Czy Polacy i Żydzi nienawidzą się nawzajem?

W literaturze polskiej od ponad trzystu lat krąży opowieść, której bohaterami są Żydzi, ich kultura, a także jej wpływ na polskie społeczeństwo. Od lat czterdziestych dwudziestego wieku horyzontem tej opowieści staje się Zagłada, testująca wydolność języka i wyobraźnię jego użytkowników, a także kształtująca w świadomości zbiorowej trwały punkt odniesienia i jeden z najważniejszych problemów kultury polskiej. Można go wyrazić pytaniem: jak powinniśmy budować relacje z Żydami? Literatura stawia je od stulecia w prawie niezmienionej formie, nie bacząc, że dawno straciło ono ważnego odbiorcę i partnera dialogu, jakim byli Żydzi. Pytanie o polskie relacje z Żydami, oddziałujące wyjątkowo mocno na pisarzy, wymaga wyjaśnienia. Po pierwsze, nie jest ono wcale kierowane tylko do żydowskich adresatów, ale przede wszystkim do Polaków. Po drugie, ma charakter symboliczny, a nie faktyczny, i wynika z przemożnej potrzeby przejęcia dominującej narracji o wzajemnych relacjach i takiego jej „ustawienia”, które nie kompromitowałoby nas w obliczu historii, ale pozwoliłoby się z niej oczyścić, wytłumaczyć czy wręcz napisać ją na nowo. Z rozdziału Co nas łączy? Marta Tomczok stara się ukazać odpowiedzialność owej milczącej większości za nasycenie pola emocjonalnego relacji polsko-żydowskich jakościami, które – pozornie neutralne czy bezrefleksyjnie traktowane jako oczywiste – w rzeczywistości ujawniają swoją negatywnie nacechowaną zawartość. Metodą wnikliwej lektury tekstu literackiego i przy zastosowaniu nowszych podejść badawczych (od krytyki postzależnościowej, feministycznej, po ekokrytykę, studia nad zwierzętami oraz wulnerabilnością) autorka dociera do nie ujawnianych wcześniej aspektów wybranych dzieł literackich – od takiej powieści Zofii Nałkowskiej, jak Węże i róże po Króla Szczepana Twardocha. Hanna Gosk Monografia Marty Tomczok to oryginalna praca z kręgu polskiej refleksji literaturo- i kulturoznawczej nad Zagładą. Jej wartość wypada mierzyć zarówno oryginalnością sformułowanych wniosków, jak i innowacyjnością zastosowanych metodologii. [...] odsłania przed badaczami Holokaustu nowe perspektywy poznawcze oraz ujawnia interesujące klucze interpretacyjne. Sławomir Buryła

Co nas łączy 7 Wspólnota afektów 17 Rozdział I. Zniknięcie polskiej szlachty i rządy żydowskiego „szczepu” 19 Rozdział II. Co zostało z Kamiennego świata? 47 Rozdział III. Mydło – mięso – opał. Granice fantazji polskich świadków Zagłady 69 Rozdział IV. Zatrucie. Piołun i popiół… trzydzieści lat później 83 Wspólnoty zranionych 103 Rozdział V. Między nekroestetyką a nekropolityką 105 Rozdział VI. Czajka (nad)zwyczajna 129 Rozdział VII. Mojżesz i chłopka 151 Rozdział VIII. Wulnerabilność 163 Rozdział IX. Mitologie Czajki 177 Rozdział X. Śmieci 193 Rozdział XI. „Mój przyjaciel z Hajfy powiedział, że gdy śni, nie śni o wrogu, lecz o sobie samym” 213 Rozdział XII. Smutni książęta patrzą na ptaki 231 Rozdział XIII. Kultura gwałtu 249 Bibliografia 267 Nota wydawnicza 285 Monograph Do Poles and Jews Hate Each Other 287 Indeks osobowy 291 Od redakcji 299