„Kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość. Kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość” – napisał swego czasu George Orwell. Im silniejsza, im bardziej opresyjna jest władza, tym łatwiej wprowadzać tę zasadę w życie. Co nie znaczy zarazem, że od tego rodzaju pokus wolne są rządy demokratyczne. Nawet jednak skrajnie autorytarne reżymy wiedzą, że implementowana odgórnie wizja przeszłości – szczególnie niedalekiej – nie może wisieć w próżni. Uprawiana przez nie polityka pamięci historycznej musi zatem – choćby częściowo – korespondować z autentycznymi odczuciami tych, do których jest adresowana. W czasach PRL odpowiednio sformatowany przekaz na temat II wojny światowej miał kluczowe znaczenie w procesie uwiarygodniania nowego systemu rządów. Równocześnie wydarzenia z lat 1939–1945 były silnie obecne w pamięci biograficznej obywateli powojennej Polski i w naturalny sposób współtworzyły fundamenty rodzimej „wspólnoty wyobrażonej”. Czerwono-biało-czerwona Łódź to zarówno opowieść o budowaniu wizerunku miasta „walki i pracy”, jak i analiza napięć między ustalanymi odgórnie wzorami interpretowania przeszłości a oddolnymi wyobrażeniami na jej temat. Waga poczynionych w pracy ustaleń wynika również z ich chwilami zaskakującej aktualności. Okazuje się bowiem, że mijają dekady, a pewne schematy narracyjne dotyczące okupacyjnych losów Łodzi – a w szerszym planie Polski – pozostają niezmienne. Warto zatem krytycznie spojrzeć na okoliczności ich powstania. Ku przestrodze.

Wstęp 11 Komunistyczna polityka pamięci historycznej 22 Polityka historyczna – polityka pamięci – polityka pamięci historycznej 22 Aktorzy pamięci 39 Pamięć zbiorowa 43 Mit 48 Kanon 52 Miejsca pamięci 56 Zaplecze organizacyjne 59 Schemat 60 Początki 62 Okres pionierski 65 Gorzkie żale 68 Akcja „mobilizacja” 70 Zdobycze Października 72 Bez kompleksów 78 Akcja „profesjonalizacja” 80 Priorytety 82 Na odcinku propagandy 84 Epoka gierkowska 85 Na równi pochyłej 89 Sinusoida 91 Na szlaku „Promienistych” 93 Baza 94 Falstart 96 Sprawdzone wzorce 98 Przełom 102 Jak na drożdżach 106 Ostateczny lifting 109 Obieg zamknięty 111 Chłopcy z miasta Łodzi – literacka obróbka mitu 113 „Śmierć ich nie poszła na marne” 118 „Odwilż” 122 Jubileusz ZWM 123 Pomnikowa ofensywa 126 Akcja „bohater” 127 Park im. „Promienistych” 129 „Szlakiem Promienistych” 131 „Promienistych” życie po życiu 132 Niewinne i nasze – rzecz o polskiej martyrologii 135 Przemysłowa, czyli…? 135 Cień Radogoszcza 138 Skromne początki 142 Kropla drąży skałę 144 Przesilenie 146 Odzew 150 Próba unaukowienia 157 Relacja świadka „politycznie słusznego” 159 Twarz anioła 160 Licytacja 163 Zapętlenie 165 Akcja „promocja” 167 Korekta 169 Proces, czyli do trzech razy sztuka 172 Dalsze losy 177 Podsumowanie 178 Pamięć nieobecna 181 W potrzasku 182 Pamięć żydowska 183 Pierwsze próby syntezy 185 Proces Biebowa 188 Po nocy nastał dzień? 192 „Odwilż” 196 Dziennik 199 Kolejne publikacje 207 O dwa mosty za daleko 210 Dwudziesta rocznica 215 „Lewica Związkowa” w rozkwicie 219 Na ekranie 228 Niedokończony projekt 236 Smutni panowie 242 „Marcowe gadanie” w Łodzi 244 Trudny egzamin 247 „Lewica Związkowa” w odwrocie 253 Strefa tabu 255 Ludzka twarz systemu 258 Pamięć „cicha” 262 Głośniej, ale nie za głośno 270 Podsumowanie 274 Zakończenie 279 Instytucje – pierwsze lata po wojnie 280 Instytucje – stalinizm 281 Instytucje – epoka gomułkowska 281 Instytucje – epoka gierkowska 282 Instytucje – faza schyłkowa PRL 283 Instytucje a grupy pamięci 284 „Promieniści” 287 Przemysłowa 288 Getto 289 Wykaz skrótów 291 Bibliografia 294 Indeks osobowy 317