Dom uczonych

Publikacja dotyczy dziejów kamienicy przy ul. Uniwersyteckiej 3 w Łodzi, pierwotnie przeznaczonej na dom nauczycieli Szkoły Zgromadzenia Kupców miasta Łodzi (1898-1939). Od 1945 roku do dziś to budynek uniwersytecki. Mieściły się w nim mieszkania profesorów – organizatorów Uniwersytetu Łódzkiego (m.in. prof. Tadeusza Kotarbińskiego, pierwszego rektora UŁ), a także zakłady naukowe. Do początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku przestrzeń prywatna przenikała się tu z publiczną, co wytwarzało szczególną, niepowtarzalną atmosferę. Dom uczonych jest interesującym miejscem również z punktu widzenia przekształceń samej uczelni, bowiem na jego przykładzie można zaobserwować wzloty i upadki Uniwersytetu Łódzkiego w czasach PRL. W prezentowanej książce Czytelnik odnajdzie zatem opowieść o powikłanych losach mieszkańców kamienicy przy ul. Uniwersyteckiej 3 w powojennej Polsce, a także o trudnościach w tworzeniu środowiska naukowego w Łodzi – mieście robotniczym, bez tradycji akademickich.

Wprowadzenie 9 Rozdział I. Uniwersytet robotniczego miasta 11 1. Mapa akademicka Polski po II wojnie światowej 11 2. Spór o kształt Uniwersytetu Łódzkiego 17 3. „Wóz ruszył w drogę” 20 4. Rektor Tadeusz Kotarbiński i nowa wizja Uniwersytetu Łódzkiego 22 5. „Okres dezorganizacyjny” 27 Rozdział II. Topografia Uniwersytetu Łódzkiego w pierwszych latach jego funkcjonowania 29 1. Budowa bazy lokalowej 29 2. Matecznik Uniwersytetu Łódzkiego 42 Rozdział III. Lokatorzy kamienicy przy ul. Trębackiej/Uniwersyteckiej 3 w latach czterdziestych 45 1. Parter. Dawni i nowi lokatorzy 45 2. I piętro. Członkowie Komitetu Organizacyjnego Uniwersytetu Państwowego w Łodzi 74 3. II piętro. Organizator Wydziału Humanistycznego UŁ i chemicy zaangażowani w obronność kraju 83 4. III piętro. Kierownik hotelu dla uczonych – trudna funkcja na trudny czas. Najpopularniejszy profesor Łodzi 100 5. IV piętro. Centrum socjologiczne Polski 110 Rozdział IV. Lata pięćdziesiąte na Uniwersyteckiej 3 137 1. Uniwersytet prowincjonalny 137 2. Stalinowskie „czystki” w nauce polskiej: do zmiany „nieprawomyślni” uczeni i „burżuazyjne” kierunki 142 3. Wyprowadzki 152 4. Nowi lokatorzy 154 5. „Odwilż w nauce” 190 6. „Odwilżowe” zmiany na Uniwersyteckiej 3 193 7. Powrót do praktyk „okresu minionego” 197 Rozdział V. Lata sześćdziesiąte, siedemdziesiąte i osiemdziesiąte na Uniwersyteckiej 3 203 1. Lata sześćdziesiąte. Wyprowadzki i nowi lokatorzy 203 2. Marzec ‘68 211 3. Lata siedemdziesiąte. Pedagogika przejmuje budynek 215 4. Uniwersytecka 3 w latach osiemdziesiątych 219 Rozdział VI. Piwnice 225 Zamiast zakończenia 227 Bibliografia 229 Spis rycin 249 Spis tabel i map 253 Aneksy 255 Opis planów kamienicy przy ul. Uniwersyteckiej 3 w Łodzi 255 Spis planów 256 Plany 257 Indeks osób 275 Od Redakcji 287