Stymulowanie zdolności twórczych dziecka - weryfikacja techniki obrazków dynamicznych

Opisane w tej książce badania o charakterze eksperymentalnym odnoszą się do pedagogicznych sposobów pobudzania zdolności twórczych dziecka we wczesnej edukacji. Książka zawiera informacje na temat koncepcji twórczości i zdolności. Przybliża się w niej także możliwości i podejście psychopedagogiczne do rozwijania twórczości i zdolności dziecka w wieku przedszkolnym. Z kolei przy prezentacji badań pedagogicznych, przeprowadzonych w środowisku naturalnym, zamieszczono prezentację podstawy teoretycznej tych badań - model uzdolnionego zachowania jednostki wg J. Renzulliego oraz materiał empiryczny, który uzyskano z wykorzystaniem czterogrupowego planu eksperymentalnego Solomona. Materiał ten został zaprezentowany przez autorkę w sposób szczegółowy i obszerny ukazując zastosowanie równoległych zadań pre- i posttestowych, czynnika eksperymentalnego (technika obrazków dynamicznych), a także zaawansowanych analiz ilościowych i jakościowych z uwzględnieniem wskazówek J. Brzezińskiego dotyczących prowadzenia badań eksperymentalnych w psychologii i pedagogice. Analizy materiału badawczego prowadzone były pod kątem weryfikacji postawionych hipotez badawczych, zgodności ocen sędziów kompetentnych oraz korelacji tych ocen ze statystycznymi danymi uzyskanymi w badaniach testowych. W analizach wykazano, że technika obrazków dynamicznych może być stymulatorem wyobraźni i myślenia dywergencyjnego dziecka w starszym wieku przedszkolnym w toku zajęć organizowanych na terenie przedszkola z częstotliwością przynajmniej raz w tygodniu przez okres pięciu miesięcy.

WSTĘP 7 I. STYMULOWANIE ZDOLNOŚCI A EDUKACJA PRZEDSZKOLNA 11 1. Koncepcje zdolności w świetle literatury przedmiotu 11 1.1. Zdolności w literaturze psychopedagogicznej 11 1.2. Koncepcje twórczości 16 1.3. Zdolności twórcze w koncepcjach interakcyjnych 20 1.4. Interakcyjna teoria zdolności Renzulliego w praktyce pedagogicznej 26 2. Rozwój i zdolności dziecka w wieku przedszkolnym 30 2.1. Predyspozycje psychofizyczne dziecka w starszym wieku przedszkolnym 30 2.2. Stymulowanie zdolności twórczych dzieci w wieku przedszkolnym w świetle literatury 37 2.2.1. Związek pedagogiki przedszkolnej z pedagogiką twórczości 37 2.2.2. Przejawy twórczości u dziecka w wieku przedszkolnym 40 2.2.3. Czynniki sprzyjające twórczości dziecka 44 2.2.4. Rola nauczyciela w stymulowaniu zdolności twórczych dziecka 52 2.2.5. Inhibitory twórczości dziecka 55 3. Obrazki dynamiczne jako technika heurystyczna stymulująca wyobraźnię i kreatywność 58 3.1. Znaczenie pytań dla rozwoju poznawczego dziecka 60 3.2. Wpływ obrazów na rozwój dziecka 61 3.2.1. Podstawy percepcji obrazów 62 3.2.2. Obraz jako środek dydaktyczny 68 3.3. Funkcje, cele i zadania obrazków dynamicznych stymulujących wyobraźnię i myślenie twórcze – prezentacja techniki 77 II. METODOLOGIA BADAŃ WŁASNYCH 83 1. Metody ilościowe i jakościowe w badaniach pedagogicznych 83 2. Eksperyment pedagogiczny 88 2.1. Istota eksperymentu 88 2.2. Ilościowa i jakościowa interpretacja wyników eksperymentu 93 3. Badania własne 96 3.1. Przedmiot, cele i problematyka badań własnych 97 3.2. Hipotezy, zmienne i wskaźniki 98 3.3. Metody i techniki badań 101 3.4. Badania próbne weryfikujące narzędzia badawcze 111 3.5. Organizacja i przebieg badań właściwych 112 III. ANALIZA MATERIAŁU BADAWCZEGO 117 1. Ilościowo-jakościowa analiza wyników eksperymentu 117 1.1. Weryfikacja hipotez badawczych 118 1.2. Analiza i interpretacja zgodności ocen sędziów kompetentnych 129 1.3. Ocena i interpretacja korelacji ocen sędziów kompetentnych ze statystycznymi wy nikami surowymi 136 2. Ilościowo-jakościowa analiza warunków eksperymentu 137 2.1. Wykazanie równoważności grup biorących udział w eksperymencie 140 2.2. Wykazanie równoległości pretestu i posttestu 151 2.3. Wykazanie trafności i rzetelności testów użytych w eksperymencie 153 2.4. Inne analizy ilościowo-jakościowe 155 2.4.1. Analiza rozkładu wyników surowych 156 2.4.2. Analiza różnic wewnątrzgrupowych 157 2.4.3. Korelacja wyników z czasem wykonywania zadań 168 2.4.4. Porównanie jakości wytworów ze wskaźnikiem oryginalności 172 2.4.5. Zadania testowe w ocenie przedszkolaków 176 2.4.6. Porównanie wyników dzieci 5-letnich i 6-letnich 178 IV. DYSKUSJA I WNIOSKI PEDAGOGICZNE 181 1. Pozytywna weryfikacja hipotezy 181 2. Znaczenie wybranej koncepcji metodologicznej 182 3. Powiązanie praktyki z teorią 183 4. Odniesienia pedagogiczne 186 5. Dyskusja 189 BIBLIOGRAFIA 193 ANEKS 203