W ręce czytelników trafi pierwszy tom Studiów nad dzieciństwem i totalitaryzmem pod tytułem Polen-Jugendverwahrlager Litzmannstadt w kontekście niemieckich zbrodni na dzieciach polskich w okresie II wojny światowej. Otwiera on cykl publikacji poświęcony badaniom losów dzieci w czasie okupacji niemieckiej i sowieckiej. Inicjatorem tej serii jest Muzeum Dzieci Polskich – ofiar totalitaryzmu, które zostało powołane w 2021 roku w celu prowadzenia badań, edukacji i upamiętniania dzieci żyjących w okresie II wojny światowej. Szczególną uwagę instytucja poświęca historii obozu dla polskich dzieci przy ulicy Przemysłowej w Łodzi, który został założony przez nazistowskie władze Trzeciej Rzeszy w grudniu 1942 roku na terenie wydzielonym z łódzkiego getta i funkcjonował do wkroczenia Armii Czerwonej w styczniu 1945 roku. Przez obóz przeszło około dwóch tysięcy dzieci i młodzieży.
W pierwszym tomie zaprezentowano zarówno aspekt historyczny miejsc izolacji dzieci na terenie okupowanej Polski, jak i współczesny kontekst związany z konfliktem zbrojnym toczącym się w Ukrainie. Obok artykułów naukowych publikacja zawiera teksty o charakterze popularnonaukowym poświęcone pamięci, kulturze i edukacji, w których społecznicy, nauczyciele oraz przedstawiciele kultury i sztuki poruszają kwestie dotyczące więźniów z obozu przy ulicy Przemysłowej.
I. W MIEJSCE WSTĘPU
Przemysław Waingertner, Terror – represje – eksterminacja – grabież. Niemiecka polityka okupacyjna w Łodzi (Litzmannstadt) w latach II wojny światowej
II. ASPEKT HISTORYCZNY
1. LOSY DZIECI POLSKICH NA POMORZU
Monika Tomkiewicz, Wojenne losy polskich dzieci na Pomorzu na przykładzie historii z obozu wychowawczego w Wejherowie i SS-Lager Sophienwalde
2. NIEROZLICZONE ZBRODNIE
Artur Ossowski, Łódzkie procesy niemieckich zbrodniarzy w kontekście rozprawy przeciwko Eugenii Po(h)l jako element poznawczy do dziejów obozu przy ul. Przemysłowej w Łodzi
Agnieszka Fronczek-Kwarta, Załoga Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt – próba charakterystyki
Michał Hankiewicz, Camillo Ehrlich (1893–1974) – komendant niemieckiego obozu dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej i jego powojenne losy
3. ZAMOJSZCZYZNA, ŁÓDZKIE, WARMIA I MAZURY
Beata Kozaczyńska, Polacy na ratunek dzieciom polskim wysiedlonym z Zamojszczyzny na przełomie 1942 i 1943 r.
Jakub Parol, Problematyka śmiertelności dzieci w łódzkich obozach w latach 1940–1945
Marcin Michalski, Tajny obóz karny dla nieletnich w Lubawie (1940–1945)
Andrzej Janicki, Obóz koncentracyjny, pracy czy ochronny? Uwagi o sporach wokół klasyfikacji Polen-Jugendverwahrlager Litzmannstadt
4. POZA KONTEKSTEM POLSKIM
Mattis Binner, „Ein gewissermaßen letzter Erziehungsversuch“ – das Jugend-KZ Moringen als Teil des nationalsozialistischen Fürsorgesystems
Olga Morozowa, Проблема українських дітей та молоді під час Другої світової війни та російсько-української війни (2022–2024). Приклад Миколаївщини
III. ASPEKT DYDAKTYCZNY
5. PAMIĘĆ I EDUKACJA
Blanka Magdalena Hauke, Działania edukacyjne w gminie Zgierz związane z upamiętnieniem ofiar obozu dziecięcego (Przemysłowa-Dzierżązna)
Anna Traczyk, Pamięć i upamiętnienie. Wkład społeczności XXIV LO im. Marii Skłodowskiej-Curie w Łodzi w coroczne uroczystości 1 czerwca
6. PAMIĘĆ I KULTURA
Jolanta Sowińska-Gogacz, Obóz na Przemysłowej w przestrzeni kultury
Marcin Mielczarek, Jadwiga Janus i jej pomnik Martyrologii Dzieci
Katarzyna Tośta, „Dzieci Bałut – murale pamięci” i inne opowieści
IV. NOTY O AUTORACH
V. INDEKS OSOBOWY
Za darmo