w dużej mierze decydują o sposobach użytkowania ziemi i zagospodarowania. W publikacji przedstawiono charakterystykę osadów i budowę form terenu w nizinnej części Polski oraz ich znaczenie w gospodarce przestrzennej. Przeanalizowano formy i osady pochodzenia glacjalnego, fluwioglacjalnego, eolicznego, fluwialnego i torfowego. Wskazano zależności między budową geologiczną, formą rzeźby terenu a sposobami użytkowania. Książka ma charakter naukowy, ale może być także cennym wsparciem dla praktyków przygotowujących różne opracowania planistyczne, studentów kierunku gospodarka przestrzenna oraz osób chcących pogłębić wiedzę o środowisku przyrodniczym.

1. Wprowadzenie 7 2. Metody badań i źródła informacji 11 3. Osady i formy rzeźby polodowcowej oraz sposoby ich użytkowania 15 3.1. Charakterystyka osadów lodowcowych i fluwioglacjalnych 15 3.1.1. Glina lodowcowa – cechy i użyteczność 16 3.1.2. Piaski i żwiry fluwioglacjalne – cechy i użyteczność 20 3.1.3. Iły i mułki zastoiskowe 24 3.1.4. Głazowiska, głazy i eratyki – geneza i wykorzystanie 28 3.2. Formy rzeźby polodowcowej i kierunki ich użytkowania 31 3.2.1. Wysoczyzna morenowa (polodowcowa) 31 3.2.2. Roślinność kserotermiczna na stokach wysoczyzn 40 3.2.3. Moreny czołowe 41 3.2.4. Moreny martwego lodu 52 3.2.5. Drumliny 53 3.2.6. Misy końcowe 57 3.2.7. Zagłębienia bezodpływowe 58 3.3. Formy rzeźby fluwioglacjalnej i kierunki ich użytkowania 59 3.3.1. Sandry 60 3.3.2. Wysoczyzny wodnolodowcowe 69 3.3.3. Ozy 72 3.3.4. Kemy i terasy kemowe 77 4. Doliny rzeczne i ich użytkowanie 87 4.1. Terasa zalewowa 92 4.1.1. Środowisko przyrodnicze 92 4.1.2. Kierunki i skala ingerencji człowieka w środowisko dna doliny 95 4.1.3. Osady równin zalewowych jako złe grunty pod budownictwo 102 4.1.4. Kierunki użytkowania powierzchni terasy zalewowej 103 4.2. Terasy nadzalewowe akumulacyjne 114 4.2.1. Środowisko przyrodnicze 114 4.2.2. Użytkowanie teras nadzalewowych 116 4.3. Delta Wisły 120 5. Specyfika i użytkowanie osadów oraz formy pochodzenia eolicznego 125 5.1. Pokrywy eoliczne i wydmy śródlądowe 126 5.1.1. Charakterystyka piasków i form eolicznych 127 5.1.2. Gleby na piaskach eolicznych 130 5.1.3. Leśne i rolnicze wykorzystanie wydm śródlądowych 132 5.1.4. Piaski eoliczne jako surowiec mineralny 134 5.1.5. Piaski eoliczne jako grunty budowlane i tereny zabudowane 136 5.1.6. Znaczenie wydm śródlądowych w kształtowaniu zieleni miejskiej i rozwoju turystyki 140 5.2. Wydmy nadmorskie 143 5.2.1. Charakterystyka piasków i wydm nadmorskich 143 5.2.2. Gleby na wydmach 147 5.2.3. Użytkowanie wydm nadmorskich 148 6. Torfowiska i torfy oraz ich rola gospodarcza i ekologiczna 153 6.1. Specyfika torfowiska i torfu 153 6.2. Gleby torfowe 157 6.3. Rolnicze wykorzystanie torfowisk 160 6.4. Skutki odwodnienia i osiadanie torfowisk 162 6.5. Torf jako surowiec i jego eksploatacja 165 6.6. Ekologiczne znaczenie torfowisk i ich ochrona 170 7. Wnioski 175 Literatura 185 Spis ilustracji 205 Spis tabel 211