Nowe życie?

Nowe życie? Antologia literatury jidysz w powojennej Łodzi (1945–1949) – to ostatni tom z serii łódzkich judaików, sfinansowanej ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Projekt obejmował przebadanie literatury i kultury łódzkich Żydów w latach 1918–1950. O ile ta pierwsza data, oznaczająca odzyskanie niepodległości i utworzenie państwa polskiego, stanowi ważną cezurę w historii Polski i jej obywateli, którymi byli także mieszkańcy wyznania mojżeszowego, o tyle ta druga może wydawać się nieoczywista. Nic bowiem szczególnego nie wydarzyło się w roku 1950. W życiu łódzkiej gminy żydowskiej rok ten miał jednak znaczenie przełomowe, gdyż to właśnie wówczas – w wyniku wzmożonej emigracji z Polski do Izraela i innych krajów – większość mieszkańców żydowskiego pochodzenia opuściła Łódź. Była wśród nich duża grupa ocalonych z getta. Seria Judaica Łódzkie Sztetl, szund, bunt i Palestyna. Twórczość literacka Żydów w Łodzi 1900–1939 Bałuty. Powieść o przedmieściu Encyklopedia getta. Niedokończony projekt archiwistów z getta łódzkiego Notatki z łódzkiego getta 1941–1944 Oblicza getta. Antologia literatury z getta łódzkiego

Wykaz skrótów IX Wstęp XIII Magdalena Ruta, Literatura jidysz w powojennej Łodzi – twórcy, teksty i konteksty XIII Ewa Wiatr, Życie kulturalne Żydów w Łodzi w latach 1945–1950 XXV Nota edytorska LIII Część 1. Jedna literatura żydowska 1 Dawid Sfard, Na powrót naszych pisarzy [fragmenty] 1 Odnowiony Związek Literatów i Dziennikarzy Żydowskich w Polsce (Łódź) 7 Ber Mark, Jedna literatura żydowska 14 Część 2. Wojna i Zagłada 19 Getto 21 Jeszaje Szpigel, W ciemności [fragment] 23 Rachela Auerbach, Herszele (Danielewicz). Z cyklu: O tych, którzy zdołali umrzeć przed wysiedleniem 25 Rywa Kwiatkowska, Nogi 32 Dowid Hofnung, Złodziej 33 Rywa Kwiatkowska, Między dwiema racjami (Opowiadanie gettowe) 36 Jeszaje Szpigel, We-dibarto bom (Opowiadanie) [fragment] 47 Ucieczka na Wschód 51 Josef Okrutny, Pod dalekim niebem 53 Guta Guterman, Nad brzegiem morza 61 Awrom Zak, Do Warszawy 63 Icchok Warszawski, Ojciec Dwojry 64 Awrom Zak, Mój dzień 69 Josef Okrutny, Życie 70 Rachela Korn, Na skraju pustyni 77 Elchonen Wogler, Jedyna 80 Szlojme Berliński, Jelinowie (Opowiadanie) 82 Rejzl Żychlińska, Miasteczko jest bardzo daleko 89 Hadasa Rubin, Do żydowskiego żołnierza 90 Rejzl Żychlinska, Przynieś mi krew wroga 91 Binem Heller, A miesiąc już nisan w getcie w Warszawie… 92 Binem Heller, Dziedzictwo 95 Awrom Zak, Kwarantanna! 96 Binem Heller, Nie z podroży w zaświaty 99 Część 3. Polacy i Żydzi 101 Efroim Kaganowski, Ostatnia droga (Rozdział opowiadania) 103 Dowid Hofnung, Na dworcu 114 Jeszaje Szpigel, Rodzina Lipszyców idzie do getta [fragment] 123 Binem Heller, Pieśń Żyda z lasu 127 Lejb Olicki, W pociągu 129 Lejbl Kuperszmid, Pościel na bazarze 137 Szmerke Kaczerginski, Pogrzeb kieleckich męczenników 138 Chaim Grade, Kielce [fragmenty] 142 Icchok Guterman, Ocalony (Rozdział opowiadania) 149 Guta Guterman, Jak długo jeszcze trwać będzie to zło? 151 Część 4. Na ruinach żydowskiej Polski 153 Żałoba 155 Awrom Suckewer, Pożegnanie 157 Mojsze Grosman, Isroel Sztern 161 Lejbl Kuperszmid, Płomyki latarenek 166 Lejbl Kuperszmid, Spaleni młodzieńcy studiują święte wersety 167 Mojsze Knaphejs, Skarga mojego ojca na cmentarzu przy Gęsiej [fragmenty] 169 Rejzl Żychlińska, Moja siostra Chana 174 Rejzl Żychlińska, Moje żydowskie oczy 175 Awrom Zak, Moje miasteczko Indura 176 Hadasa Rubin, Wiosna w tym roku… 178 Chaim Lejb Fuks, Jisker!. 179 Odrodzenie 181 Hadasa Rubin, Modlitwa 183 Icchok Guterman,W pustym mieście 184 Chaim Grade, Przesłanie mojej matki 189 Josef Okrutny, Powrót (Opowiadanie) 195 Hadasa Rubin, Przemierzam ulice… 198 Icchok Jonasowicz, Modlitwa 199 Zostać czy wyjechać? 201 Mendel Man, Wstrzymaj oddech… 203 Rejzl Żychlińska, Kawałek ziemi 204 Rejzl Żychlińska, Skrzypce 205 Guta Guterman, Moja mama śpiewała piosenkę 206 Apel pisarzy języka jidysz w Polsce do pisarzy języka jidysz w państwie Izrael 208 Awrom Suckewer, Do Polski 211 Michał Mirski, Fundamenty centrów kultury żydowskiej [fragmenty] 220 Awrom Zak, Odnowiony Związek Literatów 222 Binem Heller, Piosenka o szczęściu [fragmenty] 225 Isroel Aszendorf, Tylko popiół 228 Część 5. Polityka, pamięć, tożsamość 245 Pamięć heroiczna i niepamięć słabych 247 Awrom Zak, Pewnej nocy (Poemat dramatyczny w pięciu obrazach) 249 Binem Heller, Ja ocalałem 265 Isroel Aszendorf, Ten sam los 266 Jeszaje Szpigel, Pożegnanie (Poemat dramatyczny) [fragmenty] 282 Icchok Kanter, Traumatyczne przeżycia a literatura 286 W obronie tożsamości 289 Szlojme Lastik, Rozmowa z przyjacielem (o aktualnych problemach literatury) [fragmenty] 291 Ber Mark, Światło z otchłani. Dwa zbiory opowiadań Jeszai Szpigla Malches-geto (Lodż 1947) i Sztern ibern getto (Paris 1948) [fragmenty recenzji] 297 Dawid Sfard, Nowości książkowe w Polsce. „Malches-geto” Jeszai Szpigla, „Mała Biblioteka” wydawnictwa Nowe Życie [recenzja] 302 Jeszaje Szpigel, Wprowadzenie [do tomu Un geworn iz licht (I stała się jasność) (Warszawa–Łódź 1949)] 304 Szmuel Wilner, L. Kuperszmid: Flemlech in der nacht. Wydawnictwo Idisz Buch, Łódź 1949 [recenzja] 306 Lejbl Kuperszmid, List do redakcji 309 Krystyna Radziszewska, Posłowie 312 Biogramy twórców 319 Słowniczek terminów judaistycznych 337 Bibliografia 343 Indeks osób 351