Społeczność żydowska i niemiecka w Łodzi po 1945 roku

Zamieszczone w niniejszej publikacji artykuły, znacznie wzbogacają wiedzę o życiu społeczno-kulturalnym łódzkich Żydów i Niemców w okresie Polski Ludowej i III Rzeczpospolitej. Są naukowe, zachowują znaczny obiektywizm wobec badanego przedmiotu, ale jednocześnie wzruszają, wskazując na traumę tych mniejszości. Pozwalają wczuć się w świat przeżyć wewnętrznych łodzian , którzy nie z własnej winy , po II wojnie światowej, znaleźli się w znikomej mniejszości w swoim mieście, a mimo wszystko starali się twórczo w nim funkcjonować. Książka składa się z trzech segmentów powiązanych z sobą tematyką, ale nie zastosowanym podejściem metodologicznym i aparatem naukowym. Zostały one umownie określone jako spojrzenia etnologa, historyka, filologa i geografa. Przy tym każda z tych części posiada, przy przewadze metod charakterystycznych dla danej nauki, również właściwości podejścia interdyscyplinarnego, ale uwzględniającego głównie dorobek historii.

Wstęp (Andrzej Lech) 9 CZĘŚĆ I SPOJRZENIE ETNOLOGA Społecznośćżydowska 11 Inga Kuźma – Współczesne życie organizacyjne i wspólnotowe łódzkich Żydów 13 Wprowadzenie 13 1. Żydowskość jako „konstrukcja w procesie” – Gmina Wyznaniowa Żydowska 23 2. „Pomost” ku żydowskości – Klub Fundacji S. Laudera, Stowarzyszenie i Fundacja Magen Dawid 33 3. Żydowskość „nieoswojona” – młodzi nieobecni 41 Podsumowanie 48 Beata Wasilewska- Klamka – Społeczność żydowska w Łodzi po 1945 r. Szkic do portretu 49 Wprowadzenie 49 1. Obrazy wspomnień najstarszego pokolenia 50 2. Obrazy wspomnieńśredniego pokolenia 54 3. Obrazy wspomnień młodego pokolenia 65 Podsumowanie. 67 Joanna Sadowska – Mniejszość żydowska w Łodzi po 1945 roku w świadomości mieszkańców miasta 69 Wprowadzenie 69 1. Polska Ludowa a dzień dzisiejszy – zmiana sytuacji mniejszości żydowskiej w Łodzi 72 2. Żydzi na tle innych łodzian. 74 3. Stosunek ankietowanych do badanej mniejszości 74 4. Wiedza ankietowanych do badanej mniejszości 80 Podsumowanie 83 Bibliografia 88 Społeczność niemiecka 93 Inga Kuźma – Życie organizacyjne współczesnej łódzkiej społeczności niemieckiej 93 Wprowadzenie 93 1. Niemieckie Towarzystwo Kulturalno-Społeczne w Łodzi 95 2. Niemieckojęzyczne Koło Biblijne 99 Podsumowanie 101 Agnieszka Iwaszkiewicz – W mojej (nie) pamięci. Opowieść o losach kobiet pochodzenia niemieckiego w Łodzi 102 Wprowadzenie. Antropolog w zetknięciu z mniejszością narodową 102 1. Być Niemką w Łodzi 106 2. To co chowam w (nie) pamięci 116 3. Poza Przeszłością? 123 Podsumowanie 124 Joanna Sadowska – Mniejszość niemiecka w Łodzi po 1945 r. w świadomości mieszkańców miasta 126 Bibliografia 133 CZĘŚĆ II – SPOJRZENIE HISTORYKA I FILOLOGA 137 Społeczność żydowska 139 Leszek Olejnik – Struktury życia społeczno-politycznego łódzkich Żydów w latach 1945–1950 139 1. W nowej rzeczywistości społeczno-politycznej 139 2. Wojewódzki Komitet Żydowski – geneza, struktura, oblicze polityczne 140 3. Żydowskie życie polityczne – partie polityczne 147 4. Życie religijne (działalność Żydowskiej Kongregacji Wyznaniowej) 155 5. Zmiany instytucjonalne w organizacjach żydowskich w latach 1945–1950 161 Ewa Wiatr – Życie kulturalne Żydów w Łodzi w latach 1945–1950 163 Wprowadzenie 163 1. Uwarunkowania społeczno-polityczne 164 2. Aktywność kulturalne partii i organizacji żydowskich 168 3. Związek Literatów i Dziennikarzy Żydowskich w Łodzi 170 4. Działalność wydawnicza 175 5. Związek Żydowskich Artystów Plastyków 177 6. Towarzystwo Kultury Żydowskiej 180 7. Teatr Żydowski 183 8. Repertuar rozrywkowy 190 9. Film żydowski 192 Przemysław Stępień – Szkolnictwo żydowskie w Łodzi w latach 1945–1950 195 Społeczność niemiecka 209 Krystyna Radziszewska – Społeczność niemiecka w Łodzi w latach 1945–1950 209 1. Niemiecka lista narodowościowa (DVL) 209 2. Pierwsze miesiące w wyzwolonym mieści 211 3. Obóz Pracy Sikawa (1945–1950) 214 3.1. Utworzenie obozu i jego załoga 214 3.2. Sikawa jako obóz pracy 216 3.3. Przyjęcie do obozu i warunki obozowe 218 4. Obóz dla jeńców wojennych 226 Podsumowanie 229 Monika Kucner – Prasa łódzka wobec kwestii niemieckiej w latach 1945–1947 i jej rola w kształtowaniu opinii społecznej 230 Wprowadzenie 230 1. Tematyka 231 2. Analiza językowa 235 2.1. Środki retoryczne 235 2.2. Środki stylistyczne 337 3. Obraz Niemca w tekstach literackich 242 Podsumowanie 244 Monika Kucner, Krystyna Radziszewska – W poszukiwaniu nowej ojczyzny – losy Niemców łódzkich poza Łodzią 245 1. Ucieczka z Łodzi 245 2. Komitet Pomocy 248 3. Ziomkostwo Wisła-Warta 249 4. Kuratorium Łódzkiego Niemieckiego Gimnazjum 253 5. Czasopisma i archiwa 254 6. Komisja ds. Badania Dziejów Niemiec w Polsce 256 7. Biblioteka im. Marcina Opitza w Herne 257 8. Kontakty z Łodzią 257 9. Wielcy Łodzianie 259 10. Łodzianie powracają do Łodzi 260 Podsumowanie 260 CZĘŚĆ II – SPOJRZENIE GEOGRAFA 263 Wprowadzenie (Marek Barwiński, Andrzej Rykała) 265 Społeczność żydowska 267 Andrzej Rykała – Łódź na mapie skupisk żydowskich Polski (po 1945 r.) 267 1. Skupisko żydowskie w Łodzi do 1945 r 267 2. Skupisko żydowskie w Łodzi po zakończeniu wojny – refleksja ogólna, cel opracowania 270 3. Żydzi w powojennej Polsce – kim są? 271 4. Dynamika zmian liczby Żydów w Łodzi na tle przemian demograficznych i społecznych skupisk żydowskich w Polsce– przyczyny, przebieg, konsekwencje 273 4.1. Lata 40 273 4.2. Lata 50 282 4.3. Lata 60 286 4.4. Lata 70 i 80 289 4.5. Lata 90 i początek XXI w. 291 5. Łódź na mapie aktywności społeczno-politycznej, gospodarczej, kulturalnej oraz religijnej polskich Żydów 294 5.1. Pluralizm i autonomia – życie organizacyjne Żydów w pierwszych latach powojennych 294 5.2. Działalność polityczna 295 5.3. Działalność społeczno-gospodarcza i kulturalna 308 5.4. Działalność opiekuńcza, oświatowa i religijna 324 5.5. Spółdzielczość 322 Kres autonomii instytucjonalnej Żydów. Podsumowanie 325 Bibliografia 331 Społeczność niemiecka 333 Marek Barwiński, Andrzej Rykała – Przemiany demograficzno-społeczne i działalność organizacyjna Niemców w Łodzi na tle sytuacji mniejszości niemieckiej w Polsce po 1945 r 333 1. Zanim przybyli do Łodzi – Niemcy w przestrzeni państwa polskiego 333 2. Geneza skupiska Niemców w Łodzi w kontekście przestrzennego rozwoju ich osadnictwa na ziemiach polskich do 1945 r. 335 3. Przemiany demograficzno-społeczne Niemców w Łodzi na tle sytuacji mniejszości niemieckiej w Polsce po 1945 r 341 3.1. Ogólna sytuacja demograficzno-społeczna Niemców w pierwszych latach po zakończeniu wojny 342 3.2. Zmiany liczebne i migracje łódzkich Niemców w latach 40 344 3.3. Problem byłych volksdeutschów 346 3.4. Przemiany społeczne Niemców w Łodzi na tle sytuacji mniejszości niemieckiej w Polsce 350 4. Działalność organizacyjna Niemców w Łodzi na tle podobnych form aktywności mniejszości niemieckiej w Polsce po 1945 r 362 Podsumowanie 373 Bibliografia 375